Tháo gỡ điểm nghẽn từ quyết sách nhân văn, khoa học

Lời toà soạn

Tái thiết đô thị là yêu cầu tất yếu trong quá trình xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại, hạnh phúc. Tuy nhiên, thực tế tại 12 dự án chung cư vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng liên quan đến Tập đoàn Mường Thanh cho thấy những bất cập trong quản lý đô thị có thể để lại hệ lụy kéo dài. Sai phạm về quy hoạch, xây dựng không chỉ tạo áp lực lên hạ tầng giao thông, trường học, không gian công cộng, bãi đỗ xe mà còn khiến hàng nghìn hộ dân gặp khó khăn trong việc thực hiện quyền sở hữu, giao dịch và bảo đảm cuộc sống ổn định.

Nhiều năm qua, việc xử lý các dự án này gặp khó khăn bởi yêu cầu xử lý nghiêm vi phạm phải đặt trong mối quan hệ với bảo vệ quyền lợi của người mua nhà. Bên cạnh trách nhiệm của chủ đầu tư, những bất cập trong công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và hậu kiểm cũng cần được nhìn nhận thẳng thắn. Đây là bài toán không chỉ đòi hỏi giải pháp xử lý từng công trình mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý đô thị.

Việc HĐND thành phố Hà Nội thông qua Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả đối với các dự án vi phạm, trên cơ sở Luật Thủ đô số 02/2026/QH16, mở ra hướng tháo gỡ những tồn tại kéo dài. Cơ chế mới yêu cầu chủ đầu tư chịu trách nhiệm khắc phục hậu quả, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, gắn xử lý vi phạm với cải tạo, chỉnh trang đô thị.

Loạt bài “Tái thiết đô thị: Từ giải quyết điểm nghẽn đến kiến tạo phát triển” sẽ tập trung làm rõ yêu cầu xử lý dứt điểm các tồn tại, bảo đảm quyền lợi người dân, giữ vững kỷ cương pháp luật và tạo nền tảng cho quá trình tái thiết đô thị bền vững.

Kỳ 1: Nỗi niềm cư dân và yêu cầu xử lý thấu đáo

Kỳ 2: Cách làm sáng tạo, phù hợp tình hình thực tiễn

Kỳ 3: Tháo gỡ điểm nghẽn từ quyết sách nhân văn, khoa học

Tăng cường giám sát, làm rõ trách nhiệm

Nghị quyết được HĐND thành phố Hà Nội thông qua ngày 28-10-2026, quy định cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả để giải quyết tồn tại vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng gắn với cải tạo, chỉnh trang đô thị tại một số dự án. Nguyên tắc đặt ra là rà soát cụ thể từng dự án, xử lý trên cơ sở hồ sơ pháp lý và hiện trạng, bảo đảm công khai, minh bạch; người mua nhà hợp pháp, không có lỗi không phải gánh chi phí khắc phục hậu quả thuộc trách nhiệm chủ đầu tư.

Theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nghị quyết lần này thể hiện quyết tâm mới của HĐND thành phố trong giám sát, xử lý những sai phạm đã tồn tại nhiều năm. “Tôi đánh giá cao sự quyết liệt, một quyết tâm rất mới của HĐND thành phố trong lần này, khi đưa ra các giải pháp xử lý những sai phạm trong xây dựng, trong quy hoạch đã tồn tại từ nhiều năm trước”, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm cho hay.

Đánh giá về công tác tổ chức thực hiện quy hoạch của Hà Nội, ông Đào Ngọc Nghiêm cho biết, thành phố có ưu điểm là linh hoạt trong triển khai, là địa phương cấp tỉnh đầu tiên lập quy hoạch 100 năm và nhanh chóng ban hành kế hoạch tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đó, yêu cầu đặt ra theo Luật Thủ đô là phải tăng cường giám sát việc thực hiện quy hoạch.

Từ câu chuyện các dự án vi phạm kéo dài, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm nhấn mạnh: “Qua câu chuyện này, chúng ta thấy rằng quy hoạch không phải chỉ là một bức tranh, không phải chỉ đưa ra định hướng, mà quy hoạch còn phải là công cụ để quản lý và tổ chức thực hiện”.

Theo đó, để quy hoạch thực sự đi vào cuộc sống, cần nâng cao hiệu lực hoạt động của các cơ quan quản lý, nhất là trong bối cảnh Hà Nội thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc phân công, phân quyền phải rõ ràng, đồng thời xác định cụ thể trách nhiệm của chính quyền cấp phường, xã.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm cho biết, trong quá trình sửa đổi một số luật, nhất là Luật Đất đai và Luật Nhà ở, các quy định về phân cấp, phân quyền đã rõ ràng hơn. Hiện nay, cấp xã được phân cấp hơn 1.000 thẩm quyền, nhiệm vụ trước đây thuộc cấp quận và thành phố. Khi được giao thẩm quyền, cấp xã phải thực hiện và chịu trách nhiệm đối với công việc thuộc phạm vi của mình. Đây là yêu cầu rất cần được quan tâm và thực hiện nghiêm túc.

Không chỉ trách nhiệm của chính quyền cơ sở, việc xử lý 12 dự án còn đòi hỏi phải xem xét đầy đủ trách nhiệm của chủ đầu tư và các cơ quan quản lý nhà nước liên quan. Theo chuyên gia, khung pháp lý về cơ bản đã có, vấn đề là vận dụng và tổ chức thực hiện linh hoạt, phù hợp với thực tiễn. Trước hết, cần nhận diện đầy đủ những tồn tại, điều tra và xác định rõ trách nhiệm của từng bên.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm lưu ý: “Không thể chỉ nhìn vào trách nhiệm của chủ đầu tư mà dồn toàn bộ trách nhiệm cho chủ đầu tư, trong khi trách nhiệm của các cơ quan quản lý cũng cần được làm rõ”. Theo ông, cần xem xét cả những cơ quan đã phát hiện sai phạm nhưng không xử lý, hoặc đã xử lý nhưng không đúng với quy hoạch. Việc làm rõ trách nhiệm phải đi cùng nhận diện đúng sai phạm, từ đó mới có thể lựa chọn giải pháp phù hợp với từng trường hợp.

Bảo đảm quyền lợi và điều kiện sống của người dân

Một vấn đề được nhiều chuyên gia đề cập là cách tiếp cận đối với đời sống, chỗ ở của người dân khi xử lý vi phạm và triển khai các dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị. Trước đây, vấn đề tái định cư và ổn định đời sống người dân vẫn được đặt ra, nhưng trên thực tế thường triển khai sau, dù về nguyên tắc được tiến hành song hành.

“Trên địa bàn phường Kiến Hưng có dự án CT6, là một trong 12 dự án được HĐND thành phố thông qua cơ chế đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả tại kỳ họp vừa qua. Sau khi UBND thành phố ban hành kế hoạch triển khai nghị quyết, UBND phường sẽ chỉ đạo các phòng, ban chức năng phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành của thành phố tổ chức thực hiện, với mục tiêu bảo đảm tốt nhất quyền lợi của người dân đang sinh sống tại dự án.
Phó Chủ tịch UBND phường Kiến Hưng Phan Cao Đăng

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm cho biết, tại Kỳ họp Quốc hội vừa qua, vấn đề tái định cư cũng được đề cập với yêu cầu phải có các dự án bảo đảm chất lượng, giúp người dân ổn định cuộc sống trước khi tiến hành giải phóng mặt bằng. Từ thực tế đó, ông đề nghị Hà Nội với cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô cần đi tiên phong trong triển khai cách làm này. Đặc biệt là phải bảo đảm quyền lợi, điều kiện sống của người dân trong quá trình thực hiện các dự án, xử lý những vấn đề tồn tại về quy hoạch và đất đai.

Ở góc độ kiến trúc và quản lý đô thị, KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng, cần đánh giá công trình trên cả hai phương diện pháp lý và hiện trạng vật lý. Công trình có thể vi phạm quy định quản lý đô thị nhưng khối tích xây dựng đã hình thành và đang được sử dụng. Vì vậy, việc xử lý không chỉ là xem xét số tầng xây dựng vượt phép mà còn phải đánh giá hệ thống phòng cháy, chữa cháy, hệ thống điện, an toàn trước tác động của gió bão và những nguy cơ ảnh hưởng đến các tầng, công trình lân cận.

Ông Trần Huy Ánh cũng lưu ý những hệ lụy có thể phát sinh nếu lựa chọn phương án phá dỡ. Quá trình này không chỉ làm mất đi tài sản đã hình thành mà còn phát sinh chi phí phá dỡ, vận chuyển phế thải, gây phiền phức cho người dân sinh sống xung quanh và có thể ảnh hưởng đến an toàn của công trình bên cạnh. Vì vậy, cơ quan đề xuất phương án cần giải trình rõ phương pháp thực hiện, lợi ích và thiệt hại của từng lựa chọn; đồng thời làm rõ trách nhiệm quản lý đã để xảy ra sai phạm trước đó.

Gắn xử lý vi phạm với lợi ích cộng đồng

Từ góc độ tổ chức không gian đô thị, KTS Trần Huy Ánh cho rằng cần xem xét những thiếu hụt về hạ tầng xã hội tại khu vực có công trình vi phạm, như bãi đỗ xe, sân chơi và không gian công cộng. Những diện tích xây dựng đã tồn tại có thể được nghiên cứu phương án điều chỉnh, chuyển đổi công năng để phục vụ cộng đồng thay vì chỉ xem xét theo hướng phá bỏ, nếu đáp ứng các yêu cầu pháp lý, kỹ thuật và quy hoạch.

Ông cũng nhấn mạnh, đây là bài toán phức tạp, không thể chỉ giao cho một sở, ngành hoặc một phường tự giải quyết toàn bộ. Cơ quan được giao nhiệm vụ cần có khả năng tham vấn chuyên gia, hội nghề nghiệp và những người có chuyên môn liên quan để huy động trí tuệ xã hội, lựa chọn phương án phù hợp.

Về tổ chức thực hiện quy hoạch, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm cho biết Hà Nội đã ban hành kế hoạch triển khai hơn 70 quy hoạch nhằm cụ thể hóa quy hoạch Thủ đô 100 năm. Thành phố cần quyết liệt chỉ đạo, sớm triển khai các quy hoạch này. Đối với việc điều chỉnh quy hoạch, tăng tầng cao, thay đổi công năng công trình và bảo đảm hài hòa kiến trúc, cảnh quan khu vực, ông cho rằng cần có nghiên cứu cụ thể.

Một điểm mới khác được Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đề cập là cơ chế để người dân và các khu vực có quyền đề xuất quy hoạch, đề xuất dự án nhằm tổ chức lại không gian nơi mình sinh sống. Theo đó, chính quyền địa phương cần quan tâm lấy ý kiến người dân trong quá trình thực hiện, bởi đây là quyền được đặt ra trong Luật Thủ đô.

Việc ban hành nghị quyết là cơ sở để Hà Nội giải quyết những tồn tại kéo dài, nhưng kết quả phụ thuộc vào quá trình tổ chức thực hiện. Xử lý sai phạm cần đi cùng việc làm rõ trách nhiệm, đánh giá đầy đủ hiện trạng công trình, tính toán tác động của từng phương án và bảo đảm quyền lợi người dân. Đây cũng là yêu cầu để việc khắc phục những vi phạm cụ thể gắn với mục tiêu chỉnh trang đô thị, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng.

(Còn nữa)