Nông nghiệp Hà Nội trong cấu trúc đô thị xanh

Xây dựng “thành phố có rừng, thành phố trong rừng”

Tại Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Đảng bộ TP Hà Nội khóa XVIII, Đảng ủy UBND TP đã có Tờ trình về việc báo cáo đề xuất xây dựng Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm. Trong đó, lần đầu tiên Hà Nội đặt nông nghiệp trong mối quan hệ hữu cơ với không gian đô thị, môi trường và chất lượng sống của người dân.

Theo định hướng, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội được xây dựng đến năm 2045, dự báo phát triển đến năm 2065, với tầm nhìn dài hạn 100 năm và xa hơn. Phạm vi quy hoạch bao trùm toàn bộ địa giới hành chính Thủ đô, diện tích khoảng 3.359,84km².

Đáng chú ý, quy hoạch được xây dựng theo kịch bản mở, không khống chế dân số cơ học mà quản lý dân số theo ngưỡng chịu tải của hạ tầng. Dự báo đến năm 2045, dân số Hà Nội khoảng 15-16 triệu người; đến năm 2065 khoảng 17-19 triệu người và ổn định không quá 20 triệu người vào cuối thế kỷ. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết: Nông nghiệp không chỉ cung cấp lương thực, thực phẩm mà còn phải tham gia trực tiếp vào việc cân bằng sinh thái đô thị.

Về đất đai, Hà Nội dự kiến tăng tỷ lệ đất đô thị toàn TP lên khoảng 45-50% vào năm 2045; phát triển mô hình đô thị nén kết hợp không gian xanh, tạo dư địa cho các dự án trọng điểm và dự trữ cho giai đoạn sau năm 2065, khi tỷ lệ đất đô thị tăng lên khoảng 55-60%. Song song với đó là yêu cầu bảo đảm tỷ lệ đất rừng, duy trì cấu trúc vành đai xanh, hành lang xanh.

TP cũng sẽ rà soát tổng quy mô đất nông nghiệp (hiện khoảng 190.000ha), đánh giá năng suất trồng lúa để xem xét chuyển đổi một phần sang đất trồng rừng, công viên rừng, đào hồ điều hòa; kiến tạo môi trường xanh, bổ cập nước sông, thoát lũ, chống ngập úng và hình thành các vành đai sinh thái xen kẽ đô thị vệ tinh theo mô hình “Rừng trong thành phố - thành phố trong rừng”.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Xuân Đại, Hà Nội hiện có gần 27.100ha rừng và đất chưa thành rừng, phân bố tại 25 xã có rừng và đất lâm nghiệp, như: Ba Vì, Sóc Sơn, Hương Sơn, Quốc Oai, Thạch Thất… Những cánh rừng này không chỉ là “lá phổi xanh”, mà còn là một bộ phận quan trọng của hệ sinh thái nông nghiệp - lâm nghiệp - du lịch của Thủ đô.

Trong tổng thể không gian Thủ đô, hiện nay, khoảng 2/3 diện tích là rừng, cây xanh, mặt nước, núi đá và đất đai tự nhiên. Rừng Ba Vì, rừng Sóc Sơn, rừng Hương Sơn tạo thành trục xanh lớn từ phía Bắc xuống phía Tây Hà Nội, khẳng định lợi thế đặc biệt của Hà Nội, một đô thị có rừng để phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp gắn với du lịch.

Phát huy giá trị cây đặc sản trong nông nghiệp đô thị

Bên cạnh duy trì, bảo vệ và phát triển diện tích rừng hiện có, Hà Nội cũng xác định nông nghiệp Thủ đô là nông nghiệp đô thị, phục vụ trực tiếp không gian đô thị và thị trường hơn 10 triệu dân. Theo đó, Hà Nội không đặt mục tiêu cạnh tranh về sản lượng với các địa phương khác, mà tập trung sản xuất ở phân khúc cao nhất, có giá trị gia tăng lớn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân Thủ đô.

Hà Nội sở hữu nhiều đặc sản quý như: hồng Yên Thôn, mơ Hương Tích, quýt Tích Giang, bưởi Diễn, bưởi thồ Phú Xuyên, bưởi đường La Tinh, rau muống tiến vua Sen Chiểu, húng Láng, đào Nhật Tân, quất Tứ Liên… Nếu được phục hồi và phát triển bài bản, những sản phẩm này không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mà còn trở thành “sứ giả văn hóa”, gắn với du lịch và bản sắc Thủ đô.

Đáng chú ý, mới đây, trong khuôn khổ chương trình hợp tác với Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Trung tâm Thực nghiệm và Đào tạo nghề của Học viện đã triển khai đề tài “Nghiên cứu bảo tồn và phát triển nguồn gen mơ Hương Tích gắn với du lịch sinh thái giai đoạn 2023-2026” tại chùa Hương, xã Hương Sơn. Kết quả bước đầu đánh giá hiện trạng sản xuất, xây dựng mã vạch ADN đặc trưng của cây mơ Hương Tích, đồng thời hoàn thiện quy trình nhân giống, trồng, chăm sóc và thu hoạch.

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền cho biết, trong tương lai Hà Nội sẽ phát triển vùng mơ Hương Tích với quy mô hơn 4.000ha, hình thành quần thể gắn với du lịch vùng Hương Sơn - Tam Chúc, trong đó rừng mơ là điểm nhấn sinh thái và văn hóa. Phó Chủ tịch UBND TP nhấn mạnh: “Chúng ta phải thổi câu chuyện vào sản phẩm, coi đây là yếu tố then chốt để nông nghiệp Hà Nội tạo dựng thương hiệu khác biệt”.

Không chỉ dừng ở sản xuất, Hà Nội còn định hướng đưa dịch vụ nông nghiệp vào đô thị, phát triển nông nghiệp trải nghiệm, nông nghiệp giáo dục, nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái và văn hóa. Đây là hướng đi phù hợp với một đô thị lớn, nơi nông nghiệp không đứng ngoài quá trình đô thị hóa, mà trở thành một phần hữu cơ của đời sống đô thị.