Mâu thuẫn xây nhà: vì đâu chủ thầu và chủ nhà “hết muốn nhìn mặt nhau”?

Khoảng cách niềm tin từ gốc rễ

Anh Trần Chiến Thắng, một cựu nhà thầu, chia sẻ áp lực lớn khi bị ép giá để cạnh tranh, chi phí tăng, chủ nhà thay đổi nhưng không chấp nhận phát sinh. Tổng giám đốc Công ty Không gian đẹp Đàm Hà Phú cũng nhận định sự xuất hiện tràn lan của nhà thầu kém chất lượng giai đoạn 2016 – 2018 đã làm suy giảm niềm tin tổng thể trên thị trường.

Chủ nhà xem căn nhà là tài sản cả đời, mang nỗi sợ bị qua mặt, sợ phát sinh do thiếu kiến thức. Họ cảm thấy đang ở "cuộc chơi bất cân xứng" nơi nhà thầu nắm lợi thế. Ngược lại, nhà thầu chịu áp lực giá rẻ, buộc phải báo giá thấp để trúng thầu, rồi trông chờ vào phát sinh để bù đắp.

Về vấn đề này, mới đây, tại buổi họp mặt “xây nhà tử tế”, ông Đinh Hoài Nam (người hướng dẫn hơn 1.200 chủ nhà tại Khóa học kỹ năng tự kiểm soát xây nhà) trăn trở: "Đa số chủ nhà và nhà thầu đều là người tốt, đều muốn làm cho xong một căn nhà đàng hoàng. Vấn đề không nằm ở con người, mà nằm ở cách hai bên bắt đầu làm việc với nhau”.

Theo ông Đinh Hoài Nam, mấu chốt xung đột là do cách tiếp cận ban đầu. Chủ nhà thường chỉ quan tâm "bao nhiêu tiền một mét vuông?" trong khi nhà thầu cần nhiều thông tin hơn để báo giá chính xác. Ông giải thích: "Nếu nhà thầu nói đúng và nói đủ ngay từ đầu thì giá sẽ cao và dễ rớt hợp đồng. Nhưng nếu không nói hết, thì mâu thuẫn gần như chắc chắn sẽ xảy ra sau này”.

“Cuộc chơi lệch luật” và giải pháp

Theo ông Đinh Hoài Nam giải pháp giải quyết mâu thuẫn không nằm ở việc phân định ai đúng ai sai, mà ở việc tạo ra một nền tảng chung ngay từ đầu.

Với chủ nhà, ông Đinh Hoài Nam đề xuất có một bảng "đề bài chung" rõ ràng, thống nhất cách tính diện tích, vật tư, biện pháp thi công và các hạng mục đi kèm. Điều này giúp chủ nhà so sánh dựa trên nội dung thực chất, thay vì chỉ nhìn vào đơn giá.

Với nhà thầu cần minh bạch hơn ngay từ đầu, nói rõ những gì làm – không làm, tính gì – không tính gì. Việc thống nhất các tiêu chuẩn cơ bản khi báo giá sẽ không chỉ giúp chủ nhà dễ hiểu, dễ chọn mà còn bảo vệ chính nhà thầu khỏi tranh cãi sau này.

Chuyên gia tư vấn bất động sản Lê Quốc Kiên, chỉ ra tâm lý chủ nhà xem căn nhà là "tài sản cả đời tích lũy", do đó kỳ vọng vào nhà thầu rất lớn. Chỉ một sai sót nhỏ cũng dễ khiến toàn bộ công trình bị đánh giá tiêu cực.

Theo ông Kiên, việc chủ nhà thiếu tiêu chí rõ ràng khiến họ lệ thuộc vào cách báo giá đa dạng từ các nhà thầu. Mỗi nhà thầu tính diện tích, vật tư, biện pháp thi công một kiểu, gây rối loạn cho chủ nhà và buộc nhà thầu phải hạ giá cạnh tranh. Sự rối rắm này dẫn đến việc nhà thầu báo giá thấp để trúng thầu, rồi tìm cách bù đắp bằng phát sinh.

Từ kinh nghiệm thực tế, các bên đều thống nhất rằng giải pháp không phải là tranh cãi ai đúng, ai sai, mà là phải tạo ra một nền tảng chung ngay từ đầu. Điều này đòi hỏi cả chủ nhà và nhà thầu chuyển từ tư duy "mặc cả" sang "hợp tác dựa trên hiểu biết và minh bạch", để hành trình xây nhà trở nên bớt căng thẳng, ít tổn thương và thực sự kiến tạo những căn nhà tử tế.