Nghị quyết số 79-NQ/TW: Định vị vai trò kinh tế Nhà nước trong kỷ nguyên phát triển mới

Từ “chủ đạo” đến “dẫn dắt”: Tái định vị vai trò doanh nghiệp nhà nước trong kỷ nguyên mới

Đầu năm 2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, một nghị quyết được đánh giá là có ý nghĩa bước ngoặt trong tư duy phát triển của khu vực này. Lần đầu tiên, kinh tế nhà nước không chỉ được khẳng định là chủ đạo mà còn được đặt vào vai trò lực lượng dẫn dắt nền kinh tế.

Sự thay đổi này cho thấy sự chuyển động rõ nét từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị, phát huy năng lực dẫn dắt và lan tỏa.

Theo các chuyên gia, vai trò dẫn dắt không còn hiểu đơn thuần ở quy mô hay tỉ trọng mà thể hiện ở ba trụ cột: chiếm lĩnh các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, kiến tạo mối quan hệ cộng sinh hỗ trợ khu vực tư nhân và đóng vai trò lá chắn an ninh đảm bảo dòng chảy kinh tế trong các tình huống khẩn cấp như thiên tai, dịch bệnh hay biến động toàn cầu.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký - Trưởng Ban pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), khu vực kinh tế nhà nước đóng vai trò là nền tảng trụ đỡ của nền kinh tế vì đang nắm giữ phần lớn nguồn lực quan trọng nhất. Nếu các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trở nên cạnh tranh hơn thì chắc chắn nền kinh tế sẽ cạnh tranh hơn.

Thực tế, dù chỉ chiếm khoảng 0,4% tổng số doanh nghiệp, khu vực doanh nghiệp Nhà nước đang nắm giữ gần 26% vốn sản xuất, 23% tài sản cố định, đảm bảo 87% điện năng, 50% xăng dầu bán lẻ, 100% khí thô và quản lý nhiều hạ tầng thiết yếu như hàng không, vận tải, viễn thông.

Từ thực tiễn này, Nghị quyết 79-NQ/TW chỉ rõ 6 lĩnh vực trọng yếu các doanh nghiệp Nhà nước, đặc biệt là các Tập đoàn, tổng công ty cần tiên phong: hoàn thiện thể chế thông thoáng, phát triển hạ tầng thông suốt, xây dựng quản trị thông minh, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, cung ứng dịch vụ công ích thiết yếu và dẫn dắt đổi mới sáng tạo.

TS. Nguyễn Thường Lạng - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng, trong giai đoạn mới, doanh nghiệp Nhà nước phải làm ăn hiệu quả hơn, phát huy vai trò chủ đạo thực chất hơn, đặc biệt phải đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

“Cần tạo ra những mô hình quản trị thông minh mang tính quốc tế để xây dựng các tập đoàn kinh tế Nhà nước vững mạnh, đủ sức tham gia vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới”, TS. Nguyễn Thường Lạng nói.

Mục tiêu vươn tầm khu vực, toàn cầu đến năm 2030

Nghị quyết đã xây dựng lộ trình vươn tầm khu vực và toàn cầu. Cụ thể, đến năm 2030 phấn đấu có 50 doanh nghiệp lọt top 500 Đông Nam Á, và 1 đến 3 doanh nghiệp lọt top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. 100% doanh nghiệp phải áp dụng quản trị hiện đại trên nền tảng số và tuân thủ các nguyên tắc quản trị theo chuẩn của OECD.

Đối với khối tín dụng nhà nước, mục tiêu có ít nhất 3 ngân hàng nằm trong nhóm 100 ngân hàng lớn nhất Châu Á về tổng tài sản và 4 ngân hàng tiên phong về công nghệ, quản trị, quy mô và điều tiết thị trường.

Theo TS Nguyễn Minh Thảo, Trưởng Ban nghiên cứu Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM). Để hiện thực hóa điều này, cách thức quản trị của doanh nghiệp cần thay đổi. Trong Nghị quyết cũng đã nếu rõ, những hoạt động của các doanh nghiệp Nhà nước cần hướng tới gắn kết với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là những đòi hỏi tất yếu trong bối cảnh sự chuyển đổi rất nhanh chóng trên thế giới. Nghị quyết cũng nhấn mạnh cơ chế cho phép doanh nghiệp thành lập hoặc sử dụng các quỹ khoa học công nghệ cho hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D).

Nghị quyết 79 - NQ/TW được xem là một cam kết chính trị mạnh mẽ nhằm khơi thông và tái cấu trúc nguồn lực quốc gia. Để tạo chuyển biến thực chất, điều quan trọng là cắt bỏ những mắt xích kém hiệu quả, đồng thời trao quyền và trách nhiệm rõ ràng cho các "con sếu đầu đàn" để doanh nghiệp Nhà nước  đủ sức dẫn dắt kinh tế Việt Nam vươn tầm quốc tế.

Trước đó, tại Hội nghị quán triệt, triển khai Chương trình hành động của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội thực hiện các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, đồng chí Vũ Đại Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố cho biết, trong Nghị quyết số 79-NQ/TW, lần đầu tiên, nội hàm kinh tế nhà nước được xác định một cách toàn diện với 6 trụ cột: Đất đai, tài nguyên; tài sản công và kết cấu hạ tầng; ngân sách nhà nước; doanh nghiệp Nhà nước; tổ chức tín dụng nhà nước; đơn vị sự nghiệp công lập.

Theo đó, Dự thảo Chương trình hành động của Thành phố Hà Nội nêu rõ 6 quan điểm chỉ đạo xuyên suốt, trong đó cơ bản 5 quan điểm bám sát Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị và 1 quan điểm mang tính đặc thù của Hà Nội. Chương trình hành động đề ra mục tiêu tổng quát và các mục tiêu cụ thể đến năm 2030, cùng 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp với 79 nhiệm vụ cụ thể.

Tinh thần xuyên suốt trong chỉ đạo của Thành ủy Hà Nội là: Kinh tế Nhà nước chỉ tập trung vào các lĩnh vực mang tính nhà nước, dịch vụ thiết yếu phục vụ nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội; đầu tư vào các lĩnh vực có tính dẫn dắt, lan tỏa, những lĩnh vực khu vực tư nhân chưa đủ nguồn lực hoặc chưa sẵn sàng tham gia.

Với trụ cột doanh nghiệp Nhà nước, Thành phố sẽ hoàn thành cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước vào năm 2027; duy trì mô hình 100% vốn nhà nước đối với lĩnh vực hạ tầng thiết yếu như cấp nước, thoát nước, vận tải công cộng, môi trường đô thị. Đáng chú ý, Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng 1-3 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á, khẳng định vai trò dẫn dắt trong các lĩnh vực then chốt.

Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội khẳng định, Chương trình hành động không chỉ nhằm củng cố vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, mà còn để kinh tế Nhà nước thực sự tiên phong kiến tạo, dẫn dắt mô hình tăng trưởng mới, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển nhanh và bền vững của Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn mới.