Tư duy quy hoạch hiện đại nhìn từ Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng

Việc triển khai dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng không chỉ mang ý nghĩa đầu tư hạ tầng mà còn là bước cụ thể hóa tư duy quy hoạch hiện đại, đưa dòng sông trung tâm trở lại đúng vị thế trong cấu trúc không gian Thủ đô.

Sông Hồng trong cấu trúc không gian quy hoạch Thủ đô

Trong lịch sử hình thành và phát triển của Hà Nội, sông Hồng luôn hiện diện như một yếu tố nền tảng, chi phối sự ra đời, mở rộng và tổ chức không gian đô thị. Từ một đô thị bên sông, Hà Nội từng bước hình thành cấu trúc đô thị gắn với hệ thống đê điều, cầu vượt sông và các trục giao thương quan trọng. Tuy nhiên, trong một thời gian dài, vai trò trung tâm của sông Hồng trong cấu trúc đô thị chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng.

Bước sang giai đoạn phát triển mới, quy hoạch Thủ đô đặt ra yêu cầu tái cấu trúc không gian theo hướng cân bằng, bền vững hơn, trong đó sông Hồng được xác định là trục không gian chiến lược. Đây không chỉ là trục cảnh quan hay trục sinh thái, mà còn là trục tổ chức phát triển đô thị, kết nối các khu vực trung tâm hiện hữu với các không gian mở rộng trong tương lai.

Theo các chuyên gia quy hoạch, việc nhìn nhận sông Hồng như một trục không gian quan trọng là sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển đô thị. Thay vì coi dòng sông là ranh giới tự nhiên cần kiểm soát, quy hoạch mới tiếp cận sông Hồng như một cấu phần tích hợp, nơi hội tụ các chức năng giao thông, cảnh quan, sinh thái và không gian công cộng. Cách tiếp cận này cho phép Hà Nội vừa bảo đảm an toàn trước thiên tai, vừa mở ra dư địa phát triển đô thị chất lượng cao. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, sông Hồng còn mang ý nghĩa đặc biệt về an toàn đô thị. Việc tổ chức lại không gian ven sông, bảo đảm hành lang thoát lũ và kiểm soát phát triển xây dựng là điều kiện tiên quyết để Thủ đô phát triển bền vững trong dài hạn.

Từ góc độ quy hoạch, dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng không đơn thuần là một dự án giao thông hay chỉnh trang đô thị mà là công cụ quan trọng để hiện thực hóa các định hướng lớn của quy hoạch sông Hồng. Trục đại lộ này được định hướng như một không gian liên tục, đóng vai trò “xương sống” trong tổ chức phát triển dọc hai bên bờ sông.

Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định, việc đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng là yêu cầu khách quan, cấp thiết nhằm tái thiết không gian đô thị ven sông, hoàn thiện kết cấu hạ tầng, mở ra hướng phát triển bền vững và hiện đại hơn. Quan điểm này cho thấy đại lộ cảnh quan được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với mục tiêu tái cấu trúc đô thị, chứ không phải một dự án đơn lẻ.

Theo các chuyên gia, điểm then chốt của Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng nằm ở khả năng tổ chức lại không gian phát triển ven sông theo hướng có trật tự, kiểm soát và gắn kết. Trục đại lộ giúp kết nối các khu vực đô thị rời rạc trước đây thành một hệ thống không gian thống nhất, trong đó các không gian công cộng, công viên, quảng trường ven sông được xâu chuỗi liên tục. Đáng chú ý, Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng còn đóng vai trò dẫn dắt tái cấu trúc quỹ đất ven sông.

Thông qua việc sắp xếp lại chức năng sử dụng đất, di dời các khu dân cư không phù hợp với yêu cầu an toàn thoát lũ, TP có điều kiện trả lại không gian cho dòng sông, đồng thời tạo lập các khu vực phát triển mới với tiêu chuẩn đô thị hiện đại hơn. Các chuyên gia cho rằng, việc triển khai đại lộ cảnh quan cần được đặt trong tầm nhìn dài hạn, bảo đảm sự đồng bộ giữa hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật và không gian cảnh quan. Chỉ khi đó, trục đại lộ mới thực sự phát huy vai trò là trục phát triển chiến lược của Thủ đô.

Tái cấu trúc đô thị ven sông

Một trong những nội dung cốt lõi của quy hoạch sông Hồng là tái cấu trúc không gian đô thị ven sông, đặc biệt là khu vực bên trong đê. Trong nhiều năm, do quản lý đất đai và đê điều chưa chặt chẽ, các khu dân cư ven sông phát triển tự phát, mật độ cao, vừa gây áp lực lên hạ tầng, vừa làm thu hẹp không gian thoát lũ.

Theo KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Hội Kiến trúc sư Hà Nội, việc tái cấu trúc này là yêu cầu tất yếu nếu Hà Nội muốn phát triển bền vững. Trả lại không gian thoát lũ cho sông Hồng không chỉ là yêu cầu về an toàn, mà còn là điều kiện để hình thành trục xanh, trục cảnh quan chất lượng cao cho đô thị.

Các chuyên gia nhấn mạnh, tái cấu trúc đô thị ven sông cần được tiếp cận theo hướng nhân văn, linh hoạt và phù hợp với quy luật kinh tế thị trường. Thay vì áp đặt các biện pháp hành chính cứng nhắc, TP cần vận dụng các cơ chế dịch cư, giãn cư gắn với bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân.

Trong bối cảnh Hà Nội đã hình thành quỹ nhà ở lớn trong nhiều năm qua, việc sử dụng hiệu quả nguồn lực này để phục vụ công tác tái định cư được xem là một hướng đi khả thi. Khi giá trị nơi ở cũ được lượng hóa minh bạch và chuyển đổi tương xứng sang không gian sống mới an toàn, khang trang hơn, sự đồng thuận xã hội sẽ được củng cố.

Từ góc độ quy hoạch, tái cấu trúc đô thị ven sông không chỉ giải quyết các tồn tại lịch sử, mà còn mở ra cơ hội nâng cao chất lượng sống đô thị. Việc hình thành các không gian ở chính thức, đồng bộ hạ tầng, gắn với không gian xanh và công cộng sẽ góp phần cải thiện diện mạo đô thị ven sông Hồng.

Nền tảng cho phát triển đô thị bền vững và bản sắc

Bên cạnh vai trò tổ chức không gian và hạ tầng, quy hoạch sông Hồng còn hướng tới mục tiêu xây dựng đô thị bền vững, hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Các chuyên gia cho rằng, TP hai bên sông không đồng nghĩa với việc chất tải dày đặc các công trình cao tầng ven sông, mà là sự giao hòa giữa đô thị và dòng chảy tự nhiên. Trong cách tiếp cận này, hành lang xanh ven sông giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là không gian sinh thái mà còn là nơi kết nối các giá trị văn hóa, lịch sử dọc hai bên bờ sông. Việc gắn kết các di tích, làng nghề, không gian văn hóa với dòng sông sẽ tạo nên một trục di sản, trục văn hóa đặc sắc của Thủ đô.

Theo các chuyên gia quy hoạch kiến trúc, khi trục sông Hồng được tổ chức hợp lý, Hà Nội sẽ sở hữu một không gian đô thị ven sông mang bản sắc riêng, vừa hiện đại, vừa giàu giá trị lịch sử. Đây là lợi thế mà không nhiều đô thị có được, nếu biết khai thác đúng hướng và bền vững. Trong tổng thể quy hoạch Thủ đô, Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng vì vậy không chỉ là dự án hạ tầng, mà là biểu hiện cụ thể của tư duy phát triển đô thị mới, lấy chất lượng sống, an toàn và bản sắc làm trung tâm.

Theo các chuyên gia, giá trị lớn nhất của trục sông Hồng không nằm ở quy mô đầu tư riêng lẻ mà ở vai trò định hướng dài hạn đối với cấu trúc không gian Thủ đô. Khi được triển khai đồng bộ và nhất quán với quy hoạch Thủ đô, trục này sẽ góp phần nâng cao chất lượng đô thị, tăng sức cạnh tranh và củng cố vị thế của Hà Nội trong mạng lưới đô thị khu vực.