"Xanh hóa" những dòng sông đen

Những công trình thu gom, xử lý nước thải, nạo vét và bổ cập nước bước đầu tạo chuyển biến, nhất là ở sông Tô Lịch và hạ lưu sông Kim Ngưu. Để kết quả bền vững, Hà Nội đang triển khai đề án phục hồi bốn sông theo hướng gắn giải pháp với trách nhiệm cụ thể.

Những nỗ lực bước đầu mang lại kết quả

Sau nhiều năm nước đen, bốc mùi, sông Tô Lịch đã có chuyển biến. Từ năm 2025, thành phố Hà Nội đẩy mạnh thu gom nước thải hai bên bờ về Nhà máy Xử lý nước thải Yên Xá, đồng thời nạo vét, xây dựng công trình điều tiết, bổ cập nước và chỉnh trang cảnh quan. Thu gom nguồn thải đi cùng duy trì dòng chảy đang được xử lý.

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố, toàn bộ 245 họng xả dọc sông Tô Lịch đã được thu gom từ ngày 15-8-2025, đưa nước thải về Nhà máy Xử lý nước thải Yên Xá. Nhà máy có công suất thiết kế 270.000m³/ngày đêm, góp phần giảm lượng nước thải đổ trực tiếp xuống sông. Thành phố đồng thời bổ cập nước từ hồ Tây, nguồn nước sau xử lý và vận hành đập dâng để giữ nước.

Tại sông Kim Ngưu, dự án cải tạo hạ lưu từ đập Quang qua quốc lộ 1A đến Trạm bơm Yên Sở, dài gần 5,8km, có tổng mức đầu tư gần 681 tỷ đồng, khởi công cuối tháng 12-2025. Đến tháng 7-2026, phần lớn hạng mục chính đã cơ bản hoàn thành. Các đơn vị tiếp tục nạo vét, gia cố mái kè, thanh thải vật cản, góp phần khơi thông dòng chảy và tăng khả năng tiêu thoát nước phía Nam thành phố.

Trên sông Lừ, công trình cống bao thu gom nước thải đang thi công. Tuyến cống dài hơn 7,8km, dự kiến đưa khoảng 75.000m³ nước thải mỗi ngày đêm về Nhà máy Xử lý nước thải Yên Xá. Hạng mục này có ý nghĩa quan trọng trong việc chuyển từ xử lý ô nhiễm trên mặt sông sang thu gom nước thải ngay tại nguồn, góp phần cải thiện chất lượng nước khi vận hành.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn, quá trình đô thị hóa, gia tăng dân số và phát triển kinh tế - xã hội tạo sức ép lớn lên các sông nội đô. Nhiều năm tiếp nhận nước thải chưa xử lý, trong khi dòng chảy suy giảm, không gian sông thu hẹp khiến khả năng tự làm sạch suy yếu. Vì thế, việc phục hồi các dòng sông không thể dừng ở vớt rác hay nạo vét từng đoạn; quan trọng nhất là chặn nguồn ô nhiễm ngay từ đầu vào.

Dù vậy, kết quả bước đầu chưa đồng nghĩa ô nhiễm đã được xử lý triệt để: Sông Tô Lịch vẫn có thời điểm nước sẫm màu, còn công trình hạ lưu sông Kim Ngưu chủ yếu cải thiện dòng chảy, chưa thay thế hệ thống xử lý nước thải toàn lưu vực.

Tại sông Lừ, Sét và những đoạn sông chưa có hệ thống thu gom đồng bộ, tình trạng nước đen, nổi váng, rác thải vẫn còn. Những tồn tại này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải xử lý tận gốc nguồn thải, hoàn thiện các công trình còn thiếu và duy trì hiệu quả phục hồi lâu dài.

Phân rõ trách nhiệm, triển khai đồng bộ giải pháp

Ngày 22-7-2025, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 3865/QĐ-UBND phê duyệt Đề án “Phục hồi chất lượng môi trường và phát triển hệ thống bốn sông nội đô Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ, Sét”. Đề án xác định 32 chương trình, dự án giai đoạn 2025-2030, tập trung vào kiểm soát ô nhiễm, xây dựng hệ thống sông cân bằng sinh thái, cải tạo cảnh quan và nâng cao năng lực quản lý.

Những nhiệm vụ được tổ chức theo hướng liên thông, gồm hệ thống xử lý nước thải Yên Xá, thu gom nước thải lưu vực S1 về Nhà máy Xử lý nước thải Yên Sở, nghiên cứu bổ cập nước cho sông Kim Ngưu, Lừ, Sét và cải tạo, chỉnh trang sông Tô Lịch. Thu gom, xử lý nguồn thải phải đi trước, sau đó là duy trì dòng chảy và khôi phục cảnh quan.

Theo Quyết định số 3865/QĐ-UBND, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp các sở, ngành triển khai Đề án, đôn đốc, tổng hợp và báo cáo kết quả hằng năm. Các đơn vị được giao nhiệm vụ xây dựng kế hoạch, tổng hợp kinh phí thực hiện hằng năm, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đây là cơ sở để phân rõ trách nhiệm của từng đơn vị, xác định việc phải làm và giám sát tiến độ từng dự án.

Chương trình hành động về xử lý ô nhiễm môi trường trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030 và các năm tiếp theo, ban hành tại Quyết định số 1804/QĐ-UBND ngày 9-4-2026, tiếp tục tạo cơ sở thực hiện. Các cơ quan cần xác định rõ đơn vị chủ trì, phối hợp, nguồn lực và mốc hoàn thành từng hạng mục; thường xuyên tháo gỡ khó khăn về mặt bằng, đấu nối và thi công.

Công ty TNHH một thành viên Thoát nước Hà Nội duy trì, vận hành hệ thống tiêu thoát nước, nạo vét, thanh thải vật cản, ứng trực khi mưa lớn. Chính quyền địa phương ven sông kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền việc xả rác, lấn chiếm hành lang và phối hợp quản lý các điểm xả. Các công việc này phải tiến hành thường xuyên, đồng thời với triển khai dự án.

Tại hội nghị phối hợp bảo vệ môi trường giữa thành phố Hà Nội với Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngày 21-10-2026, Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường nhấn mạnh, ô nhiễm môi trường là một trong những “điểm nghẽn” cần khắc phục. Khi cơ chế, chính sách cơ bản đã hình thành, điều quan trọng là tổ chức thực hiện, thường xuyên rà soát và tháo gỡ khó khăn.

Hiệu quả đề án phải được đo bằng lượng nước thải thu gom, xử lý, số điểm xả được kiểm soát, chất lượng nước quan trắc và sự cải thiện môi trường sống ven sông. Công khai tiến độ, làm rõ trách nhiệm đối với nhiệm vụ chậm cũng là điều kiện để tạo chuyển biến thực chất. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, bốn dòng sông có thể lấy lại chức năng sinh thái, tiêu thoát nước và cảnh quan, đáp ứng kỳ vọng của nhân dân Thủ đô về môi trường sống.