Ươm mầm doanh nghiệp từ chính sách thuế

Giảm gánh nặng, mở dư địa phát triển

Năm 2025 được xem là năm bản lề trong lộ trình cải cách chính sách thuế tại Việt Nam, đánh dấu sự thay đổi rõ nét trong tư duy điều hành. Trên nền tảng Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) sửa đổi có hiệu lực từ 1/10/2025, chính sách thuế đã chuyển từ cách tiếp cận “một mức cho tất cả” sang thiết kế thuế suất phân tầng, linh hoạt theo quy mô và khả năng đóng góp của DN.

Theo đó, DN có doanh thu không quá 3 tỷ đồng áp dụng thuế suất 15%; DN có doanh thu trên 3 tỷ đến không quá 50 tỷ đồng chịu thuế suất 17%; mức 20% tiếp tục áp dụng với DN lớn. Cách phân tầng này không chỉ phản ánh đúng thực lực của từng nhóm DN, mà còn giúp DN nhỏ và vừa giữ lại nguồn lực quan trọng để duy trì hoạt động, tái đầu tư và mở rộng sản xuất, kinh doanh. Đáng chú ý, Luật Thuế TNDN còn thiết kế cơ chế ưu đãi theo vòng đời DN. DN mới thành lập được miễn thuế trong 2 năm đầu kể từ khi phát sinh thu nhập chịu thuế, đồng thời được giảm thuế trong các năm tiếp theo nếu đáp ứng các tiêu chí về tăng trưởng lao động, đổi mới công nghệ hoặc phát triển sản phẩm, dịch vụ chất lượng cao. Với nhiều DN, đây chính là “thời gian vàng” để vượt qua giai đoạn khó khăn nhất, khi chi phí đầu vào lớn, thị trường chưa ổn định và áp lực dòng tiền luôn thường trực.

Không chỉ dừng ở thuế TNDN, hệ thống chính sách thuế giai đoạn 2025 - 2026 được hoàn thiện đồng bộ ở nhiều sắc thuế khác. Theo bà Nguyễn Thị Khánh Huyền, đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 đã luật hóa nhiều quy định trước đây chỉ được hướng dẫn bằng công văn, qua đó giảm rủi ro pháp lý và chi phí tuân thủ cho DN. Nhiều nhóm hàng hóa được mở rộng diện không chịu thuế VAT, như hàng nhập khẩu phục vụ cho thuê tài chính hay một số sản phẩm xuất khẩu thuộc nhóm tài nguyên, khoáng sản theo danh mục của Chính phủ.

Ở chiều ngược lại, một số ưu đãi được điều chỉnh nhằm bảo đảm công bằng và thu hẹp “khoảng trống” chính sách. Các mặt hàng như phân bón, tàu khai thác thủy sản, máy móc thiết bị chuyên dùng cho nông nghiệp chuyển sang áp thuế suất 5%; một số nhóm hàng khác điều chỉnh từ 5% lên 10%. Việc quy định rõ nguyên tắc áp dụng thuế suất kê khai theo từng mức, nếu không phân định được thì áp mức cao nhất góp phần hạn chế tình trạng kê khai sai, lợi dụng chính sách.

Kích hoạt khu vực tư nhân, ươm mầm khởi nghiệp

Hiệu quả của các chính sách thuế cải cách thể hiện rõ trong việc “kích hoạt” khu vực kinh tế tư nhân và nuôi dưỡng tinh thần khởi nghiệp. Một điểm nhấn quan trọng là chính sách miễn thuế TNDN trong 3 năm đầu cho DN nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu. Theo Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas Lê Văn Tuấn, miễn thuế 3 năm không chỉ giúp DN mới cải thiện dòng tiền mà còn tạo cú hích quan trọng cho khu vực tư nhân - động lực tăng trưởng then chốt của nền kinh tế theo tinh thần Nghị quyết 68.

Chuyên gia Nguyễn Nhật Minh (Học viện Ngân hàng) nhận định, để khu vực tư nhân thực sự phát huy vai trò dẫn dắt tăng trưởng, chính sách thuế cần đi cùng khả năng tiếp cận đất đai, vốn trung - dài hạn và cơ hội tham gia các dự án lớn, đồng thời bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo của môi trường chính sách.

Ở góc độ hộ kinh doanh, việc từng bước chấm dứt thuế khoán từ năm 2026, chuyển sang cơ chế tự khai - tự nộp được xem là bước đi tất yếu nhằm nâng cao tính minh bạch và công bằng. Việc nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế lên 500 triệu đồng/năm giúp phần lớn các hộ kinh doanh nhỏ không bị tăng nghĩa vụ thuế, trong khi các hộ có quy mô lớn hơn sẽ đóng góp tương xứng với năng lực kinh doanh.

Theo Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Nguyễn Thị Cúc, khi chính sách thuế được xây dựng minh bạch, dễ thực hiện và công tác quản lý được tăng cường theo hướng hiện đại, mức độ tuân thủ của người nộp thuế sẽ được nâng cao, qua đó tạo nguồn thu bền vững cho ngân sách Nhà nước mà không gây áp lực cho DN.

Nhìn tổng thể, cải cách thuế giai đoạn 2025 - 2026 phản ánh sự chuyển dịch từ tư duy “thu cho đủ” sang tư duy “bồi đắp nguồn thu”. Khi chính sách được thiết kế hợp lý và DN chủ động nắm bắt, thuế không còn là gánh nặng đơn thuần mà trở thành công cụ hỗ trợ tích lũy nội lực, ươm mầm khởi nghiệp và thúc đẩy khu vực DN phát triển bền vững. Đây chính là ý nghĩa cốt lõi của chính sách thuế “trợ lực” trong hành trình phát triển kinh tế Việt Nam giai đoạn mới.