Trước thềm hội nghị Nga - Mỹ, Ukraine nhận tín hiệu ủng hộ từ châu Âu và NATO

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã nhận được sự ủng hộ ngoại giao từ nhiều quốc gia châu Âu và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh Nga - Mỹ dự kiến diễn ra trong tuần này.

Tuy nhiên, giới lãnh đạo tại Kiev bày tỏ lo ngại cuộc gặp giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể đưa ra những đề xuất chấm dứt xung đột kéo dài hơn ba năm, với các điều khoản đòi hỏi Ukraine phải cân nhắc kỹ lưỡng.

Ông Trump, người trước đó từng đề cập khả năng áp dụng các biện pháp mới với Nga, thông báo sẽ gặp ông Putin vào ngày 15/8 tại Alaska. Một quan chức Nhà Trắng cho biết ông Trump sẵn sàng mời Tổng thống Zelensky tham dự, song các bước chuẩn bị hiện chỉ hướng tới một cuộc gặp song phương Nga - Mỹ.

Vào ngày Chủ nhật (10/8), Bộ Ngoại giao Ukraine thông tin ngày các vụ tấn công bằng đường không tại khu vực Zaporizhzhia đã khiến ít nhất 12 người bị thương. Phát biểu về vụ việc này, ông Zelensky nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp nhằm bảo đảm an ninh và ổn định.

Trước đó một tuần, ông Putin cho rằng chưa có điều kiện phù hợp để tiến hành gặp nhà lãnh đạo Ukraine. Cùng thời điểm, ông Trump đề cập khả năng một thỏa thuận tiềm năng có thể bao gồm những điều chỉnh về lãnh thổ, làm dấy lên sự chú ý từ phía Kiev. Ông Zelensky khẳng định mọi quyết định liên quan đến Ukraine cần có sự tham gia của nước này mới có thể thực thi hiệu quả.

Ngày thứ Bảy (9/8), lãnh đạo Anh, Pháp, Đức, Italy, Ba Lan, Phần Lan và Ủy ban châu Âu cùng đưa ra tuyên bố về việc mọi giải pháp ngoại giao cần bảo đảm lợi ích an ninh của cả Ukraine và châu Âu.

Cao ủy Chính sách Đối ngoại Liên minh châu Âu (EU) Kaja Kallas nhận định Mỹ có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đối thoại thực chất, đồng thời nhấn mạnh cần có sự tham gia của cả Ukraine và EU trong bất kỳ thỏa thuận nào. Bà cho biết các bộ trưởng ngoại giao EU sẽ nhóm họp vào thứ Hai để thảo luận bước đi tiếp theo.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte, trong cuộc trả lời phỏng vấn với truyền thông Mỹ, cho rằng hội nghị thượng đỉnh sắp tới sẽ là phép thử cho thiện chí của các bên liên quan trong việc tìm kiếm giải pháp hòa bình.

Ông nhấn mạnh nguyên tắc Ukraine có quyền tự quyết định định hướng tương lai và chính sách đối ngoại. Theo ông Rutte, một thỏa thuận không nên bao gồm việc công nhận hợp pháp quyền kiểm soát của bất kỳ bên nào đối với các vùng lãnh thổ đang có tranh chấp, mặc dù có thể thừa nhận tình trạng kiểm soát trên thực tế, tương tự một số tiền lệ lịch sử sau Thế chiến thứ hai.

Hiện Nga đang kiểm soát gần 1/5 lãnh thổ Ukraine. Ngoài Crimea sáp nhập năm 2014, Nga tuyên bố chủ quyền với các vùng Luhansk, Donetsk, Kherson và Zaporizhzhia, song thực tế chỉ nắm khoảng 70% diện tích ba khu vực cuối. Nga cũng giữ một số khu vực nhỏ khác, trong khi Ukraine cho biết đang kiểm soát một phần nhỏ vùng Kursk của Nga.

Một số nhà quan sát dự đoán kịch bản điều chỉnh lãnh thổ có thể được đưa ra trong thảo luận, dù chưa có bằng chứng cụ thể cho những dự báo này. Theo đánh giá của giới phân tích quốc tế, những bước tiến của Nga trong tháng 7 vừa qua đạt được với chi phí lớn về nhân lực và phương tiện.

Trong nhiều tháng, Ukraine và các đồng minh châu Âu đã nêu quan ngại về khả năng một thỏa thuận đạt được giữa Mỹ và Nga có thể ảnh hưởng tới lợi ích của Kiev. Mối quan ngại này xuất phát từ việc một số bên mong muốn thúc đẩy nhanh tiến trình hòa bình.

Đọc thêm: Bùng nổ cuộc đua xây dựng trung tâm dữ liệu AI toàn cầu

Gần đây, Ukraine phần nào yên tâm hơn khi ông Trump có những phát biểu mạnh mẽ hơn sau các vụ tấn công vào thủ đô của quốc gia này và các TP khác. Tuy nhiên, hội nghị thượng đỉnh Nga - Mỹ sắp tới vẫn khiến nhiều ý kiến lo ngại rằng Ukraine và châu Âu có thể bị hạn chế vai trò trong tiến trình thảo luận.

Giáo sư Phillips P. O’Brien, Đại học St Andrews (Scotland), nhận định kết quả từ cuộc gặp tại Alaska sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với cả Ukraine và châu Âu, đồng thời có thể đặt Kiev trước những lựa chọn khó khăn. Theo ông, Ukraine sẽ phải cân nhắc giữa việc tham gia một thỏa thuận không hoàn toàn như mong muốn hoặc tiếp tục hành động mà không chắc chắn về mức độ ủng hộ quốc tế.

Nhà phân tích chính trị Ukraine Volodymyr Fesenko cho rằng việc duy trì lập trường thống nhất với các nước châu Âu là yếu tố then chốt để bảo vệ lợi ích của Kiev. Ông nhận định đây là nguồn lực quan trọng trong bối cảnh các cuộc thảo luận quốc tế về hòa bình đang diễn ra.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đánh giá một giải pháp đàm phán toàn diện khó có thể đáp ứng đầy đủ mong muốn của tất cả các bên, song nếu đạt được sẽ là bước tiến quan trọng hướng tới ổn định lâu dài và giảm thiểu rủi ro leo thang căng thẳng.

Nhiều nhà quan sát cho rằng kết quả hội nghị thượng đỉnh Nga - Mỹ tại Alaska sẽ không chỉ ảnh hưởng đến tiến trình hòa bình tại Ukraine, mà còn tác động tới định hình an ninh khu vực châu Âu trong thời gian tới. Do đó, các bên liên quan đang theo dõi sát diễn biến và sẵn sàng đưa ra phản ứng phù hợp.