Thị trường hàng Việt: Minh bạch để tạo lợi thế cạnh tranh

Minh bạch từ khâu sản xuất đến lưu thông

Một sản phẩm có thể được người tiêu dùng lựa chọn bởi mẫu mã, giá cả hay sự thuận tiện trong mua sắm. Tuy nhiên, để duy trì sức cạnh tranh lâu dài, những yếu tố ấy cần được bảo đảm bằng chất lượng thực chất và thông tin rõ ràng về nguồn gốc, xuất xứ. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với hàng Việt trong bối cảnh thị trường ngày càng phát triển, phương thức kinh doanh thay đổi nhanh và người tiêu dùng có nhiều lựa chọn hơn.

Thực tế cho thấy, quá trình đưa một sản phẩm từ cơ sở sản xuất đến tay người mua thường trải qua nhiều khâu, từ lựa chọn nguyên liệu, chế biến, đóng gói đến vận chuyển, phân phối. Nếu thông tin ở từng công đoạn không được ghi nhận và quản lý đầy đủ, việc kiểm soát chất lượng cũng như xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố sẽ gặp khó khăn. Đối với những mặt hàng thiết yếu, đặc biệt là thực phẩm, nông sản, việc thiếu thông tin đáng tin cậy còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và sự an tâm của người tiêu dùng.

Vì vậy, truy xuất nguồn gốc cần được nhìn nhận như một bộ phận của quy trình quản trị sản xuất, kinh doanh, thay vì chỉ là thao tác gắn mã QR trên bao bì. Một hệ thống truy xuất có giá trị phải cung cấp được những thông tin cần thiết về chủ thể sản xuất, nguyên liệu, quá trình hình thành sản phẩm, các khâu lưu thông và những dữ liệu liên quan. Khi thông tin được cập nhật đầy đủ, có khả năng đối chiếu, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong kiểm soát chất lượng, xử lý rủi ro và bảo vệ uy tín thương hiệu.

Đáng chú ý, ngày 11-6-2026, Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BCT quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Thông tư có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, quy định việc truy xuất đối với các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương. Doanh nghiệp có thể thực hiện thông qua Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương (VeriGoods) hoặc hệ thống nội bộ có kết nối với hệ thống này.

Tiếp đó, ngày 29-9-2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 372/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Nghị định xây dựng khuôn khổ cho việc truy xuất trên môi trường số, kết nối và chia sẻ dữ liệu thông qua nền tảng quốc gia.

Theo quy định, đối với hàng hóa có mức độ rủi ro cao, việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc được thực hiện bắt buộc theo danh mục, lộ trình và yêu cầu chuyên ngành; với hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và thấp, hoạt động này được khuyến khích thực hiện tự nguyện. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1-1-2027.

Những quy định trên cho thấy yêu cầu minh bạch thông tin sản phẩm đang từng bước được cụ thể hóa bằng công cụ quản lý và hạ tầng dữ liệu. Tuy nhiên, hiệu quả thực hiện không chỉ phụ thuộc vào quy định mà còn nằm ở khả năng đáp ứng của từng doanh nghiệp.

Với những đơn vị có quy mô sản xuất lớn, việc đầu tư công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu và kiểm soát quy trình có thể được triển khai bài bản hơn. Trong khi đó, các doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và cơ sở sản xuất truyền thống có thể gặp khó khăn về kinh phí, nhân lực và năng lực vận hành hệ thống.

Bởi vậy, cùng với yêu cầu tuân thủ, cần có hướng dẫn cụ thể, giải pháp công nghệ phù hợp và cơ chế hỗ trợ để các chủ thể sản xuất từng bước hoàn thiện quy trình.

Đưa minh bạch thành lợi thế trên thị trường

Yêu cầu minh bạch nguồn gốc càng trở nên rõ nét khi hoạt động mua bán dịch chuyển mạnh sang các nền tảng trực tuyến. Người tiêu dùng có thể tiếp cận hàng hóa từ nhiều nhà cung cấp, ở nhiều địa phương, thậm chí từ những gian hàng không có địa chỉ kinh doanh rõ ràng. Sự thuận tiện trong mua sắm mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp Việt, song cũng đặt ra thách thức trong kiểm soát chất lượng, xác thực thông tin và xử lý hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc.

Trong môi trường đó, doanh nghiệp sản xuất hàng Việt cần chủ động cung cấp thông tin chính xác, thống nhất trên các kênh phân phối; đồng thời phối hợp với đơn vị bán lẻ, sàn thương mại điện tử để bảo đảm khả năng xác thực sản phẩm. Mã truy xuất chỉ là một phương tiện hỗ trợ. Điều quan trọng hơn là dữ liệu phía sau phải đầy đủ, có giá trị đối chiếu và được cập nhật xuyên suốt quá trình lưu thông.

Với hệ thống phân phối, việc lựa chọn nhà cung cấp cần gắn với tiêu chí về năng lực sản xuất, hồ sơ chất lượng và khả năng kiểm soát nguồn hàng. Các siêu thị, cửa hàng bán lẻ hiện đại và nền tảng thương mại điện tử có thể phát huy vai trò sàng lọc, góp phần đưa sản phẩm đáp ứng yêu cầu đến gần hơn với người tiêu dùng.

Cùng với đó, cơ quan quản lý cần tăng cường kiểm tra, xử lý hành vi gian lận về nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng và thông tin quảng cáo, bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh cho doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Tại Hà Nội, quy mô thị trường lớn tạo dư địa đáng kể cho hàng Việt mở rộng kênh tiêu thụ. Theo số liệu của Thống kê Hà Nội, 10 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trên địa bàn đạt 916.000 tỷ đồng, tăng 16,2% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt 583.600 tỷ đồng, tăng 18,1%; riêng nhóm lương thực, thực phẩm tăng 17,5%. Những con số này phản ánh quy mô và nhịp độ phát triển của thị trường tiêu dùng Thủ đô, đồng thời cho thấy dư địa để các nhà sản xuất trong nước tiếp cận hệ thống phân phối và người mua vẫn còn đáng kể.

Đặc biệt, tại hội nghị thông tin chuyên đề tháng 11-2026, ông Nguyễn Thế Hiệp, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội cho biết thành phố hiện phối hợp với 33 tỉnh, thành phố, phát triển khoảng 1.400 chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản an toàn. Mạng lưới này góp phần kết nối nguồn cung, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm và tạo điều kiện kiểm soát chất lượng trước khi hàng hóa được đưa vào hệ thống phân phối.

Để các chuỗi liên kết phát huy hiệu quả lâu dài, việc kết nối cần đi cùng cơ chế chia sẻ thông tin và trách nhiệm giữa các bên. Cơ sở sản xuất phải bảo đảm quy trình và chất lượng; đơn vị thu mua, vận chuyển, phân phối cần duy trì điều kiện bảo quản, lưu thông phù hợp; cơ quan quản lý tăng cường giám sát, kiểm tra.

Về phía người tiêu dùng, khả năng tiếp cận thông tin rõ ràng cũng cần được cải thiện. Các công cụ truy xuất cần được thiết kế thuận tiện, dễ sử dụng, cung cấp những nội dung thiết thực thay vì quá nhiều thông tin khó kiểm chứng. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức để người mua hình thành thói quen tìm hiểu nguồn gốc, lựa chọn sản phẩm có thông tin rõ ràng và phản ánh kịp thời những dấu hiệu bất thường.