15 năm Lễ hội Đường sách Tết TP Hồ Chí Minh: hành trình kiến tạo đô thị tri thức

Nhìn lại chặng đường khởi nguồn và định hình bản sắc

Lễ hội Đường sách Tết TP Hồ Chí Minh được tổ chức lần đầu tiên vào năm 2011 trên đường Mạc Thị Bưởi (Quận 1 cũ), trong bối cảnh nhu cầu xây dựng các hoạt động văn hóa cộng đồng dịp Tết ngày càng được chú trọng. Từ ý tưởng ban đầu là một không gian hội sách phục vụ người dân du Xuân, sự kiện dần khẳng định vai trò như một mô hình khuyến đọc hiệu quả, góp phần lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng.

Những năm đầu tiên, Đường sách Tết từng bước định hình cấu trúc tổ chức gồm các khu vực trưng bày, phát hành sách, giao lưu tác giả, triển lãm chuyên đề và không gian dành cho thiếu nhi. Các chủ đề được lựa chọn theo hướng gần gũi, giàu tính biểu tượng, như “Muôn màu của sách” (2019) hay “Điều kỳ diệu từ sách” (2020), qua đó mở rộng cách tiếp cận sách như một phần của đời sống văn hóa đương đại.

Không gian lễ hội khi ấy không chỉ dừng lại ở hoạt động mua bán, mà còn trở thành diễn đàn gặp gỡ giữa tác giả và bạn đọc, nơi giới thiệu các tư liệu quý, trưng bày mô hình lịch sử, tái hiện biểu tượng đô thị và khơi gợi niềm tự hào về thành phố. Sự kết hợp giữa sách, cà phê, công nghệ và tiểu cảnh văn hóa đã tạo nên diện mạo đặc trưng, góp phần định vị Đường sách Tết như một sản phẩm văn hóa sáng tạo của TP Hồ Chí Minh.

Giai đoạn 2021–2022 đánh dấu thử thách lớn nhất trong lịch sử tổ chức khi đại dịch Covid-19 tác động sâu rộng đến mọi hoạt động cộng đồng. Tuy nhiên, với quyết tâm duy trì một không gian văn hóa an toàn, Ban tổ chức đã linh hoạt điều chỉnh quy mô và phương thức vận hành.

Năm 2021, chủ đề “Tri thức kết nối tương lai” được triển khai trong điều kiện kiểm soát y tế nghiêm ngặt. Không gian lễ hội được thu hẹp, lối vào được kiểm soát, song các hoạt động trọng tâm như giới thiệu sách nói, thư viện thông minh, trưng bày tư liệu kỷ niệm 92 năm thành lập Đảng vẫn được duy trì. Điều này thể hiện nỗ lực giữ vững mạch chảy tri thức giữa bối cảnh khó khăn chưa từng có.

Sang năm 2022, chủ đề “Xuân yêu thương – Ấm tình nhân ái” mang hơn 50.000 tựa sách đến công chúng trong trạng thái “bình thường mới”. Sự trở lại của đông đảo người dân tham quan, mua sách và tham gia giao lưu đã cho thấy nhu cầu hưởng thụ văn hóa và học hỏi tri thức vẫn là một giá trị bền vững, ngay cả sau biến cố toàn cầu.

Năm 2023 được xem là dấu mốc quan trọng khi Lễ hội Đường sách Tết lần đầu tiên được tổ chức trên đường Lê Lợi, tuyến phố trung tâm của thành phố. Với diện tích 8.600 m² và 38 gian hàng, quy mô tăng gấp bốn lần so với năm trước. Chủ đề “Thành phố Hồ Chí Minh – Xuân an vui, Xuân thịnh vượng” gắn kết không gian sách với nhịp phát triển năng động của đô thị hiện đại.

Các hoạt động nổi bật như triển lãm sách nói, thư viện thông minh, trưng bày sách đóng thủ công mạ vàng 24K cho thấy xu hướng kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và ứng dụng công nghệ. Đường sách Tết không còn là một sự kiện đơn lẻ mà trở thành phần quan trọng trong chuỗi hoạt động văn hóa, du lịch dịp Tết của thành phố.

Năm 2024, Lễ hội Đường sách Tết Giáp Thìn với chủ đề “Xuân yêu thương – Tết sum vầy” tiếp tục mở rộng lên 11.200 m², mang đến hơn 65.000 đầu sách phục vụ người dân và du khách. Hoạt động “Lì xì sách” lần đầu được triển khai, trao hơn 16.000 bản sách trong những ngày đầu năm mới, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực về thông điệp khai Xuân bằng tri thức. Hơn 60 chương trình giao lưu tác giả – bạn đọc được tổ chức, cùng nhiều ấn phẩm và tư liệu quý ra mắt công chúng. Linh vật Rồng thời Lý, với ý tưởng “rồng mang tinh hoa hội tụ vào trang sách”, để lại dấu ấn thị giác mạnh mẽ.

Dấu ấn 15 năm và tầm nhìn mới

Năm 2025 đánh dấu cột mốc 15 năm với chủ đề “Non sông gấm hoa, vui Xuân thái hòa”. Lần đầu tiên, Không gian Sách Quốc gia được giới thiệu, trưng bày các tác phẩm đạt Giải thưởng Sách Quốc gia qua các thời kỳ. Linh vật “Nàng Tỵ công nghệ” cùng triển lãm hành trình 15 năm đã tái hiện chặng đường phát triển bền bỉ của lễ hội.

Chuỗi giao lưu với nhiều tác giả, nhà nghiên cứu thu hút đông đảo công chúng, đưa tổng lượng khách tham quan lên khoảng 1 triệu lượt. Doanh thu đạt 10,4 tỷ đồng, mức cao kỷ lục trong lịch sử tổ chức, phản ánh sức hấp dẫn ngày càng lớn của mô hình lễ hội sách kết hợp trải nghiệm văn hóa.

Bước sang Tết Bính Ngọ 2026, Lễ hội được tổ chức với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, hơn 13.600 m² tại ba địa điểm: đường Lê Lợi (phường Sài Gòn), Công viên Thành phố mới (phường Bình Dương) và Nhà Truyền thống Cách mạng (phường Vũng Tàu). Chủ đề “Xuân hội tụ – Vững bước vươn mình” gắn với bối cảnh thành phố vận hành theo mô hình hành chính mới, thể hiện khát vọng phát triển trong giai đoạn mới.

Các không gian chuyên đề như Không gian Văn hóa Hồ Chí Minh, Không gian Sách và Hội nhập, triển lãm sách quý “Dó Vương Hương Chữ”, khu sách đề cử Giải thưởng Sách Quốc gia 2025 cùng các ứng dụng công nghệ AI, AR tiếp tục làm mới trải nghiệm đọc, tạo điều kiện để công chúng tiếp cận tri thức bằng nhiều phương thức hiện đại.

Sau 15 năm, Lễ hội Đường sách Tết TP Hồ Chí Minh đã vượt khỏi khuôn khổ một hoạt động du Xuân đơn thuần để trở thành biểu tượng cho nỗ lực xây dựng đô thị học tập, sáng tạo và hội nhập. Mỗi mùa Xuân, người dân thành phố không chỉ đến tham quan, chụp ảnh, mua sách mà còn tìm thấy một không gian bồi đắp giá trị tinh thần, khơi mở tư duy và nuôi dưỡng khát vọng phát triển.

Với định hướng “khai Xuân bằng tri thức”, lễ hội đã chuyển hóa trải nghiệm du Xuân truyền thống thành hành trình tiếp cận tri thức, lan tỏa thông điệp học tập suốt đời. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, Đường sách Tết tiếp tục được kỳ vọng là nền tảng kết nối giữa sách, công nghệ và cộng đồng, đóng góp thiết thực vào chiến lược phát triển văn hóa đọc và xây dựng hình ảnh TP Hồ Chí Minh, một thành phố năng động, sáng tạo và giàu bản sắc.