Xuất khẩu gạo năm 2026 sẽ hồi phục đà tăng trưởng

Sụt giảm mạnh cả về lượng và trị giá

Theo số liệu thống kê của cơ quan Hải quan, trong 11 tháng năm 2025, xuất khẩu gạo đạt hơn 7,53 triệu tấn gạo với trị giá trên 3,85 tỷ USD, giá xuất khẩu bình quân đạt 511,09 USD/tấn; giảm 10,9% về lượng và giảm 27,4% về trị giá so với cùng kỳ năm 2024 (năm xuất khẩu gạo cao nhất từ trước tới nay).

Về thị trường xuất khẩu, ghi nhận sự sụt giảm mạnh tại Indonesia (giảm 96,3%), Malaysia (giảm 32,5%). Tuy nhiên, lượng gạo xuất khẩu gia tăng tại các thị trường Ghana (tăng 52,6%), Trung Quốc (tăng 165,1%), Bangladesh (tăng gấp 238,4 lần) và Senegal (tăng 73 lần) … đã bù đắp cho sự sụt giảm của các thị trường Indonesia, Malaysia...

Chủng loại gạo xuất khẩu của Việt Nam tập trung vào các loại gạo trắng chất lượng cao, gạo thơm các loại với tổng lượng gạo xuất khẩu chiếm 69% tổng lượng gạo xuất khẩu.

Đánh giá về tình hình xuất khẩu gạo, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Nguyễn Anh Sơn cho biết, thời gian qua xuất khẩu gạo đối mặt với nhiều khó khăn do tình trạng bất ổn an ninh, chính trị leo thang tại một số quốc gia, khu vực; tỷ lệ lạm phát tuy đã giảm nhưng vẫn ở mức cao. Bên cạnh đó, thương mại, đầu tư toàn cầu phục hồi chậm, nhiều nền kinh tế lớn tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ thắt chặt… tạo áp lực lớn lên thị trường tài chính, tiền tệ, tỷ giá tại các nước đang phát triển.

Trong khi đó, nhu cầu tiêu dùng và các hoạt động kinh tế vẫn ở mức thấp. Chính sách bảo hộ xuất hiện trở lại ở nhiều nước dưới các hình thức khác nhau. Các nước phát triển càng ngày càng quan tâm nhiều đến các vấn đề an toàn cho người tiêu dùng, phát triển bền vững, chống biến đổi khí hậu, từ đó dựng lên những tiêu chuẩn và quy định mới với các sản phẩm nhập khẩu.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, xuất khẩu gạo năm 2026 sẽ chịu tác động từ các yếu tố. Đó là, Philippines dự kiến quay trở lại nhập khẩu từ tháng 1/2026, mặc dù có sự thay đổi về thuế nhập khẩu gạo và có khả năng thay đổi quy định về nhập khẩu gạo nhưng là yếu tố thúc đẩy xuất khẩu gạo của Việt Nam trong năm 2026.

Cùng với đó là sự quay trở lại nhập khẩu từ các thị trường truyền thống: Trung Quốc, Bangladesh, châu Phi… Ngoài ra, những tín hiệu thị trường từ các thỏa thuận thương mại gạo giữa Việt Nam và các nước, chất lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam ngày càng được nâng cao, gia tăng khả năng cạnh tranh gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Chuẩn hóa vùng nguyên liệu, tận dụng ưu đãi thị trường FTA

Trong bối cảnh sản xuất, tiêu thụ và xuất khẩu hiện nay, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam Lê Thanh Tùng cho rằng, cần xác định lúa gạo là hàng hóa đặc biệt được theo dõi chặt chẽ, vừa đảm bảo tiêu thụ trong nước và an ninh lương thực, vừa đáp ứng nhu cầu xuất khẩu có hiệu quả. Cùng với đó, liên kết xây dựng một vùng nguyên liệu ổn định đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, ổn định chất lượng, xây dựng thương hiệu. Đặc biệt, cần xác định sản xuất gạo đáp ứng theo yêu cầu, tiêu chuẩn và số lượng của các quốc gia nhập khẩu.

Trên cơ sở đó, ông Lê Thanh Tùng kiến nghị Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) và các DN thành viên hợp tác với hiệp Hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam xây dựng thí điểm một số vùng nguyên liệu đạt chuẩn theo tiêu chí của đề án 1 triệu ha. Về phía các DN cần ủng hộ, tích cực tham gia xây dựng vùng nguyên liệu theo Đề án "Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030".

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương tập trung khôi phục sản xuất sau ảnh hưởng thiên tai, tập trung sản xuất vụ Đông Xuân năm 2025 – 2026, đảm bảo diện tích gieo trồng, cơ cấu giống, thời vụ. Đồng thời, các địa phương đẩy mạnh triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 và phát triển tiêu thụ, thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm gạo này.

Chỉ ra điểm hạn chế của DN xuất khẩu gạo trong tận dụng ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA), Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) Ngô Chung Khanh nhận định, các thương nhân chưa chú trọng tới các thị trường lớn, giá trị cao, chưa tập trung phát triển thương hiệu gạo riêng tại thị trường có FTA.

Để giải quyết vấn đề này, ông Ngô Chung Khanh cho rằng, cần xây dựng kế hoạch, chiến lược tận dụng các FTA hiệu quả; phân công chi tiết và đôn đốc việc phối hợp giữa các cơ quan, DN; xây dựng chiến lược và thúc đẩy việc xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam.