Nông nghiệp đô thị: xu hướng tất yếu khi phát triển đô thị thông minh

Nông nghiệp đô thị là trụ cột chiến lược ở nhiều quốc gia

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, Tổng Biên tập Báo Kinh tế & Đô thị nhấn mạnh, tốc độ đô thị hóa của Việt Nam diễn ra nhanh và mạnh mẽ trong gần hai thập kỷ qua, tỷ lệ dân số đô thị tăng nhanh kéo theo những sức ép ngày càng lớn về không gian sống. Không ít đô thị lớn đang đối mặt với sự thu hẹp không gian xanh, ô nhiễm tăng cao, tình trạng ngập úng đô thị và những tác động rõ rệt của biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân. Đây chính là áp lực to lớn mà các đô thị Việt Nam đang đối mặt, trong đó có TP Hồ Chí Minh.

Những thách thức đó cho thấy việc phát triển đô thị hiện đại không chỉ tiếp cận theo cách truyền thống - chú trọng mở rộng diện tích và tăng mật độ xây dựng, mà còn phải hướng tới tư duy đô thị bền vững – đô thị sinh thái – đô thị thông minh, trong đó chất lượng sống của người dân và cân bằng môi trường trở thành trung tâm.

Trong bức tranh ấy, nông nghiệp đô thị (NNĐT) nổi lên như một hướng đi chiến lược, vừa đáp ứng nhu cầu thực phẩm an toàn, vừa bổ sung không gian xanh, cải thiện môi trường sinh thái. 

Tại Việt Nam, nhiều mô hình NNĐT đã xuất hiện và tạo sức lan tỏa tích cực: từ khu vườn trên mái, trồng rau thủy canh, khí canh đến các nông trại ứng dụng công nghệ cao (CNC) trong khu dân cư. Tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, nhiều hộ dân, doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) đã mạnh dạn đầu tư công nghệ, tạo ra giá trị kinh tế và không gian xanh cho đô thị. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ, như: khung chính sách cho NNĐT chưa hoàn thiện, đặc biệt liên quan đến đất đai và hạ tầng; đầu tư cho CNC có chi phí khá lớn; nhiều mô hình làm tốt nhưng chưa gắn được với thị trường ổn định; hạ tầng đô thị chưa được thiết kế để tích hợp không gian nông nghiệp ngay từ đầu; thiếu hệ sinh thái giữa nhà quản lý – nhà khoa học – doanh nghiệp – người dân, dẫn đến nhiều mô hình chưa bền vững.

Nông nghiệp đô thị gắn với mở rộng không gian xanh

Để NNĐT phát triển mạnh mẽ và trở thành giải pháp bền vững, chúng ta cần nhiều hơn nữa sự phối hợp giữa chính quyền, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân. Cần những chính sách hỗ trợ phù hợp, các nghiên cứu thực tiễn, các sản phẩm – giải pháp công nghệ chất lượng cao và cả những mô hình mẫu có thể nhân rộng. Với tinh thần đó, hội thảo tập trung làm rõ một số nội dung: thảo luận, đánh giá thực trạng phát triển NNĐT tại Việt Nam hiện nay; chia sẻ những mô hình hiệu quả từ địa phương, chuyên gia, doanh nghiệp; đề xuất giải pháp thúc đẩy NNĐT gắn với mục tiêu mở rộng không gian xanh và phát triển đô thị bền vững.

Đến với hội thảo, HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc (phường Long Trường, TP Hồ Chí Minh) với tham luận “Hiệu quả của mô hình sản xuất rau sạch bằng phương pháp thủy canh và kinh nghiệm xây dựng hệ thống kết nối tiêu thụ sản phẩm” của HTX trong thời gian vừa qua. Theo đó, những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của NNĐT, TP Hồ Chí Minh đang từng bước trở thành trung tâm tiêu thụ và định hướng sản xuất nông sản sạch của khu vực. Nhu cầu rau xanh an toàn, truy xuất được nguồn gốc, đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh thực phẩm ngày càng tăng cao.

Trước xu thế đó, HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc đưa công nghệ hiện đại vào sản xuất nông nghiệp, tạo ra sản phẩm sạch – xanh – an toàn cho cộng đồng, đồng thời xây dựng mô hình HTX kiểu mới gắn kết chặt chẽ giữa người nông dân – nhà khoa học – doanh nghiệp tiêu thụ. Từ một nhóm hộ sản xuất rau nhỏ lẻ, đến nay HTX Tuấn Ngọc đã phát triển thành một tập thể với vùng sản xuất rau thủy canh tiêu chuẩn, có khả năng cung ứng ổn định cho các hệ thống siêu thị, nhà hàng, trường học và đối tác phân phối lớn trên địa bàn TP.

HTX Tuấn Ngọc trồng rau thủy canh hồi lưu kết hợp tĩnh – một giải pháp cải tiến nhằm phù hợp điều kiện khí hậu nóng ẩm của TP. Hệ thống trồng được bố trí trong nhà màng khung thép kín, cùng thiết bị cảm biến IoT theo dõi liên tục các chỉ số như: nhiệt độ, độ ẩm, EC và pH dung dịch dinh dưỡng. Toàn bộ quy trình canh tác được tự động hóa ở mức cao, giúp tiết kiệm 40–50% nước và 30% chi phí nhân công, hạn chế tối đa sâu bệnh, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, đảm bảo sản phẩm đạt tiêu chuẩn rau an toàn VietGAP.

Xây dựng chuỗi cung ứng khép kín, đảm bảo đầu ra của sản phẩm

Đến tháng 10/2025, HTX Tuấn Ngọc vận hành ổn định 3 vùng trồng chính tại phường Long Trường (TP Hồ Chí Minh) diện tích 2.000m²; tại xã Đức Linh, tỉnh Lâm Đồng (tỉnh Bình Thuận cũ) diện tích 1.000m2; tại xã Châu Pha, TP Hồ Chí Minh (tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ) diện tích 1.000m2. Cả 3 vùng trồng nêu trên chuyên canh rau ăn lá: xà lách, cải xanh, cải ngọt, cải dún, cải thìa, rau muống, rau dền, tần ô, bó xôi. Sản lượng trung bình của 3 vùng trồng đạt 8-12 tấn/tháng.

“Nhờ áp dụng mô hình thủy canh hiện đại, năng suất tăng 25% so với canh tác truyền thống, giá thành sản phẩm ổn định hơn, tỷ lệ hư hại sau thu hoạch giảm từ 12% xuống còn 4%. Mức thu nhập bình quân của thành viên HTX đạt từ 15–18 triệu đồng/tháng, cao hơn 1,5–2 lần so với hộ nông dân sản xuất đơn lẻ” -  ông Lâm Ngọc Tuấn, Giám đốc HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc khẳng định.

Chia sẻ về thành công trong tiêu thụ sản phẩm và xây dựng chuỗi kết nối tiêu thụ, ông Tuấn cho biết: “Ngay từ khi thành lập, HTX xác định liên kết tiêu thụ là yếu tố sống còn. Vì vậy, HTX chủ động tìm kiếm và ký kết hợp đồng với nhiều đơn vị phân phối lớn, xây dựng mô hình chuỗi cung ứng khép kín từ nông trại đến bàn ăn. Trong 10 tháng đầu năm 2025, HTX Tuấn Ngọc đã ký kết thêm và cung ứng thường xuyên hơn cho các đối tác là các chuỗi siêu thị chuyên phân phối rau sạch trong hệ thống cửa hàng tiện lợi khu vực các chung cư cao cấp tại TP; cung cấp cho khách hàng nhà phố truyền thống; cung cấp ở khu vực Quận 7 và Quận 4 (cũ); phục vụ khu dân cư cao cấp tại Nhà Bè, Phú Mỹ Hưng… Với mạng lưới siêu thị đối tác, 100% sản lượng rau của HTX tiêu thụ ổn định, không tồn đọng, không bị ép giá, đảm bảo đầu ra vững chắc cho tất cả các hộ thành viên”.

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tốt trong sản xuất, kinh doanh, ông Lâm Ngọc Tuấn vẫn kiến nghị nhiều vấn đề để HTX phát triển bền vững. Đó là, Hội Nông dân TP tiếp tục hỗ trợ xúc tiến thương mại, tạo điều kiện cho các HTX nông nghiệp tham gia hội chợ, kết nối với trường học, bếp ăn tập thể. Ngân hàng Chính sách xã hội và Quỹ hỗ trợ nông dân xem xét cơ chế tín dụng ưu đãi cho các HTX nông nghiệp CNC. Chính quyền địa phương hỗ trợ thủ tục đất đai, quy hoạch vùng sản xuất tập trung, cấp điện ổn định cho nhà màng…