Những vấn đề then chốt chia rẽ Mỹ và Iran trong đàm phán hạt nhân

Phía Mỹ cho rằng đàm phán cần được mở rộng, không chỉ giới hạn ở chương trình hạt nhân của Iran mà còn bao gồm năng lực tên lửa đạn đạo, vai trò của Tehran đối với các nhóm vũ trang trong khu vực và vấn đề nhân quyền trong nước. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhấn mạnh rằng một thỏa thuận chỉ có ý nghĩa khi giải quyết toàn diện các mối lo ngại về an ninh.

Ngược lại, Iran khẳng định sẽ chỉ thảo luận về chương trình hạt nhân, coi các năng lực quân sự và chính sách khu vực là vấn đề thuộc chủ quyền quốc gia. Lập trường này được Tehran duy trì nhất quán trong nhiều năm và là điểm nghẽn lớn nhất của tiến trình đàm phán.

Chương trình hạt nhân của Iran là tâm điểm căng thẳng với phương Tây từ năm 2003, khi Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế xác định nước này không tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân. Dù hiệp ước cho phép Iran phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích dân sự, phương Tây lo ngại Tehran theo đuổi năng lực chế tạo vũ khí hạt nhân, điều mà Iran nhiều lần bác bỏ.

Năm 2015, Iran và các cường quốc đạt được thỏa thuận hạn chế nghiêm ngặt hoạt động hạt nhân để đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt. Tuy nhiên, thỏa thuận này bị Tổng thống Donald Trump rút khỏi trong nhiệm kỳ đầu, khiến căng thẳng gia tăng. Sau đó, Iran nâng mức làm giàu uranium lên 60%, tiến gần ngưỡng cần thiết cho mục đích quân sự.

Bên cạnh hạt nhân, Mỹ đặc biệt lo ngại kho tên lửa đạn đạo lớn của Iran và vai trò hậu thuẫn các lực lượng vũ trang trong khu vực. Dù ảnh hưởng của Tehran được cho là đã suy yếu sau các xung đột gần đây, Washington vẫn coi đây là các vấn đề cốt lõi cần được giải quyết nếu muốn đạt một thỏa thuận bền vững.

Trong bối cảnh đó, các cuộc đàm phán tại Oman được xem là phép thử quan trọng, song triển vọng đột phá vẫn hạn chế do những khác biệt mang tính cấu trúc giữa hai bên.