Tài sản số năm 2026: Thoát bóng tối, vào khuôn khổ

Từ “bóng tối” ra ánh sáng pháp lý

Trong hơn một thập kỷ kể từ khi Bitcoin xuất hiện năm 2008, thị trường tài sản số tại Việt Nam tồn tại trong một vùng xám pháp lý kéo dài. Dù liên tục nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ chấp nhận tiền mã hóa cao nhất thế giới – với hơn 20% dân số tham gia và giá trị giao dịch on-chain giai đoạn 2024 - 2025 vượt 200 tỷ USD, nhưng khái niệm “tiền ảo”, “tiền điện tử” vẫn gắn liền với tâm lý nghi ngại, rủi ro và thiếu chuẩn mực quản lý.

Bước ngoặt đến vào năm 2026, khi Việt Nam chính thức công nhận tài sản số là một loại tài sản theo quy định pháp luật. Từ ngày 1/1/2026, Luật Công nghiệp Công nghệ số 2025 có hiệu lực, xác lập địa vị pháp lý cho tài sản số, tạo nền tảng để thị trường vận hành công khai, minh bạch và chịu sự giám sát của Nhà nước. Đây không chỉ là động thái “hợp thức hóa” một lĩnh vực đã tồn tại ngầm, mà còn là tuyên bố rõ ràng về chiến lược chuyển đổi số trong tài chính.

Trên nền tảng đó, thị trường tài sản số Việt Nam bắt đầu hình thành với sự ra đời của các sàn giao dịch tài sản mã hóa được cấp phép thí điểm. Điểm đáng chú ý là tham vọng của cơ quan quản lý không dừng lại ở việc cho phép giao dịch Bitcoin hay các đồng tiền mã hóa phổ biến, mà hướng tới xây dựng một kênh huy động vốn mới cho nền kinh tế thực.

Không còn là “sân chơi” của các startup nhỏ lẻ, rào cản gia nhập thị trường được thiết lập ở mức rất cao. Yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu lên tới 10.000 tỷ đồng – gấp khoảng ba lần vốn tối thiểu của một ngân hàng thương mại – cho thấy quyết tâm kiểm soát rủi ro hệ thống và bảo vệ nhà đầu tư. Thị trường đang chứng kiến một cuộc “chạy nước rút” để giành 5 suất giấy phép thí điểm đầu tiên, với sự tham gia của các hệ sinh thái tài chính – công nghệ hàng đầu.

Danh sách các “ứng viên nặng ký” dần lộ diện, gắn liền với những tên tuổi lớn như FPT, Techcombank, VPBank, HDBank, LPBank hay SSI. Sự tham gia của các “ông lớn” giúp giải bài toán chuyển đổi giữa tiền pháp định và tài sản số, đồng thời tạo dựng niềm tin và tính minh bạch – điều mà các sàn giao dịch tự phát trước đây khó có thể đáp ứng.

Theo các chuyên gia, thế mạnh lớn nhất của Việt Nam trong kỷ nguyên tài sản số không phải ở việc cạnh tranh Bitcoin hay các token mang tính đầu cơ cao, mà nằm ở khả năng token hóa các tài sản hữu hình như bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp, dự án năng lượng tái tạo hay tín chỉ carbon. Công nghệ blockchain cho phép “chia nhỏ” các tài sản này thành token, giao dịch linh hoạt trên nền tảng số, từ đó mở ra ba lợi ích cốt lõi.

Thứ nhất, gia tăng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nhỏ lẻ. Thay vì cần số vốn lớn để sở hữu một căn hộ hay một dự án điện gió, nhà đầu tư có thể tham gia với số tiền nhỏ hơn, qua đó cải thiện thanh khoản cho thị trường.

Thứ hai, thu hút dòng vốn quốc tế. Thông qua sàn giao dịch tài sản số, các nhà đầu tư từ Mỹ, Singapore hay châu Âu có thể tiếp cận dự án tại Việt Nam nhanh hơn, giảm đáng kể rào cản thủ tục truyền thống.

Thứ ba, tháo gỡ nút thắt tài sản đảm bảo. Hiện nay, dòng vốn tại Việt Nam bị “đọng” lớn trong bất động sản với tốc độ quay vòng thấp. Khi tài sản được mã hóa và giao dịch linh hoạt, dòng vốn sẽ được lưu thông hiệu quả hơn, giảm sự phụ thuộc vào tài sản vật lý.

Giám đốc sản phẩm SSI Digital Nguyễn Trung Trang nhấn mạnh: “Mã hóa tài sản thực chính là loại tài sản tốt nhất. DN có lãi thật có thể phát hành token để huy động vốn sớm, tương tự như một dạng IPO sớm, qua đó mở rộng quy mô và tiếp cận thị trường quốc tế hiệu quả hơn”.

Khi chuẩn mực toàn cầu định hình cuộc chơi

Tuy nhiên, triển vọng lớn luôn đi kèm thách thức. Rào cản vốn cao có nguy cơ đẩy các startup công nghệ Việt – vốn có năng lực vận hành quốc tế xuất sắc ra khỏi cuộc chơi nội địa. Nhiều ý kiến cho rằng, cần một cơ chế sandbox linh hoạt hơn để vừa đảm bảo an toàn hệ thống, vừa không làm mất đi động lực đổi mới sáng tạo.

Không chỉ Việt Nam, năm 2026 được dự báo là năm bản lề của thị trường tài sản số toàn cầu. Stablecoin – loại tiền điện tử gắn với tài sản ổn định đang thoát khỏi vai trò “công cụ trú ẩn” để trở thành cầu nối huyết mạch giữa tài chính truyền thống và blockchain. Dữ liệu từ Chainalysis cho thấy stablecoin xử lý khối lượng giao dịch lên tới hàng nghìn tỷ USD mỗi tháng, phản ánh sự trưởng thành của thị trường khi khung pháp lý ngày càng hoàn thiện.

Đạo luật GENIUS được Mỹ thông qua vào tháng 7/2025, dự kiến có hiệu lực đầy đủ trong năm 2026, được xem là cú hích lớn cho stablecoin. Việc yêu cầu minh bạch dự trữ, tuân thủ nghiêm ngặt AML đã giải tỏa tâm lý e ngại của các định chế lớn, mở đường cho sự tham gia của các ngân hàng và tập đoàn bán lẻ hàng đầu.

Song song đó, xu hướng token hóa tài sản thực đang tăng tốc. Theo Boston Consulting Group, quy mô RWA có thể đạt gần 19.000 tỷ USD vào năm 2033, tương đương khoảng 10% GDP toàn cầu. Các trung tâm tài chính lớn như Mỹ, EU, Singapore đều coi mã hóa tài sản là trụ cột chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường vốn.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam được Chainalysis đánh giá là một trong những quốc gia thay đổi chính sách ấn tượng nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, thách thức về phòng chống tội phạm tài chính, gian lận và lừa đảo vẫn là bài toán cốt lõi. Các khuyến nghị của FATF, cùng xu hướng siết trách nhiệm của các bên trung gian tại Anh, Australia hay Mỹ, cho thấy xây dựng lòng tin là điều kiện tiên quyết để thị trường phát triển bền vững.

CEO Kyros Ventures Thuật Nguyễn kỳ vọng, Việt Nam sẽ xây dựng được một môi trường kinh doanh an toàn, minh bạch, đủ sức hấp dẫn không chỉ nhà đầu tư trong nước mà cả các tổ chức quốc tế. Theo ông, yếu tố quyết định niềm tin dài hạn của thị trường nằm ở chính sách thuế hợp lý, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư và năng lực công nghệ của các sàn giao dịch nội địa.