Từ chuyển đổi số sang phòng thủ số: An ninh mạng thành hạ tầng thiết yếu

An ninh mạng – nền móng của chuyển đổi số chiều sâu

Trong giai đoạn đầu của chuyển đổi số, an ninh mạng thường được tiếp cận như một hạng mục kỹ thuật mang tính hỗ trợ, triển khai sau khi các nền tảng, ứng dụng và dịch vụ đã hình thành. Không ít tổ chức, doanh nghiệp ưu tiên mở rộng quy mô số hóa, cải thiện trải nghiệm người dùng, trong khi bảo mật chỉ được coi là lớp bảo vệ bên ngoài, có thể điều chỉnh tùy theo nguồn lực tài chính.

Cách tiếp cận này từng phù hợp khi các hệ thống số còn rời rạc, phạm vi triển khai hẹp và mức độ liên thông chưa cao. Tuy nhiên, chuyển đổi số tại Việt Nam hiện nay đã bước sang một giai đoạn hoàn toàn khác. Các nền tảng dùng chung, cơ sở dữ liệu liên thông, điện toán đám mây, API mở và hệ sinh thái số đa lĩnh vực khiến các hệ thống gắn kết chặt chẽ với nhau. Một lỗ hổng nhỏ không còn chỉ gây rủi ro cục bộ, mà có thể tạo hiệu ứng lan truyền, ảnh hưởng dây chuyền đến nhiều dịch vụ, nhiều tổ chức và nhiều nhóm người dùng.

Trong bối cảnh đó, an ninh mạng không thể tiếp tục bị coi là “chi phí bảo mật” hay phần việc phụ của công nghệ thông tin. Ngày càng rõ rằng, an ninh mạng cần được định vị như hạ tầng cứng của chuyển đổi số, tương tự vai trò của điện, nước, giao thông hay viễn thông trong nền kinh tế truyền thống. Một hệ thống số hiện đại nhưng thiếu an toàn có thể tạo ra tiện ích trước mắt, song luôn tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy nghiêm trọng khi xảy ra sự cố.

Việc Luật An ninh mạng được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 chính thức hóa quan điểm coi an ninh mạng là một cấu phần không thể tách rời của hạ tầng số quốc gia. Khi an ninh mạng đã được luật hóa, trách nhiệm bảo đảm an toàn không còn phụ thuộc vào mức độ ưu tiên chủ quan của từng tổ chức, mà trở thành nghĩa vụ bắt buộc gắn liền với mọi hoạt động chuyển đổi số.

Từ góc độ quản trị, điều này kéo theo sự thay đổi căn bản trong tư duy đầu tư. Chuyển đổi số không thể chỉ tính đến chi phí xây dựng nền tảng hay triển khai dịch vụ, mà phải bao gồm toàn bộ vòng đời hệ thống, từ thiết kế, vận hành đến bảo đảm an toàn, duy trì tính liên tục và khả năng phục hồi khi xảy ra sự cố. An ninh mạng, từ chỗ bị xem là gánh nặng tài chính, đang được nhìn nhận lại như khoản đầu tư dài hạn cho sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống số.

Từ xử lý sự cố sang phòng thủ số – nền tảng của niềm tin số

Một thực tế được nhiều chuyên gia chỉ ra là không ít tổ chức hiện nay vẫn tiếp cận an ninh mạng theo hướng bị động. Khi hệ thống bị tấn công, dữ liệu bị rò rỉ hoặc dịch vụ bị gián đoạn, các biện pháp khắc phục mới được triển khai. Sau mỗi sự cố, hệ thống được “vá” thêm một lớp bảo vệ, nhưng thiếu một chiến lược tổng thể và dài hạn.

Cách tiếp cận này khiến an ninh mạng luôn đi sau chuyển đổi số một bước, trong khi môi trường số ngày càng phức tạp và liên thông sâu rộng. Phản ứng chậm không chỉ làm gia tăng thiệt hại về kinh tế, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và niềm tin xã hội.

Chính vì vậy, yêu cầu chuyển từ tư duy xử lý sự cố sang phòng thủ số chủ động đang trở nên cấp thiết. Phòng thủ số không chỉ nhằm ngăn chặn tấn công, mà hướng tới năng lực giám sát liên tục, phát hiện sớm rủi ro, đánh giá tác động và chủ động kiểm soát các kịch bản có thể xảy ra. Đây là cách tiếp cận phù hợp với giai đoạn chuyển đổi số chiều sâu, khi hệ thống số đã trở thành hạ tầng vận hành cốt lõi của quốc gia.

Trong quá trình Quốc hội xem xét thông qua Luật An ninh mạng, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an đã nhấn mạnh, bảo đảm an ninh mạng và đấu tranh chống tội phạm trên không gian mạng hiện nay là thách thức toàn cầu. Không gian mạng kết nối nhân loại, nhưng nếu thiếu cơ chế quản trị hiệu quả ở cả phạm vi quốc gia và quốc tế, các mối đe dọa an ninh sẽ gia tăng, tác động sâu sắc đến phát triển kinh tế, an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.

Theo Bộ trưởng Bộ Công an, không một quốc gia nào có thể tự mình bảo vệ an ninh mạng trong bối cảnh hiện nay. “Hợp tác quốc tế, chia sẻ thông tin và phối hợp hành động là yêu cầu tất yếu để nâng cao năng lực phòng thủ và đấu tranh chống tội phạm trên không gian mạng. Ở trong nước, bảo đảm an ninh mạng là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, vừa mang tính cấp bách, vừa mang tính chiến lược lâu dài, đòi hỏi sự tham gia của toàn hệ thống chính trị, toàn xã hội dưới sự điều phối thống nhất”, Đại tướng Lương Tam Quang nhấn mạnh.

Quan điểm này cho thấy, phòng thủ số không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là nền tảng để xây dựng niềm tin số. Người dân chỉ sẵn sàng sử dụng dịch vụ công trực tuyến khi tin rằng dữ liệu cá nhân được bảo vệ an toàn. Doanh nghiệp chỉ mạnh dạn số hóa và chia sẻ dữ liệu khi rủi ro được kiểm soát trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng. Khi an ninh mạng được xác lập là hạ tầng thiết yếu, niềm tin số sẽ trở thành tài sản chiến lược, giúp chuyển đổi số đi nhanh hơn nhưng vẫn bền vững.