Quốc hội xem xét thí điểm thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội

Tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 18-10, Quốc hội đã nghe báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi); tờ trình dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Bảo đảm tính đồng bộ giữa dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) với các luật

Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết, tiếp thu ý kiến đại biểu, trong quá trình hoàn thiện dự thảo Bộ luật, Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao tiếp tục đánh giá đầy đủ các tác động của dự thảo Bộ luật, đặc biệt là khả năng tiếp cận tố tụng điện tử của người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số.

Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao đã rà soát các quy định cụ thể của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, chuyển đổi số, kiểm soát quyền lực, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo đảm tính khả thi, điều kiện thực hiện và trách nhiệm của từng cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Viện đã phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan hữu quan đối chiếu các nội dung liên quan giữa các dự án luật cùng được trình Quốc hội xem xét thông qua và các luật khác đang có hiệu lực để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ.

Trình bày ý kiến của Thường trực Ủy ban về nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội (Ủy ban) Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành với nhiều nội dung trong báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Bộ luật và nhận thấy các nội dung tiếp thu, chỉnh lý tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết, kết luận của Đảng; tiếp thu nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các vị đại biểu Quốc hội, các cơ quan, tổ chức, hữu quan, các chuyên gia, nhà khoa học để chỉnh lý, hoàn thiện.

Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao đã phối hợp với các cơ quan hữu quan rà soát để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, qua rà soát, Thường trực Ủy ban nhận thấy, một số nội dung của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) chưa thống nhất với quy định của dự thảo Bộ luật hình sự (sửa đổi) và dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Ủy ban đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an (Cơ quan chủ trì soạn thảo hai dự án luật nêu trên) để bảo đảm sự thống nhất giữa các dự thảo luật.

Tạo cơ sở pháp lý thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm kinh tế, tham nhũng

Đối với tờ trình dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, theo Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, thực tiễn ở Việt Nam, việc thu hồi tài sản đang dựa trên cơ sở bản án, quyết định của Tòa án nhân dân khi xét xử, giải quyết vụ án hình sự. Gần đây, việc thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng có chuyển biến tích cực, số tiền, tài sản thu hồi cao hơn so với nhiều năm trước đây.

Tuy nhiên, công tác thu hồi tài sản còn nhiều hạn chế, vướng mắc; tỷ lệ thu hồi tài sản thấp so với số tài sản thuộc diện phải thu hồi, thời gian thu hồi chậm, tài sản phải thu hồi còn thất thoát, lãng phí... Nguyên nhân do việc thu hồi tài sản chỉ được thực hiện dựa trên bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án nhân dân, chưa có cơ chế thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm trước khi có bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án nhân dân. Còn nhiều vướng mắc, bất cập trong quy định của pháp luật về kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án.

Từ thực tế đó, việc xây dựng, ban hành Nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý để thực hiện hiệu quả cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến các tội phạm rửa tiền, kinh tế, tham nhũng, chức vụ; đánh giá tính khả thi của cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua thủ tục kết tội trong điều kiện thực tiễn Việt Nam.

Dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 22 điều. Chương I: quy định chung (từ Điều 1 đến Điều 14) quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của Nghị quyết; giải thích từ ngữ; nguyên tắc thực hiện; phạm vi vụ án, loại tài sản, trường hợp và điều kiện áp dụng cơ chế thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội; thẩm quyền của Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân; nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Chương II: Thủ tục xem xét, giải quyết việc thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội quy định về trình tự kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ; khởi kiện, yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự; thụ lý, thông báo của Tòa án; nhiệm vụ, quyền hạn của kiểm sát viên; xử lý tài sản sau thu hồi và giải quyết các vấn đề có liên quan.

Chương III: Điều khoản thi hành (Điều 21 và Điều 22) quy định về tổ chức thực hiện, trách nhiệm của các cơ quan có liên quan và hiệu lực thi hành của Nghị quyết.

Thẩm tra về dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban nhất trí sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng; đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế và thực tiễn của Việt Nam về việc thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự.

Nội dung dự thảo Nghị quyết bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật, tương thích với điều ước quốc tế; bảo đảm quốc phòng, an ninh. Hồ sơ dự án Nghị quyết bảo đảm đầy đủ thành phần theo quy định, đủ điều kiện để trình Quốc hội.