OCOP Tuyên Quang: khi đặc sản bản địa trở thành động lực phát triển bền vững

Từ thiên nhiên đặc hữu đến hệ sinh thái sản vật OCOP

Sau hợp nhất, Tuyên Quang hiện lên như một không gian địa lý đa tầng, nơi núi cao, thung lũng, cao nguyên đá và hệ thống sông suối đan xen, tạo nên bức tranh thiên nhiên vừa hùng vĩ vừa trù phú. Khí hậu phân hóa theo độ cao, nguồn nước tinh khiết chảy từ dãy Tây Côn Lĩnh đã nuôi dưỡng nhiều loài cây trồng, vật nuôi đặc hữu, hình thành nên hệ sản vật chỉ có thể sinh trưởng ở miền đất này.

Trên nền tảng đó, những nông sản quen thuộc như cam sành, chè shan tuyết, mật ong bạc hà, hồng không hạt, miến dong, thịt trâu gác bếp… không chỉ là sản phẩm tiêu dùng mà còn là kết tinh của tri thức bản địa và lao động bền bỉ của đồng bào Mông, Dao, Tày, Pà Thẻn qua nhiều thế hệ. Mỗi sản vật mang trong mình câu chuyện riêng về đất, nước, khí hậu và con người vùng cao.

Những năm gần đây, Chương trình OCOP đã tạo “đòn bẩy” để các sản vật ấy được chuẩn hóa, định danh và nâng tầm giá trị. Tính đến đầu tháng 11/2025, toàn tỉnh có khoảng 450 - 500 sản phẩm đạt chuẩn OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó có 2 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia, hàng chục sản phẩm 4 sao và 12 sản phẩm được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý. Những con số này phản ánh sự phát triển nhanh về quy mô và chất lượng của hệ sinh thái OCOP Tuyên Quang.

Cam sành - đặc sản nổi tiếng của vùng Bắc Quang, Hàm Yên - là minh chứng rõ nét. Được ví như “vàng trong đá”, cam sành có vỏ dày, ruột vàng, vị chua ngọt đặc trưng, đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý và trở thành nông sản chủ lực, góp phần nâng giá trị sản xuất nông nghiệp của địa phương. Tương tự, chè shan tuyết cổ thụ ở Lũng Phìn, Hồ Thầu, Cao Bồ với búp chè phủ lông trắng mịn, vị đắng nhẹ rồi ngọt hậu sâu, đã trở thành sản phẩm OCOP 4 sao, được thị trường trong và ngoài nước ưa chuộng.

Từ búp chè shan tuyết, người dân còn chế biến hồng trà - loại trà lên men có màu đỏ hổ phách, từng đạt giải thưởng trà quốc tế tại Pháp. Hay như mật ong bạc hà, tinh hoa từ hoa bạc hà tím hồng trên cao nguyên đá, với vị ngọt thanh, mùi thơm riêng biệt, nhiều năm qua luôn nằm trong nhóm sản phẩm được du khách tìm mua nhiều nhất.

Theo định hướng của tỉnh, OCOP không chỉ đơn thuần là sản phẩm kinh tế mà còn là “bản sắc sống” của vùng đất. Khi sản vật được chuẩn hóa, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu, chúng trở thành nền tảng để Tuyên Quang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại, đồng thời tạo dư địa cho phát triển du lịch bền vững.

Chuẩn hóa sản xuất, mở rộng thị trường và chuyển đổi số

Song song với việc khai thác lợi thế tự nhiên, Tuyên Quang xác định chuẩn hóa chất lượng và xúc tiến thương mại là khâu then chốt để OCOP phát triển bền vững. Các sở, ngành đã phối hợp hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã hoàn thiện quy trình sản xuất, áp dụng truy xuất nguồn gốc, cải tiến bao bì, xây dựng thương hiệu và mở rộng kênh tiêu thụ.

Nhiều mô hình OCOP đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Trà túi lọc đậu đen xanh lòng Chiêm Hóa - sản phẩm OCOP 4 sao của Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Hồng Phát - được người tiêu dùng ưa chuộng nhờ nguyên liệu trồng ở vùng núi, khí hậu trong lành và quy trình chế biến an toàn. Sau 2 năm tham gia OCOP, sản phẩm đã có mặt tại hầu hết các tỉnh, thành trong cả nước và được lựa chọn xuất khẩu sang thị trường Anh. Doanh thu của hợp tác xã duy trì khoảng 4,3-4,5 tỷ đồng mỗi năm, cho thấy giá trị gia tăng rõ rệt mà OCOP mang lại.

Ở góc độ quản lý, tỉnh đẩy mạnh xây dựng các gian hàng OCOP, điểm bán nông sản sạch tại xã, phường và khu du lịch. Trên 20 gian hàng được cấp phép, hỗ trợ về địa điểm đã trở thành kênh kết nối trực tiếp giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Đồng thời, việc đưa sản phẩm OCOP lên các sàn thương mại điện tử lớn giúp đặc sản Tuyên Quang tiếp cận hàng triệu khách hàng, vượt qua giới hạn không gian địa lý.

Đáng chú ý, hầu hết sản phẩm OCOP khi tham gia môi trường số đều đạt từ 3 sao trở lên, bảo đảm chất lượng và uy tín. Cùng với đó là sự đầu tư đồng bộ vào nhãn mác, thông tin nguồn gốc, tiêu chuẩn đóng gói và tiếp thị số, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm địa phương trong bối cảnh kinh tế số.

Không dừng lại ở thương mại, OCOP còn được gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Những trải nghiệm như hái chè shan tuyết ở Hồ Thầu, tham quan vườn cam Bắc Quang hay khám phá mùa hoa bạc hà trên cao nguyên đá đang tạo thêm sinh kế cho người dân, đồng thời giúp du khách hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa - nông nghiệp bản địa.

Trong chiến lược phát triển giai đoạn 2025-2030, Tuyên Quang xác định nông nghiệp đặc sản, nông nghiệp xanh gắn với du lịch là một trong những trụ cột chính. Thực tế cho thấy, tăng trưởng GRDP của tỉnh, đặc biệt ở khu vực nông, lâm nghiệp, đang được hỗ trợ tích cực bởi OCOP - chương trình đã làm thay đổi tư duy sản xuất từ manh mún sang liên kết chuỗi, từ tự cung tự cấp sang hàng hóa.

Từ những sản vật gắn với núi rừng, OCOP đang mở ra một hướng đi mới cho kinh tế nông thôn Tuyên Quang. Khi chất lượng được chuẩn hóa, thị trường được mở rộng và bản sắc được gìn giữ, đặc sản địa phương không chỉ là “hương vị vùng cao” mà còn trở thành động lực phát triển bền vững cho một vùng đất đang vươn mình mạnh mẽ.