Cà phê xứ lạnh mang sinh kế mới cho vùng cao Quảng Ngãi

Làng Kon Tu Ma (xã Măng Đen, tỉnh Quảng Ngãi) có 57 hộ thì hầu hết đều trồng cà phê Arabica (còn gọi là cà phê xứ lạnh). Nhà ít cũng 5 - 7 sào, nhà nhiều lên đến vài héc ta. Cây cà phê mang lại sinh kế ổn định, giúp người dân nơi đây thoát nghèo.

Gia đình anh A Lương (người Xơ Đăng) đang canh tác hơn 2 héc ta cà phê Arabica, trong đó một nửa đã cho thu hoạch ổn định 7 - 8 năm nay. Bình quân, mỗi héc ta cà phê chăm sóc tốt sẽ mang lại thu nhập 70 - 100 triệu đồng/năm.

Theo anh Lương, cà phê xứ lạnh trồng 3 năm là ra hoa, kết trái, cho thu hoạch từ tháng 10 đến tháng 11 hàng năm. Nhờ vòng sinh trưởng ổn định, người dân dễ tính toán công việc, chủ động nguồn thu.

“Vùng này thuộc xứ lạnh, trồng cà phê không cần phải tưới nước. Nhà có điều kiện mua phân bón thì càng tốt, vừa đỡ tốn công chăm sóc, vừa nâng cao năng suất và hiệu quả. Bây giờ bà con không phải đi làm thuê xa nữa, chỉ ở nhà chăm vườn cà phê là có thu nhập ổn định” - anh A Lương chia sẻ.

Không chỉ ở Kon Tu Ma, cây cà phê đang lan rộng khắp vùng cao Quảng Ngãi. Riêng tại xã Măng Đen, thực hiện Đề án phát triển cà phê xứ lạnh bền vững, địa phương này được giao trồng hơn 740 héc ta, đến nay đã đạt hơn 90% kế hoạch với 672 héc ta. Trong đó, 225 héc ta đã cho thu hoạch, năng suất bình quân 15,8 tạ/ha, sản lượng gần 900 tấn.

UBND xã đã cấp trên 122.000 cây giống, khuyến khích bà con trồng các giống năng suất cao như THA1, TN1, TN2. Nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã cũng tham gia liên kết, hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm. Nhờ đó, cà phê Măng Đen đã có nhãn hiệu chứng nhận “Cà phê xứ lạnh Kon Tum Arabica Coffee”, tạo lợi thế trong tiêu thụ.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Măng Đen Nguyễn Nhật Trường cho biết, địa phương đang hướng tới mở rộng thêm gần 1.000 héc ta cà phê.

“Giá cà phê đang cao nên bà con rất hưởng ứng. Họ tự mua giống trồng mới, thay thế diện tích già cỗi, Nhà nước chỉ hỗ trợ kỹ thuật. Tuy nhiên, khâu chế biến sâu vẫn còn yếu, nên xã đang nghiên cứu hình thành cụm công nghiệp để thu hút đầu tư xây dựng nhà máy chế biến” - ông nói.

Với khí hậu mát mẻ quanh năm, Măng Đen không chỉ thuận lợi cho nông nghiệp mà còn tiềm năng phát triển du lịch. Nhiều hộ dân đã tận dụng vườn cà phê để làm homestay, kết hợp đón khách trải nghiệm thu hái, rang xay, thưởng thức cà phê giữa không gian đại ngàn. Mô hình này đang mở ra hướng đi mới: từ nông nghiệp hàng hóa sang nông nghiệp kết hợp du lịch, nâng giá trị mỗi hạt cà phê lên nhiều lần.

Theo Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt, Bảo vệ thực vật và Quản lý chất lượng nông lâm sản tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Hoàng Tâm, toàn tỉnh hiện có hơn 5.300 héc ta cà phê xứ lạnh, chủ yếu ở các xã miền núi phía Tây. Dự kiến đến năm 2030, diện tích sẽ mở rộng lên 7.000 héc ta.

“Cà phê xứ lạnh rất phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu vùng này. Bà con trồng thuận theo tự nhiên nên ít tốn chi phí, ít sâu bệnh. Giá bán lại cao hơn cà phê vối, giúp tăng thu nhập đáng kể” - ông Tâm cho biết.

Tuy nhiên, theo ông, điểm yếu lớn nhất hiện nay là thiếu cơ sở chế biến sâu. Cà phê sau thu hoạch chủ yếu bán tươi cho thương lái rồi chuyển sang tỉnh khác rang xay, đóng gói.

“Muốn phát triển bền vững, phải có doanh nghiệp đầu tư nhà máy tại chỗ, liên kết với người dân từ khâu trồng, cung ứng vật tư đến thu mua, chế biến. Cùng với đó là đào tạo kỹ thuật cho đồng bào dân tộc – lực lượng trồng cà phê chính ở vùng này” - ông Tâm nói thêm.