Nông nghiệp đô thị: công cụ kết nối môi trường, kinh tế, xã hội trong xây dựng thành phố xanh bền vững

Nông nghiệp đô thị là công cụ mềm mại kiến tạo “thành phố xanh”

Sự kiện là dịp kết nối các nhà khoa học với nhà quản lý, kết nối doanh nghiệp với các mô hình sản xuất và người dân, nhằm tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ lẫn nhau trong phát triển nông nghiệp đô thị (NNĐT).

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận, đánh giá thực trạng phát triển NNĐT tại Việt Nam hiện nay; chia sẻ những mô hình hiệu quả từ địa phương, chuyên gia, doanh nghiệp; đề xuất giải pháp thúc đẩy NNĐT gắn với mục tiêu mở rộng không gian xanh và phát triển đô thị bền vững.

Trưởng Ban công tác hội viên thuộc Hiệp hội nhà sản xuất sản phẩm thân thiện môi trường Việt Nam (Epma) Nguyễn Ngọc Hiển, với tham luận: Nông nghiệp đô thị: công cụ kết nối môi trường, kinh tế, xã hội trong xây dựng thành phố xanh bền vững. Theo đó, trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, các TP đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức: ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, áp lực về lương thực, sự căng thẳng và chia rẽ trong đời sống xã hội.

Để kiến tạo nên những TP xanh bền vững, ông Hiển cho rằng, không thể chỉ dựa vào các giải pháp công nghệ cứng hay cơ sở hạ tầng thuần túy, mà có một công cụ mềm mại, linh hoạt nhưng mang lại hiệu quả tích hợp toàn diện chính là NNĐT. Theo ông Hiển, trong một thời gian dài, NNĐT thường chỉ được nhìn nhận như một hoạt động phụ, một thú vui tiêu khiển hoặc giải pháp tình thế trong khủng hoảng. Tuy nhiên, tư duy hiện đại đã định vị lại NNĐT như một bộ phận hữu cơ, một hệ sinh thái thu nhỏ ngay trong lòng đô thị. Nó không đơn thuần là sản xuất lương thực, mà là một công cụ tổng hợp, kết nối ba trụ cột then chốt của phát triển bền vững: kinh tế - môi trường - xã hội.

Tính đa giá trị của NNĐT, đó là tạo ra nguồn thu nhập đa dạng và nền kinh tế tuần hoàn; tạo sinh kế và thu nhập (tạo ra các sản phẩm rau, củ, quả, hoa, thảo mộc sạch, có giá trị cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của cư dân đô thị); mở ra cơ hội kinh doanh cho các hộ gia đình, hợp tác xã, startup nông nghiệp công nghệ cao. Đồng thời, NNĐT còn phát triển chuỗi giá trị địa phương, từ sản xuất, chế biến đến phân phối (thông qua các chợ nông sản địa phương, hệ thống CSA - nông nghiệp hỗ trợ cộng đồng), NNĐT góp phần tạo ra một chuỗi giá trị khép kín, giảm chi phí vận chuyển và tổn thất sau thu hoạch.

Nông nghiệp đô thị đem lại nhiều giá trị cuộc sống

Ngoài ra, NNĐT còn thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, đó là có thể tận dụng phế phẩm hữu cơ từ sinh hoạt để làm phân compost, tận dụng nước thải được xử lý để tưới tiêu, biến rác thải thành tài nguyên, giảm chi phí cho TP. Kiến tạo ra “lá phổi xanh” và tăng cường khả năng phục hồi cho đô thị; cải thiện chất lượng không khí và giảm hiệu ứng đảo nhiệt: cây xanh trong các khu vườn đô thị, vườn trên mái, vườn tường hấp thụ CO2, thải ra 02, giúp giảm nhiệt độ cục bộ, chống lại hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Quản lý nước mưa và chống ngập úng: các bề mặt thực vật giúp giữ nước, giảm tải cho hệ thống thoát nước của TP trong những trận mưa lớn.

Bên cạnh đó, NNĐT còn giúp bảo tồn đa dạng sinh học: các khu vườn đô thị trở thành nơi trú ẩn cho các loài côn trùng có lợi (ong, bướm), góp phần duy trì sự cân bằng sinh thái ngay trong đô thị bê tông hóa. Giảm lượng rác thải hữu cơ ra bãi chôn lấp (việc ủ phân tại chỗ từ rác thải nhà bếp không chỉ tạo ra phân bón mà còn giảm đáng kể áp lực lên các bãi rác).

Về giá trị xã hội, NNĐT giúp hàn gắn và gắn kết cộng đồng. Đó là, tăng cường sự gắn kết xã hội (các khu vườn cộng đồng là nơi gặp gỡ, giao lưu của mọi tầng lóp cư dân từ người già, trẻ nhỏ đến thanh niên. Cùng nhau lao động, chia sẻ kiến thức và thu hoạch phá vỡ sự cô lập và vô cảm đô thị); giáo dục và nâng cao nhận thức, là “lớp học xanh” trực quan nhất cho thế hệ trẻ về giá trị của thiên nhiên, thực phẩm sạch và bảo vệ môi trường. Cải thiện sức khỏe tinh thần và thể chất (việc được tiếp xúc với cây xanh, được lao động chân tay giúp giảm căng thẳng, tăng cường vận động, mang lại niềm vui và sự thư thái); tạo lập cảnh quan và bản sắc đô thị (một TP với những mảng xanh nông nghiệp không chỉ đẹp hơn mà còn mang một bản sắc riêng, thân thiện và đáng sống).

Ứng dụng công nghệ cao để phát triển nông nghiệp đô thị

Trưởng Ban công tác hội viên thuộc Hiệp hội Epma Nguyễn Ngọc Hiển cũng đưa ra kiến nghị và giải pháp phát triển NNĐT toàn diện. Theo đó, để phát huy tối đa tính đa giá trị của NNĐT, thì cần tiếp cận đồng bộ. Cụ thể, về quy hoạch và chính sách cần lồng ghép NNĐT vào quy hoạch tổng thể của TP. Dành quỹ đất công cho các dự án vườn cộng đồng, khuyến khích phát triển vườn trên mái, vườn tường trong các tòa nhà mới. Về khoa học công nghệ, cần ứng dụng mạnh mẽ các công nghệ cao (thủy canh, khí canh, aquaponics, IoT) để nâng cao hiệu quả sản xuất, tiết kiệm không gian và tài nguyên.

Về tài chính và cơ chế, cần có chính sách hỗ trợ vốn, kỹ thuật cho các cá nhân, tổ chức khởi nghiệp trong lĩnh vực này. Phát triển các mô hình hợp tác công - tư. Về cộng đồng và truyền thông, cần tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo chia sẻ kinh nghiệm. Tuyên truyền rộng rãi về lợi ích đa chiều của NNĐT để thu hút sự tham gia của toàn dân.

“NNĐT không còn là một khái niệm xa lạ, mà thực sự là một công cụ chiến lược để kiến tạo những TP tương lai. Nó là sợi dây kết nối hữu cơ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và công bằng xã hội. Bằng việc nuôi dưỡng những mầm xanh trong lòng đô thị, chúng ta không chỉ tạo ra thực phẩm sạch, mà còn đang gieo mầm cho một nền kinh tế tuần hoàn, một môi trường trong lành và một cộng đồng đô thị gắn kết, nhân văn và kiên cường. Do đó, hãy cùng nhau biến NNĐT thành một phần không thể thiếu trong hành trình xây dựng TP xanh - bền vững cho hôm nay và cho các thế hệ mai sau” - ông Nguyễn Ngọc Hiển nói.