Vụ phát hiện 120 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi: không chỉ là vi phạm hành chính?

Trao đổi với phóng viên Báo Kinh tế và Đô thị, luật sư Lê Thị Thúy Nga - Hãng luật MKLaw - Đoàn Luật sư thành phố Đà Nẵng cho rằng, trong bối cảnh chưa có kết luận cuối cùng của cơ quan tiến hành tố tụng, việc tiếp cận vụ việc một cách thận trọng là cần thiết. Tuy nhiên, nếu các tình tiết ban đầu được xác minh đúng bản chất, thì đây khó có thể chỉ là vi phạm hành chính thông thường, mà là vụ việc cần được đánh giá đầy đủ dưới góc độ pháp luật hình sự hiện hành.

Dấu hiệu của một chuỗi hành vi vi phạm có tổ chức

Theo luật sư Nga, điểm mấu chốt của vụ việc không chỉ nằm ở con số hơn 120 tấn thịt lợn nhiễm bệnh, mà nằm ở phương thức thực hiện hành vi và mục đích hướng tới.

Thông tin ban đầu cho thấy, thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi được thu gom từ nhiều địa phương, sau đó tập kết tại kho, bảo quản trái quy định và chờ đưa vào chế biến thực phẩm đóng hộp. Nếu các tình tiết này được làm rõ, thì đây không phải là một sai phạm tức thời hay mang tính bộc phát, mà là một chuỗi hành vi liên hoàn, trong đó từng khâu đều phục vụ cho mục tiêu cuối cùng là đưa thực phẩm không bảo đảm an toàn ra thị trường.

Luật sư phân tích, khi đánh giá trách nhiệm pháp lý, không thể tách rời từng công đoạn để xem xét một cách rời rạc. Pháp luật hình sự đòi hỏi phải nhìn nhận tổng thể toàn bộ quá trình thực hiện hành vi, bởi chính sự liên kết giữa các khâu thu gom - tập kết - bảo quản - chế biến mới làm phát sinh mức độ nguy hiểm cho xã hội.

Dưới góc độ pháp lý, hành vi này cần được xem xét theo Điều 317 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2025 (hiện hành) về tội vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm. Theo quy định này, người nào sản xuất, chế biến, cung cấp, bán thực phẩm mà biết rõ là không bảo đảm an toàn, sử dụng nguyên liệu là động vật mắc bệnh, thì không phụ thuộc vào việc đã gây ngộ độc hay chưa, vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đáng chú ý, khung hình phạt của tội danh này được quy định rất nghiêm khắc. Trường hợp phạm tội có tổ chức, thực phẩm có giá trị lớn hoặc có khả năng gây tổn hại nghiêm trọng cho sức khỏe nhiều người, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 7 năm đến 15 năm, thậm chí lên đến 20 năm tù ở khung cao nhất. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định.

Luật sư Nga cũng lưu ý, trong trường hợp hành vi vi phạm được thực hiện nhân danh doanh nghiệp, vì lợi ích của doanh nghiệp và có sự chỉ đạo, điều hành hoặc buông lỏng quản lý từ người có thẩm quyền, thì pháp nhân thương mại cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, với các chế tài như phạt tiền ở mức rất cao, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc đình chỉ vĩnh viễn.

Nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng và yêu cầu xử lý đúng bản chất

Một nhận thức sai lầm phổ biến trong xã hội, theo luật sư Nga, là cho rằng chỉ khi xảy ra ngộ độc thực phẩm hoặc có người tử vong thì mới đặt vấn đề xử lý hình sự. Trên thực tế, tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm là tội phạm có cấu thành hình thức trong nhiều trường hợp, tức là tội phạm được coi là hoàn thành ngay khi hành vi nguy hiểm cho xã hội đã xảy ra, không nhất thiết phải chờ hậu quả thực tế.

Trong vụ việc này, thông tin ban đầu cho thấy khoảng 2 tấn thịt nhiễm bệnh đã được chế biến thành sản phẩm. Nếu kết quả điều tra xác định số thực phẩm này có khả năng hoặc đã được đưa ra thị trường, thì nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng là rất lớn, đặc biệt bởi thực phẩm đóng hộp thường khó nhận biết bằng cảm quan thông thường.

Trao đổi với phóng viên, Thạc sĩ - Bác sĩ Trần Thiện Nhân, Giám đốc hệ thống chăm sóc sức khoẻ VIOLA - Đà Nẵng cho biết, việc sử dụng thực phẩm ôi thiu, nhiễm mầm bệnh hoặc được chế biến từ động vật mắc bệnh truyền nhiễm không chỉ gây ngộ độc cấp tính, mà nguy hiểm hơn là tác động âm thầm, kéo dài đối với sức khỏe. Các vi khuẩn, độc tố tồn dư có thể gây tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa, suy giảm chức năng gan, dạ dày và làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính.

“Nhiều trường hợp không có biểu hiện ngay sau khi ăn phải thực phẩm bẩn, nhưng về lâu dài có thể dẫn đến viêm dạ dày mạn tính, rối loạn tiêu hóa kéo dài, thậm chí làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý nguy hiểm như ung thư đường tiêu hóa. Chính vì tính chất khó nhận biết này, thực phẩm không an toàn thường được ví như “sát thủ thầm lặng” đối với sức khỏe cộng đồng”- bác sĩ Nhân cảnh báo.

Từ góc độ chính sách pháp luật, luật sư cho rằng vụ việc tại Hải Phòng cần được nhìn nhận như một phép thử đối với quyết tâm bảo vệ sức khỏe cộng đồng bằng công cụ pháp lý nghiêm minh. “Trong bối cảnh vụ án đang được điều tra, điều quan trọng nhất là làm rõ đầy đủ vai trò, trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức liên quan. Chỉ khi pháp luật được áp dụng đúng bản chất, ranh giới giữa lợi nhuận bất chính và trách nhiệm hình sự mới được xác lập rõ ràng, qua đó bảo vệ thực chất quyền được sống trong môi trường thực phẩm an toàn của người dân”- luật sư Nga nhấn mạnh.

Hiện vụ việc đang được cơ quan chức năng tiếp tục điều tra, xác minh để làm rõ toàn bộ diễn biến, vai trò và trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức có liên quan theo quy định của pháp luật. Khi có kết luận chính thức từ cơ quan tiến hành tố tụng, các thông tin cụ thể sẽ được Báo Kinh tế và Đô thị tiếp tục cập nhật.