Canada tranh luận về giám sát trực tuyến sau hé lộ của OpenAI về nghi phạm xả súng

Việc OpenAI xác nhận đã khóa tài khoản ChatGPT của nghi phạm vụ xả súng hàng loạt Jesse Van Rootselaar vài tháng trước khi thiếu niên 18 tuổi này bị cáo buộc sát hại tám người rồi tự sát đang thu hút sự chú ý rộng rãi tại Canada. Diễn biến này làm dấy lên tranh luận về hoạt động trực tuyến trong quá khứ của nghi phạm và đặt ra câu hỏi liệu có cơ hội nào bị bỏ lỡ trong quá trình ngăn chặn thảm kịch.

Quyết định không chuyển thông tin về tài khoản của Van Rootselaar cho cơ quan thực thi pháp luật đã khiến Bộ trưởng Trí tuệ Nhân tạo Canada Evan Solomon triệu tập các quan chức OpenAI tới Ottawa trong tuần này. Ông yêu cầu công ty công nghệ làm rõ quy trình xử lý và xem xét tăng cường các biện pháp an toàn khi phát hiện hành vi có nguy cơ bạo lực.

Vụ xả súng tại thị trấn Tumbler Ridge, tỉnh British Columbia, là thảm kịch mới nhất khiến dư luận chú ý tới vai trò của các nền tảng số trong việc phát hiện dấu hiệu bạo lực. Một số nhà phê bình cho rằng tương tác với chatbot hoặc môi trường trực tuyến có thể cung cấp cảnh báo sớm về hành vi nguy hiểm.

Các chuyên gia tội phạm học lưu ý rằng ngoài môi trường trực tuyến, nhiều yếu tố khác đã được ghi nhận trước đó. Cảnh sát từng thu giữ súng tại nhà Van Rootselaar nhưng sau đó đã trả lại. Cơ quan chức năng cũng cho biết họ biết về tiền sử các vấn đề sức khỏe tâm thần của nghi phạm.

Theo thông tin từ cảnh sát, cuộc tấn công bắt đầu tại nhà riêng khi nghi phạm sát hại mẹ và anh chị em ruột, sau đó di chuyển tới trường học, nơi một giáo viên và năm học sinh thiệt mạng. Hai người khác bị thương nặng và được đưa đi cấp cứu. Cảnh sát Hoàng gia Canada cho biết cuộc điều tra vẫn đang tiếp diễn, bao gồm việc xem xét các quy trình pháp lý và tố tụng liên quan.

Patrick Watson, giáo sư tội phạm học tại Đại học Toronto, cho biết vụ việc cho thấy một gia đình tồn tại nhiều vấn đề phức tạp. Ông đồng thời nhấn mạnh các nền tảng công nghệ mới đang trở thành không gian công cộng và cần được giám sát phù hợp về trách nhiệm giải trình.

Trong một bài đăng trên Reddit đã bị xóa, Van Rootselaar cho biết bản thân được chẩn đoán nhiều vấn đề sức khỏe tâm thần, bao gồm rối loạn tăng động giảm chú ý, trầm cảm, rối loạn ám ảnh cưỡng chế và nằm trong phổ tự kỷ. Một bài đăng khác đề cập đến trải nghiệm sử dụng chất gây ảo giác.

Trước đây, nghi phạm cũng từng tạo một trò chơi bằng Roblox Studio, trong đó người chơi bắn các nhân vật khác trong bối cảnh trung tâm thương mại. Roblox cho biết tài khoản và nội dung liên quan đã bị xóa khỏi nền tảng một ngày sau vụ việc, và trò chơi chỉ có bảy lượt truy cập.

OpenAI cho biết tài khoản ChatGPT của Van Rootselaar bị cấm vào tháng 6 năm ngoái sau khi hệ thống phát hiện việc lạm dụng mô hình nhằm mục đích bạo lực. Công ty cho biết đã cân nhắc chuyển vụ việc cho cơ quan thực thi pháp luật nhưng kết luận hoạt động này chưa đạt ngưỡng cần thiết, chủ yếu do không xác định được kế hoạch cụ thể hoặc mối đe dọa sắp xảy ra. Theo OpenAI, việc báo cáo trong những trường hợp chưa rõ ràng có thể gây lo ngại về quyền riêng tư và tạo áp lực đối với thanh thiếu niên và gia đình.

Tracy Vaillancourt, giáo sư tại Đại học Ottawa chuyên về sức khỏe tâm thần thanh thiếu niên và phòng chống bạo lực, nhận định việc không báo cáo trường hợp này có thể là một “cơ hội bị bỏ lỡ”, đồng thời thừa nhận những thách thức trong việc bảo vệ quyền riêng tư của người dùng.

Bà cho biết công nghệ trí tuệ nhân tạo ngày càng mạnh mẽ và cần được cải thiện để giúp giảm thiểu các mối đe dọa đáng tin cậy.

Trong khi đó, luật sư công nghệ và nhân quyền Cynthia Khoo cảnh báo rằng việc để các công ty trí tuệ nhân tạo trở thành công cụ giám sát cho cơ quan thực thi pháp luật có thể dẫn đến xâm phạm quyền riêng tư và ảnh hưởng không cân xứng tới các nhóm dễ bị tổn thương.

Theo cảnh sát, Van Rootselaar sinh ra là nam giới nhưng tự nhận mình là nữ và bắt đầu chuyển giới cách đây khoảng sáu năm. Một báo cáo năm 2023 của chính phủ Mỹ cho thấy hơn 95% thủ phạm xả súng hàng loạt là nam giới, trong khi người chuyển giới chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số các vụ việc.

Thủ hiến tỉnh British Columbia David Eby cho biết vụ xả súng có thể đã được tránh khỏi nếu các hoạt động bạo lực trực tuyến được cảnh báo sớm hơn, đồng thời kêu gọi các công ty công nghệ minh bạch hơn.

OpenAI mô tả vụ việc là một thảm kịch nghiêm trọng và cho biết đã liên hệ với cơ quan thực thi pháp luật ngay sau khi danh tính nghi phạm được công bố. Công ty đang phối hợp với cảnh sát để hỗ trợ điều tra và cho biết sẽ tiếp tục làm việc với chính phủ Canada về các bước an toàn bổ sung trong thời gian tới.

Cuộc điều tra vẫn đang được tiến hành, trong khi các cơ quan chức năng và nhà lập pháp tiếp tục xem xét các quy định và quy trình liên quan đến công nghệ, quyền riêng tư và an toàn cộng đồng.