Tết số: Nơi công nghệ giao thoa với truyền thống

Trải nghiệm Tết qua không gian số

Tết Nguyên đán từ lâu đã là trục văn hóa đặc biệt trong đời sống người Việt. Đó không chỉ là thời khắc chuyển giao năm cũ – năm mới theo lịch âm, mà còn là dịp thiêng liêng để mỗi người trở về với gia đình, với cội nguồn, với những giá trị truyền thống đã bền bỉ tồn tại qua nhiều thế hệ. Trong dòng chảy hiện đại hóa và chuyển đổi số mạnh mẽ, Tết không nằm ngoài quỹ đạo biến đổi ấy. Những phong tục vốn gắn chặt với không gian làng quê, mái nhà và sân đình nay đang dần hiện diện trong một không gian mới: không gian số.

Nếu trước đây, Tết được cảm nhận qua tiếng chợ chiều 27, 28 tháng Chạp, qua cảnh gói bánh chưng bên bếp lửa hay những buổi chúc Tết đầu năm rộn ràng tiếng cười, thì nay, một phần trải nghiệm ấy đã dịch chuyển lên màn hình điện thoại và các nền tảng trực tuyến. Chuyển đổi số không làm mất đi Tết, mà đang đưa ra thêm cách thức để con người thực hành và lan tỏa các giá trị Tết trong bối cảnh xã hội mới.

Ví dụ tiêu biểu cho sự thay đổi này là việc xuất hiện ngày càng phổ biến của hình thức “lì xì số”. Bao lì xì đỏ truyền thống – biểu tượng của lời chúc may mắn và tài lộc – nay có thêm một “phiên bản” điện tử. Thông qua ứng dụng ngân hàng số, ví điện tử hoặc nền tảng thanh toán trực tuyến như MoMo, ZaloPay, VNPay... người dùng có thể gửi tiền mừng tuổi kèm theo lời chúc chỉ bằng vài thao tác. Với những gia đình có người thân ở xa, lì xì số trở thành giải pháp tiện lợi, nhanh chóng và không kém phần ý nghĩa.

Tuy nhiên, sự thay đổi này không chỉ dừng ở yếu tố kỹ thuật. Điều đáng chú ý là công nghệ đã góp phần mở rộng không gian tương tác giữa các thế hệ. Trẻ em có thể háo hức “mở lì xì” trên điện thoại, trong khi người lớn tuổi dần làm quen với các thao tác số hóa để duy trì phong tục. Sự gặp gỡ ấy tạo ra một hình thức thực hành văn hóa mới – nơi truyền thống và công nghệ không đối lập, mà bổ trợ lẫn nhau.

Không chỉ có lì xì, hàng loạt hoạt động mang màu sắc Tết cũng được “chuyển thể” lên nền tảng số: hái lộc online, gửi thiệp điện tử, tham gia trò chơi đầu xuân trên ứng dụng, hay chia sẻ lời chúc qua mạng xã hội. Nếu trước đây, tấm thiệp giấy được nâng niu gửi qua bưu điện, thì nay, một đoạn video chúc Tết được dựng công phu, một bộ ảnh gia đình đăng tải trên mạng xã hội có thể tiếp cận hàng trăm, hàng nghìn người chỉ trong vài giờ.

Mạng xã hội, ở một góc độ nào đó, đã trở thành “không gian công cộng” mới của Tết. Những hình ảnh bánh chưng xanh, mâm cỗ tất niên, phong bao đỏ, cành đào – cành mai… xuất hiện dày đặc trên các nền tảng số, tạo nên một bức tranh Tết đa thanh, đa sắc. Mỗi cá nhân là một “người kể chuyện”, góp phần tái hiện Tết theo cách riêng của mình. Nhờ vậy, Tết không còn giới hạn trong phạm vi gia đình hay cộng đồng địa phương, mà được mở rộng ra phạm vi toàn cầu, kết nối cộng đồng người Việt ở khắp nơi.

Sự lan tỏa ấy mang ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Không gian số giúp văn hóa Tết tiếp cận bạn bè quốc tế, đồng thời giúp thế hệ trẻ – vốn quen thuộc với công nghệ – tiếp cận truyền thống bằng ngôn ngữ mà họ dễ dàng tiếp nhận. Khi một đoạn video về gói bánh chưng thu hút hàng triệu lượt xem, hay một thử thách chụp ảnh Tết lan truyền trên mạng, đó không chỉ là trào lưu nhất thời, mà còn là minh chứng cho khả năng thích ứng linh hoạt của văn hóa truyền thống.

Cầu nối giữa người xem và hoạt động văn hoá dịp Tết

Nếu ở cấp độ đời sống thường nhật, Tết đang dần được số hóa thông qua các ứng dụng và nền tảng trực tuyến, thì ở quy mô lớn hơn, nhiều sáng kiến đã chủ động đưa công nghệ vào việc bảo tồn và quảng bá giá trị Tết một cách bài bản.

Các không gian trải nghiệm Tết kết hợp công nghệ đang trở thành xu hướng được ngươi dân đặc biệt quan tâm. Điều này có thể thấy rõ qua chương trình “Happy Tết 2026” vừa diễn ra tại Trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Bên cạnh các không gian tết truyền thống thì việc trải nghiệm công nghệ cũng mang lại nhiều ngạc nhiên cho khách tham quan.

Tại sự kiện này, thông qua ứng dụng thực tế ảo (VR), trình chiếu đa phương tiện và trí tuệ nhân tạo (AI), người xem đã có một trải nhiệm thú vị và mới mẻ về Tết truyền thống. Thay vì chỉ quan sát hiện vật trưng bày, người tham quan có thể tương tác trực tiếp với không gian số, khám phá câu chuyện đằng sau từng phong tục, từng nghi lễ.

Bên cạnh đó, trải nghiệm "hộp ký ức số” cho phép người xem tiếp cận tư liệu về Tết thông qua hình ảnh, âm thanh và dữ liệu số hóa. Ở đó, câu chuyện về mâm cỗ ngày xuân, về lễ dựng cây nêu, về tục xin chữ đầu năm… được tái hiện sinh động, tạo nên trải nghiệm vừa mang tính giáo dục, vừa giàu cảm xúc. Điều này cho thấy công nghệ không còn là lớp vỏ bên ngoài, mà trở thành công cụ kể chuyện, giúp di sản đến gần hơn với công chúng.

Cũng trong dịp Tết này, khi đến với Trung tâm Hoàng thành Thăng Long hay Văn Miếu - Quốc Tử Giám, du khách có thể tham gia các trải nghiệm số như 3D Mapping, AR/VR, AI hỏi đáp video wall… để tìm hiểu về văn hoá lịch sử một cách rõ ràng và nhiều góc độ hơn.

Có thể khẳng định, việc Tết được đưa lên không gian số không hề làm mất đi các giá trị truyền thống vốn có. Mà thay vào đó đã tạo ra hiệu ứng mới lạ, giúp người dân tiếp cận Tết theo một trải nghiệm khác nhằm hướng tới mục tiêu bảo tồn bền vững.

Nếu được định hướng đúng đắn, đó là cơ hội để làm giàu thêm giá trị truyền thống. Khi lời chúc đầu năm được gửi qua màn hình nhưng vẫn xuất phát từ tấm lòng, khi ký ức về Tết xưa được lưu giữ bằng công nghệ hiện đại, thì tinh thần Tết vẫn được tiếp nối – chỉ là trong một hình thức khác.

Tết Việt đang chứng minh sức sống bền bỉ của mình. Dù ở sân nhà rộn ràng hay trên không gian mạng sôi động, Tết vẫn là điểm tựa văn hóa quan trọng, gắn kết con người với gia đình, với cộng đồng và với cội nguồn dân tộc. Và có lẽ, chính sự thích ứng linh hoạt ấy là bảo chứng cho tương lai lâu dài của Tết trong thời đại số.