Xe tự chế ở làng nghề Hà Nội: Cần giải pháp để chuyển đổi phương tiện

Những chuyến hàng trong ngõ hẹp

Thôn Xà Cầu (xã Ứng Thiên) là “thủ phủ” thu gom, phân loại phế liệu, kéo theo nhu cầu vận chuyển hàng hóa giữa các điểm tập kết và cơ sở sản xuất rất lớn. Trong nhiều con ngõ nhỏ trên tuyến đường vào thôn, không khó để bắt gặp xe ba bánh, xe lôi chở những bao phế liệu lớn, chất cao ngất ngưởng. Bên cạnh đó, thôn Xà Cầu còn có nghề làm tăm hương. Người dân thường sử dụng xe công nông chở tre, vầu, vật liệu phục vụ việc làm tăm. Sau rất nhiều lần bị cấm, xử phạt, người dân loay hoay tìm phương tiện thay thế, song cái khó vẫn không ngừng bủa vây.

Anh Nguyễn Xuân Toản (thôn Xà Cầu) cho biết, để phục vụ công việc thu gom đồng nát, gia đình anh đang sử dụng một xe tự chế và một ô tô tải loại 1,2 tấn đã hết hạn đăng kiểm. Biết là vi phạm, không được phép lưu thông, song anh Nguyễn Xuân Toản bày tỏ, các phương tiện tự chế rất phù hợp với công việc của người làm nghề thu gom phế liệu vì cơ động, tiết kiệm tối đa chi phí và có thể đi sâu vào các ngõ, ngách. “Bản thân tôi cũng từng bị xử phạt vì sử dụng xe tự chế chở hàng hóa, nhưng vì mưu sinh nên không có lựa chọn nào khác. Tôi và rất nhiều người muốn có phương tiện đạt chuẩn, nhưng khả năng tài chính hạn hẹp, nghề chỉ đủ nuôi sống gia đình, nên vẫn phải sử dụng xe tự chế”, anh Nguyễn Xuân Toản phân trần. Theo anh Nguyễn Xuân Toản, đóng một xe tự chế (xe 3 bánh hoặc xe lôi) mất khoảng 25-32 triệu đồng trong khi mua một chiếc xe tải 1,2 tấn giá khoảng 320-400 triệu đồng. Với mức giá này, khó có người buôn đồng nát nào có thể đầu tư được.

Theo tìm hiểu của phóng viên, xe tự chế cũng được sử dụng nhiều tại làng nghề cơ kim khí xã Tây Phương, làng nghề phân phối bánh kẹo, dệt kim và thực phẩm chế biến La Phù (xã An Khánh)... Từng có những vụ tai nạn giao thông đau lòng do phương tiện tự chế gây ra, người dân biết là nguy hiểm nhưng vẫn sử dụng vì chưa tìm được phương tiện vận chuyển thay thế phù hợp.

Một hộ kinh doanh ở La Phù cho biết, một số tuyến đường có thể sử dụng xe tải nhỏ loại 5 tạ, 1 tấn hoặc 2 tấn, nhưng không phải người làm nghề nào cũng đủ khả năng đầu tư. Những xe tải này cũng không phù hợp để chuyên chở hàng cồng kềnh.

Để làm rõ nhu cầu của người dân làng nghề và đề xuất của chính quyền địa phương, phóng viên đã liên hệ cán bộ các xã An Khánh, Tây Phương nhưng không nhận được hồi âm.

Cần giải pháp hiệu quả

Theo thống kê của Phòng Cảnh sát giao thông (Công an thành phố Hà Nội), từ ngày 15-8 đến 14-9-2026, lực lượng Cảnh sát giao thông đã xử lý 216 trường hợp xe tự sản xuất, lắp ráp... Tại hội nghị giao ban tháng 9-2026, Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Giám đốc Công an thành phố Hà Nội yêu cầu kiên quyết xử lý dứt điểm xe cơ giới ba bánh tự chế, xe ba gác giả danh thương binh chở hàng cồng kềnh.

Tuy nhiên, với thực tế hiện nay, việc xử lý mới chỉ là giải quyết phần “ngọn”, cần giải pháp từ “gốc”. Đã 17 năm làm nghề thu gom phế liệu, anh Nguyễn Xuân Toản phân tích, theo quy định, doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu bao bì giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh, điện tử, ắc quy, pin... phải thực hiện nghĩa vụ tái chế sản phẩm, bao bì do mình đưa ra thị trường theo tỷ lệ, nhưng người thu gom phế liệu ở Xà Cầu đang làm thay họ một phần rất lớn. Vì vậy, người dân mong Nhà nước có cơ chế ưu đãi nhất định về tài chính hỗ trợ người làm nghề để họ được chuyển đổi phương tiện đạt chuẩn, an toàn.

Đại diện Công an xã Ứng Thiên cho biết, thôn Xà Cầu có 195 hộ thu gom phế liệu, 200 hộ làm tăm hương nên có số phương tiện tự chế khá lớn. Chuyển đổi phương tiện liên quan đến bài toán sinh kế nên người dân rất khó thực hiện. Địa phương cũng định hướng để người dân chuyển đổi nghề, nhưng việc này rất nan giải.

Phân tích thêm về thực tế này, Giám đốc Công ty cổ phần Ô tô số 3 Trần Văn Hiệu cho biết, hiện nhiều người có nhu cầu lắp ráp xe để hoạt động trong làng nghề. Họ mong muốn có loại xe với mức đầu tư rẻ, chuyên chở được nhiều hàng hóa, tiết kiệm nhiên liệu và được cơ quan chức năng cấp phép lưu thông. Khi phương tiện phù hợp với thu nhập, chi phí làm nghề, họ sẽ sẵn sàng chuyển đổi. “Mong muốn có một loại xe phù hợp với hoạt động chuyên chở hàng hóa trong các làng nghề là nhu cầu chính đáng của người dân”, ông Trần Văn Hiệu chia sẻ.

Thực tế, nhiều máy móc phục vụ cơ giới hóa nông nghiệp đã được sáng chế nhưng với phương tiện chuyên chở hàng hóa cho làng nghề dường như chưa được quan tâm đúng mức. Hà Nội có rất nhiều làng nghề nên việc tạo ra những phương tiện chuyên chở hàng hóa phù hợp với đặc thù làng nghề là cần thiết. Khi có phương tiện phù hợp, khả năng tiếp cận vốn hoặc công việc thay thế ổn định, người lao động ở các làng nghề sẽ có thêm điều kiện chấp hành, hoạt động sản xuất được tiếp nối an toàn, góp phần vào tăng trưởng kinh tế của Thủ đô.