Thể chế hóa tư duy quy hoạch dài hạn cho Hà Nội

Không chỉ dừng ở việc bổ sung cơ chế, chính sách đặc thù, dự thảo Luật hướng tới tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để Hà Nội chủ động tổ chức không gian phát triển, điều phối vùng và triển khai các định hướng quy hoạch đã được phê duyệt trong bối cảnh mô hình chính quyền và cấu trúc không gian đô thị đang thay đổi sâu sắc.

Quy hoạch được đặt vào vị trí “xương sống” của Luật Thủ đô

Theo Báo cáo về việc sửa đổi Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, việc sửa đổi Luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô, trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, đóng vai trò hạt nhân và động lực tăng trưởng quan trọng của khu vực phía Bắc và cả nước; đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế, nền tảng vững chắc, động lực mạnh mẽ cho phát triển, tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế “hai con số”, hiện thực hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô.

Về quan điểm, việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, đặc biệt là các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, Nghị quyết thay thế Nghị quyết 15-NQ/TW và chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước về xây dựng và phát triển Thủ đô; đồng bộ với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm…

Riêng trong lĩnh vực quy hoạch, sửa đổi Luật Thủ đô có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thực tiễn cho thấy, hai đồ án lớn của Thủ đô đã được phê duyệt trong giai đoạn 2024 - 2025 được xây dựng trong bối cảnh tổ chức bộ máy, địa giới hành chính và mô hình chính quyền chưa có sự thay đổi. Khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai, nhiều nội dung về cấu trúc đô thị, phân cấp quản lý không gian cần được rà soát, điều chỉnh để bảo đảm tính đồng bộ. Luật Thủ đô (sửa đổi) vì vậy được kỳ vọng sẽ đóng vai trò “neo giữ” các định hướng quy hoạch dài hạn, tạo cơ sở pháp lý ổn định để Hà Nội chủ động điều chỉnh, cập nhật quy hoạch mà không làm đứt gãy các mục tiêu chiến lược đã được xác lập.

Một nội dung xuyên suốt trong dự thảo Luật là tăng cường phân quyền cho Thủ đô, trong đó quy hoạch và quản lý phát triển đô thị là lĩnh vực được nhấn mạnh. Thay vì tiếp cận theo hướng giao thêm nhiệm vụ nhưng vẫn phụ thuộc nhiều vào quy định chung, Luật hướng tới trao thẩm quyền thực chất để Hà Nội tự quyết, tự chịu trách nhiệm.

Cách tiếp cận này tạo điều kiện để TP chủ động hơn trong việc tổ chức cấu trúc không gian đô thị, từ xác định mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm đến khai thác không gian ngầm, không gian trên cao, không gian ven sông. Các định hướng như phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh, mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng được đưa vào Luật không chỉ như mục tiêu mà còn gắn với cơ chế thực hiện cụ thể.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cho phép Hà Nội được thí điểm các cơ chế quản lý mới trong phạm vi kiểm soát rủi ro. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với Luật Thủ đô hiện hành, vốn chưa thiết lập hành lang pháp lý cho việc thử nghiệm chính sách trong lĩnh vực quản trị và quy hoạch đô thị.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Dương Đức Tuấn việc ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi) để quy định những nội dung đặc thù, vượt trội của Thủ đô có sức sống lâu dài, tạo thể chế thuận lợi, đột phá, dẫn dắt xây dựng, phát triển Thủ đô theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TƯ trong bối cảnh phát triển mới của Thủ đô và đất nước là hết sức cần thiết.

Tạo nền tảng pháp lý cho tầm nhìn quy hoạch 100 năm

Điểm khác biệt lớn nhất của lần sửa đổi Luật Thủ đô này là tư duy dài hạn. Một nội dung quan trọng được nhấn mạnh trong báo cáo là sự đồng bộ giữa Luật Thủ đô (sửa đổi) với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TƯ. Các cơ chế, chính sách trong Luật được thiết kế nhằm thể chế hóa các quan điểm, mục tiêu và giải pháp lớn về phát triển đô thị xanh, thông minh, đô thị theo định hướng giao thông công cộng; bảo tồn, tái thiết đô thị; phát triển hạ tầng giao thông; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của Thủ đô.

Với cách tiếp cận này, Luật Thủ đô được sửa đổi lần này không chỉ là công cụ quản lý mà còn là “khung thể chế” dẫn dắt quy hoạch, bảo đảm các định hướng lớn về cấu trúc đô thị, hạ tầng, bảo tồn và phát triển văn hóa được triển khai thống nhất, lâu dài.

Giám đốc Sở QH - KT Nguyễn Trọng Kỳ Anh đề xuất T.Ư tiếp tục trao quyền chủ động, linh hoạt hơn cho Thủ đô Hà Nội trong triển khai quy hoạch vùng và quy hoạch tổng thể Thủ đô. Theo đó, việc tăng cường phân cấp, phân quyền sẽ giúp Hà Nội tận dụng tối đa các điều kiện thuận lợi, phát huy tiềm năng, lợi thế, qua đó kiến tạo một Thủ đô năng động, sáng tạo, có tầm nhìn dài hạn và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh Hà Nội đang đứng trước yêu cầu tăng trưởng cao hơn, bền vững hơn, việc sửa đổi Luật Thủ đô gắn chặt với quy hoạch được coi là bước đi có tính nền tảng. Đây cũng là cơ hội để Thủ đô khẳng định vai trò dẫn dắt, không chỉ bằng quy mô kinh tế mà bằng tư duy tổ chức không gian và quản trị phát triển đô thị hiện đại.