Ngành thủy sản hướng tới năm 2026 khởi sắc: Sản lượng vượt 10 triệu tấn, xuất khẩu bứt tốc lên 11,5 tỷ USD

Xuất khẩu thủy sản 2025 đạt 11,35 tỷ USD

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 11,35 tỷ USD, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm ngoái.

Tôm tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt. Cả năm 2025, xuất khẩu tôm đạt 4,65 tỷ USD, tăng 20% so với năm 2024, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch, trong đó tôm hùm đang tăng mạnh đóng góp cho ngành tôm, với kim ngạch 817 triệu USD, gấp hơn 2 lần so với năm trước.

Cá tra đứng thứ hai với kim ngạch 2,19 tỷ USD, tăng 8%, trải qua một năm “may mắn” hơn so với các ngành hàng khác về mặt thị trường vì thuế chống bán phá giá tại Hoa Kỳ thuận lợi hơn.

Bước vào năm 2026, ngành thủy sản Việt Nam đặt ra mục tiêu duy trì đà tăng trưởng ổn định với tổng sản lượng dự kiến vượt mốc 10 triệu tấn, cao hơn khoảng 0,6% so với năm trước. Theo ông Phạm Quang Toản - Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong cơ cấu sản lượng năm tới, khai thác biển ước đạt khoảng 3,75 triệu tấn, giảm hơn 2%, trong khi nuôi trồng được kỳ vọng tăng trên 2% lên khoảng 6,25 triệu tấn. Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành hướng tới mức khoảng 11,5 tỷ USD.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc hiện thực hóa các chỉ tiêu này sẽ không đơn giản trong bối cảnh ngành tiếp tục đối mặt với nhiều sức ép cả trong và ngoài nước. Thị trường toàn cầu phục hồi chậm, xung đột địa chính trị kéo dài cùng xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng khiến nhu cầu tiêu thụ thiếu ổn định. Song song đó, chi phí đầu vào và logistics vẫn ở mức cao, trong khi các tiêu chuẩn về môi trường và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe hơn. Cạnh tranh từ các quốc gia sản xuất lớn như Ecuador hay Ấn Độ tiếp tục gây áp lực lên giá bán và thị phần, buộc doanh nghiệp trong nước phải tái cơ cấu và đẩy mạnh chế biến sâu để gia tăng giá trị.

Bà Lê Hằng - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định các chính sách thuế quan, thương mại và rào cản kỹ thuật từ Hoa Kỳ có thể tiếp tục khiến doanh nghiệp xuất khẩu toàn cầu thận trọng và tìm cách dịch chuyển thị trường. Điều này đồng thời làm gia tăng cạnh tranh tại các khu vực khác như Liên minh châu Âu, Trung Quốc, ASEAN hay Trung Đông.

Ở góc độ thị trường, ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký VASEP cho rằng các thị trường nhập khẩu đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với sản phẩm thủy sản. Đối với khai thác, yếu tố hợp pháp trở thành điều kiện tiên quyết, trong khi nuôi trồng phải đáp ứng quy định về mã số vùng nuôi và kiểm soát chất lượng. Thực tế, công tác cấp mã số hiện vẫn chịu ảnh hưởng bởi quy hoạch và phân cấp quản lý tại địa phương.

Tăng trưởng hạ nhiệt, thị trường xuất khẩu dịch chuyển

Theo Công ty Chứng khoán DSC, năm 2026, thị trường Mỹ tiếp tục đóng vai trò chủ lực trong xuất khẩu thủy sản. Tuy nhiên, xuất khẩu đang đối mặt với nhiều biến động khi bước vào kỳ rà soát thuế chống bán phá giá vào tháng 2/2026, cùng các yêu cầu khắt khe từ Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA).

Ngược lại, thị trường Trung Quốc và các nước trong khối CPTPP đang nổi lên như điểm tựa mới, giúp doanh nghiệp Việt giảm dần sự phụ thuộc vào Mỹ.

Đáng chú ý, xu hướng đa dạng hóa sản phẩm cũng đang diễn ra mạnh mẽ. Nhiều doanh nghiệp chuyển dịch từ các mặt hàng truyền thống như cá tra, tôm sang các sản phẩm giá trị gia tăng và cá rô phi (tilapia) - phân khúc có biên lợi nhuận cao hơn và ít rủi ro thương mại hơn.

Dựa trên sức khỏe tài chính và khả năng thích ứng thị trường, DSC cho rằng một số doanh nghiệp đầu ngành vẫn sở hữu triển vọng tích cực trong năm 2026.

Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn (VHC) tiếp tục được đánh giá là lựa chọn phòng thủ nhờ mô hình kinh doanh bền vững và danh mục sản phẩm đa dạng. Doanh nghiệp hiện là đơn vị duy nhất được hưởng thuế suất 0% khi xuất khẩu cá tra sang Mỹ. Đặc biệt, mảng collagen & gelatin đang tăng trưởng khoảng 20% mỗi năm, giúp bù đắp sự chững lại của cá tra truyền thống. Biên lợi nhuận gộp năm 2026 dự kiến cải thiện lên 17,3%, trong khi P/E dự phóng ở mức 9,6 lần, thấp hơn đáng kể so với trung bình 5 năm.

Công ty Cổ phần Nam Việt (ANV) ghi dấu ấn mạnh mẽ trong năm 2025 khi lợi nhuận tăng gấp 21 lần, từ sát ngưỡng thua lỗ lên gần 1.000 tỷ đồng. Động lực chủ yếu đến từ chiến lược chuyển sang nuôi cá rô phi – phân khúc có biên lợi nhuận khoảng 25%, cao gấp nhiều lần cá tra. Hiện ANV là doanh nghiệp Việt Nam duy nhất xuất khẩu tilapia sang Brazil, và kế hoạch chuyển 70% vùng nuôi Bình Phú sang cá rô phi được kỳ vọng sẽ tiếp tục thúc đẩy EPS trong năm 2026.

Công ty Cổ phần Tập đoàn Thủy sản Minh Phú (MPC) sau giai đoạn khó khăn đã bắt đầu cho thấy sự phục hồi rõ nét từ nửa cuối năm 2025. Biên lợi nhuận gộp quý III/2025 cải thiện tới 560 điểm cơ bản nhờ tối ưu hóa quy trình nuôi và kiểm soát giá vốn. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất vẫn nằm ở kỳ công bố thuế chống bán phá giá tôm của Mỹ vào tháng 2/2026 – yếu tố có thể tạo biến động mạnh cho cổ phiếu trong ngắn hạn.

Công ty Cổ phần Thực phẩm Sao Ta (FMC) được đánh giá cao nhờ chiến lược tập trung vào tôm chế biến sâu – phân khúc ít chịu tác động từ biến động giá nguyên liệu. Việc hợp tác chiến lược với CP Việt Nam giúp FMC tự chủ con giống chất lượng cao, với tỷ lệ nuôi thành công lên tới 85%, vượt xa mức trung bình ngành. Bên cạnh đó, thị trường Nhật Bản giữ vai trò chủ lực, giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro thuế quan từ Mỹ.

Nhà đầu tư cần lưu ý điều gì trong năm 2026?

Theo DSC, cổ phiếu thủy sản vẫn là nhóm ngành mang tính chu kỳ cao và phụ thuộc lớn vào chính sách thương mại quốc tế. Trong đó, mốc tháng 2/2026, đây là thời điểm Mỹ công bố mức thuế chống bán phá giá mới với tôm và cá tra sẽ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhất là với các mã như MPC và ANV.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp sở hữu vùng nuôi lớn và tự chủ nguyên liệu như VHC hay FMC sẽ có lợi thế rõ rệt trong việc kiểm soát chi phí khi giá thức ăn chăn nuôi biến động. Diễn biến tỷ giá USD/VND cũng là yếu tố hỗ trợ lợi nhuận, bởi thủy sản là ngành xuất khẩu thu ngoại tệ lớn.

Về dài hạn, rào cản kỹ thuật như “thẻ vàng” IUU từ EU vẫn là rủi ro cần theo dõi, khiến các doanh nghiệp tập trung vào nuôi trồng chủ động được đánh giá an toàn hơn so với nhóm khai thác tự nhiên.

Theo DSC, triển vọng cổ phiếu thủy sản năm 2026 là sự đan xen giữa phục hồi lợi nhuận và bài toán quản trị rủi ro thuế quan. Trong khi VHC phù hợp với chiến lược đầu tư phòng thủ, ANV và MPC lại mang đến cơ hội tăng trưởng cao hơn cho những nhà đầu tư chấp nhận biến động.