Nghệ An: nỗ lực nâng tầm sản phẩm từ biển thành những mặt hàng OCOP 

Tiềm năng từ biển dồi dào

Xã Quỳnh Lập cũ nay thuộc phường Tân Mai là địa phương ven biển với chiều dài bờ biển gần 12 km. Toàn phường hiện có 29 tổ hợp tác khai thác hải sản, 225 phương tiện đánh bắt với tổng công suất khoảng 670 CV, trong đó nhiều tàu có công suất lớn từ 90 – 1.250 CV. Sản lượng khai thác hàng năm đạt khoảng 30 – 35 nghìn tấn, mang lại giá trị gần 500 tỷ đồng/năm, thu nhập bình quân của lao động nghề cá đạt từ 80 – 90 triệu đồng/người/năm.

Nguồn nguyên liệu phong phú, tươi ngon cùng kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ đã tạo điều kiện để nghề chế biến hải sản Quỳnh Lập phát triển mạnh mẽ, hình thành những sản phẩm mang đậm dấu ấn làng biển.

Buổi sáng sớm ở làng biển Quỳnh Lập luôn rộn ràng tiếng máy tàu. Khi mặt trời vừa ló dạng, những con thuyền đánh bắt gần bờ nối nhau cập bến, mang theo mẻ tôm biển tươi rói. Ngay sau đó, tôm được lựa chọn kỹ càng, bước vào quy trình chế biến để trở thành nõn tôm khô, một sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Chị Lê Thị Lương, một hộ làm nghề lâu năm chia sẻ: “Nghề làm nõn tôm khô đã gắn bó với gia đình mấy chục năm, từ đời cha mẹ truyền lại. Nghề này khó khăn có, vất vả có, nhưng với sự nỗ lực, khi sản phẩm đi vào ổn định về đầu ra thì cũng là lúc bắt đầu có những thành quả cho kinh tế gia đình…”.

Để cho ra 1 kg nõn tôm khô thành phẩm, người thợ phải sử dụng từ 10 – 12 kg tôm tươi. Tôm được rửa bằng nước biển để giữ vị ngọt tự nhiên, sau đó luộc chín đúng độ. Công đoạn bóc vỏ đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn, bởi chỉ cần sơ suất nhỏ cũng làm giảm chất lượng sản phẩm. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nắng trời, nhiều cơ sở hiện nay sử dụng lò sấy than hoa hoặc máy sấy cải tiến. Lửa than đều, nhiệt ổn định giúp tôm khô đều, không cháy cạnh, vẫn giữ được màu vàng hồng tự nhiên và hương vị đặc trưng của biển.

Thành phẩm nõn tôm khô có giá dao động từ 800.000 – 1.200.000 đồng/kg, tùy kích cỡ và chất lượng. Năm 2024, sản phẩm nõn tôm khô của cơ sở Lê Thị Nhung được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao, đánh dấu bước chuyển quan trọng từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển sản phẩm theo hướng thị trường chuyên nghiệp, có thương hiệu và truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Không chỉ có nõn tôm khô, những năm gần đây, sản phẩm mực khô Quỳnh Lập cũng được chú trọng đầu tư về quy trình chế biến, bao bì, nhãn mác và đã được công nhận đạt OCOP 3 sao. Mực được lựa chọn từ nguồn đánh bắt tại chỗ, thân dày, thịt chắc. Sau khi sơ chế, mực được phơi nắng tự nhiên kết hợp sấy để đảm bảo độ khô, màu sắc đẹp và hương vị đậm đà.

Việc cùng lúc có hai sản phẩm hải sản chủ lực đạt OCOP 3 sao đã giúp phường Tân Mai hình thành nhóm sản phẩm đặc trưng từ biển. Nâng cao giá trị hơn nữa cho nguồn nguyên liệu địa phương, đồng thời tạo thêm lựa chọn cho người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh về sản phẩm đặc trưng chất lượng từ biển.

Từ khi được công nhận OCOP 3 sao, các sản phẩm hải sản Quỳnh Lập đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường. Sản phẩm không chỉ tiêu thụ qua thương lái như trước mà đã có mặt tại các cửa hàng đặc sản, hội chợ, sự kiện xúc tiến thương mại, kênh bán hàng trực tuyến.

Nhiều hộ gia đình mạnh dạn đầu tư máy sấy, thiết bị hút chân không, cải tiến mẫu mã bao bì, hướng tới sản xuất an toàn, chuyên nghiệp. Điều đáng mừng là hiện nay có đội ngũ lao động trẻ cũng đã bắt đầu mặn mà với việc tiếp nối nghề truyền thống điều mà trước nay gần như khó.

Tự tin vươn ra thị trường rộng lớn

Lãnh đạo phường Tân Mai cho rằng, việc nhiều sản phẩm hải sản địa phương đạt OCOP 3 sao là nền tảng quan trọng, song mục tiêu của các cơ sở chế biến hải sản ở Tân Mai không dừng lại ở đó. Trong thời gian tới, địa phương tiếp tục định hướng chuẩn hóa quy mô sản xuất, hoàn thiện bộ nhận diện thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ, từng bước tiếp cận các đô thị lớn và hướng tới xuất khẩu.

Không chỉ dừng lại ở việc duy trì nghề, bà con nơi đây còn nỗ lực đưa sản phẩm bước vào chuỗi giá trị bền vững. Trong hành trình này, Hội Nông dân phường Tân Mai đóng vai trò then chốt, hướng dẫn, thậm chí cầm tay chỉ việc để hỗ trợ bà con địa phương. Hội Nông dân địa phương đã tổ chức các buổi tập huấn về kỹ thuật chế biến, vệ sinh an toàn thực phẩm, hướng dẫn quy trình chuẩn hóa từ khâu nguyên liệu, chế biến đến đóng gói.

Ngoài ra còn kết nối các cơ sở chế biến với doanh nghiệp, hợp tác xã, mở rộng đầu ra qua thương mại điện tử, truyền thông địa phương. Nhờ đó, sản phẩm nõn tôm khô, mực khô mang danh Quỳnh Lập được nhiều khách hàng trong và ngoài tỉnh biết đến, tin dùng.

Phó Chủ tịch Hội Nông dân phường Tân Mai Trương Công Vũ cho biết: “Bà con làm nghề giỏi, nhưng để đưa sản phẩm ra thị trường rộng lớn thì phải đáp ứng các tiêu chí khắt khe. Chúng tôi đồng hành từ bước xây dựng hồ sơ, hoàn thiện nhãn mác, truy xuất nguồn gốc cho đến lúc sản phẩm được đánh giá đạt hạng sao, đạt chất lượng, sản phẩm đặc trưng địa phương”.

Mỗi mẻ nõn tôm khô, mỗi con mực khô ở Quỳnh Lập không chỉ mang giá trị kinh tế, mà còn là kết tinh của nắng, gió, mồ hôi và ký ức làng biển. Từ những phên tre ven bãi ngang, các sản phẩm hải sản truyền thống nay đã khoác lên mình “tấm áo” OCOP 3 sao, tự tin vươn ra thị trường rộng lớn hơn.

Giữa nhịp sống hiện đại, người dân Tân Mai vẫn bền bỉ giữ nghề, giữ hồn biển quê hương. Hơn thế là việc biết tận dụng lợi thế, thế mạnh hải sản địa phương để tạo nên những sản phẩm chất lượng, đạt hạng sao OCOP, đáp ứng nhu cầu thị trường, người tiêu dùng.