Nghị quyết 79-NQ/TW và 80-NQ/TW : “Bộ khung xây dựng vững chãi, đồng bộ củng cố thêm nhiều động lực mới”

Kinh tế tạo ra của cải vật chất, văn hóa tạo ra bản lĩnh, kỷ luật, niềm tin

Tâm đắc với phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm, kinh tế giúp chúng ta đi nhanh, văn hoá giúp chúng ta đi xa", PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, nếu kinh tế tạo ra của cải vật chất, thì văn hóa tạo ra bản lĩnh, kỷ luật, niềm tin. Nếu Nghị quyết 79-NQ/TW (Nghị quyết 79) nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong các lĩnh vực then chốt để bảo đảm tự chủ và ổn định, thì  Nghị quyết 80-NQ/TW (Nghị quyết 80) đặt văn hóa vào vị trí trung tâm của hệ giá trị phát triển – coi văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực.

Trước khi ban hành Nghị quyết 79 và 80, Trung ương đã thông qua bộ 7 Nghị quyết chiến lược định hình các trụ cột phát triển trong giai đoạn mới từ: xây dựng Đảng, công nghiệp hóa, khoa học - công nghệ đến phát triển kinh tế tư nhân, phát triển vùng và đổi mới sáng tạo. Đó là Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết 79 và 80 cùng với các Nghị quyết trên như 1 bộ khung xây dựng vững trãi đồng bộ củng cố, có thêm nhiều động lực mới để hoàn thành mục tiêu kinh tế xã hội.

Đồng quan điểm, PGS.TS Trần Đình Thiên (nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam) đánh giá, nếu trước đây, những Nghị quyết ra riêng biệt thực thi riêng biệt, nhưng hiệu quả chưa cao vì không mang tính đồng bộ. Lần này cách tiếp cận khác hẳn, có tầm nhìn tổng thể và vượt tầm để phát huy hiệu quả của cả hệ thống. Nghị quyết 79 và 80 đã cộng hưởng được sức mạnh. Bước sang kỷ nguyên mới, con người và văn hoá như một nguồn lực phát triển, lâu nay chúng ta chỉ bảo tồn. Bây giờ không chỉ bảo tồn mà còn là sáng tạo.

Đơn cử như những điểm mới mang tính đột phá của nghị quyết 79, kinh tế Nhà nước được nhìn nhận như một chỉnh thể thống nhất, bao gồm toàn bộ các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối hoạt động nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, ổn định vĩ mô, bảo đảm an ninh quốc phòng như: Đất đai, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên nước, vùng trời, vùng biển, không gian ngầm, hệ thống kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, ngân sách Nhà nước, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, doanh nghiệp Nhà nước, tổ chức tín dụng Nhà nước, vốn Nhà nước tại doanh nghiệp và các đơn vị sự nghiệp công lập.

Nghị quyết đổi mới, bổ sung và cụ thể hóa nội hàm, vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Xác định rõ mối quan hệ cùng phát triển giữa kinh tế Nhà nước và các khu vực kinh tế khác nhằm phát huy đầy đủ chức năng, vai trò của từng khu vực.

Thứ ba là quan điểm về nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và sử dụng các nguồn lực kinh tế Nhà nước. Nghị quyết đề ra quan điểm mới về cơ chế phân bổ, quản lý, khai thác và sử dụng nguồn lực kinh tế Nhà nước, trong đó nhấn mạnh 2 điểm mới mang tính đột phá: Một là, các nguồn lực kinh tế Nhà nước phải được rà soát, thống kê, đánh giá, hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường. Phải khơi thông các điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực, quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả, chống thất thoát, lãng phí các nguồn lực kinh tế Nhà nước.

Thứ tư là nâng tầm nhiệm vụ của kinh tế Nhà nước gắn với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng. Kinh tế Nhà nước phải tiên phong, kiến tạo, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính.

Thứ năm là tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước đối với kinh tế Nhà nước, nhất là trong định hướng sử dụng nguồn lực và tổ chức thực hiện.

Sứ mệnh của doanh nghiệp Nhà nước phải là trụ cột và dẫn dắt

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Nghị quyết 79 đã làm rõ được khái niệm kinh tế Nhà nước. Nguồn lực quốc gia ví dụ đất đai, ngân sách là của đất nước, nhưng giao cho doanh nghiệp Nhà nước đại diện phân phối thực thi.

"Kinh tế Nhà nước trong giai đoạn phát triển mới là một yếu tố quan trọng để hoàn chỉnh khung khổ thể chế về phát triển trong giai đoạn tới. Nội hàm của khu vực kinh tế Nhà nước được định hình rõ hơn, đặc biệt là về mặt chức năng. Đó là một bước tiến về mặt nhận thức" - PGS.TS Trần Đình Thiên đánh giá.

Thứ hai, doanh nghiệp Nhà nước đi kinh doanh phải ứng xử, tổ chức như thế nào để có tính cạnh tranh bình đẳng. Ví dụ, các nguồn lực quốc gia phải được phân bổ cho các thành phần khác. Lâu nay ta hay gọi nguồn lực Nhà nước nhưng nay là nguồn lực quốc gia, từ đó có cơ sở phân bổ nguồn lực theo tinh thần đảm bảo cạnh tranh. Từ đó, có cơ sở phân bổ nguồn lực theo tinh thần đảm bảo cạnh tranh. Định vị đúng vai trò của doanh nghiệp Nhà nước giúp cho nền kinh tế có nền kinh tế cạnh tranh.

Tiếp cận thứ 3, sứ mệnh của doanh nghiệp Nhà nước phải là trụ cột và dẫn dắt. Doanh nghiệp Nhà nước hiện được giữ lại đều là doanh nghiệp mạnh, nắm giữ nguồn lực quốc gia.

“Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm các động lực tăng trưởng mới, vai trò của doanh nghiệp Nhà nước không chỉ nằm ở việc duy trì hiện diện trong các ngành trọng yếu, mà còn phải tạo ra sức lan tỏa, kích hoạt đầu tư và thúc đẩy các khu vực kinh tế khác cùng phát triển” - PGS.TS Trần Đình Thiên bày tỏ.

“Tuân thủ theo đúng tinh thần ấy sẽ gỡ bỏ được trói buộc lâu nay, giải toả được, đưa doanh nghiệp Nhà nước vào quỹ đạo công bằng. Sẽ giúp cho chúng ta có tiếp cận rất mới cho nền kinh tế thị trường” - PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh.

Do đó, đúng như Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, trong giai đoạn mới, kinh tế Nhà nước phải chiếm lĩnh được những “cao điểm chiến lược chỉ huy” của nền kinh tế. Trong giai đoạn mới, kinh tế Nhà nước phải thực sự được cụ thể hóa thành 5 “điểm tựa” lớn, gồm: điểm tựa về an ninh và chủ quyền kinh tế; điểm tựa về điều tiết, ổn định và sức chống chịu; điểm tựa dẫn dắt cho khu vực tư nhân; điểm tựa về dẫn dắt đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi và điểm tựa về chuẩn mực quản trị và liêm chính công vụ trong kinh tế. Ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm với một thông điệp xuyên suốt: phát triển phải dựa vào nội lực và nội lực ấy phải được củng cố đồng thời từ nền tảng kinh tế vững chắc và nền tảng văn hóa sâu bền.

Cả PGS.TS Trần Đình Thiên và PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79 và Nghị quyết 80 không chỉ đơn thuần là bổ sung hai chính sách mới, mà cho thấy một bước hoàn thiện quan trọng trong kiến trúc chiến lược phát triển quốc gia. Khi kinh tế Nhà nước được củng cố để giữ vững những trụ cột then chốt, và văn hóa được đặt đúng vị trí nền tảng tinh thần, động lực nội sinh của xã hội, chúng ta đang định hình một mô hình phát triển cân bằng, vừa mạnh về nội lực, vừa vững về bản sắc.