Chặn SIM rác bằng sinh trắc học: Bài toán quản lý không thể chậm trễ

Không chỉ mang ý nghĩa về an ninh mạng, chính sách này còn tác động trực tiếp đến trật tự kinh tế số, hoạt động viễn thông và quyền lợi của người dân trong quá trình chuyển đổi số đô thị.

Siết chặt xác thực thuê bao: Bước đi cần thiết trong quản lý hạ tầng số

Dự thảo Thông tư của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) hướng dẫn xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, mở rộng đối tượng áp dụng với cả cá nhân, tổ chức sử dụng thuê bao và các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông.

Điểm mới đáng chú ý là bên cạnh các hình thức xác thực hiện nay, cơ quan soạn thảo bổ sung phương thức xác thực trực tuyến thông qua ứng dụng định danh quốc gia VNeID, cho phép đối soát trực tiếp sinh trắc học khuôn mặt với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Quy định dự thảo nêu, toàn bộ thuê bao đang hoạt động sẽ được đánh giá, phân loại dựa trên giấy tờ đăng ký, mức độ sử dụng và việc tuân thủ pháp luật của người dùng để áp dụng hình thức xác thực phù hợp. Cách tiếp cận này giúp quản lý thuê bao theo vòng đời sử dụng, thay vì chỉ kiểm soát tại thời điểm đăng ký ban đầu như trước đây.

Theo ông Vũ Ngọc Sơn - Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, việc đưa xác thực sinh trắc học trở thành yêu cầu bắt buộc trong quản lý thuê bao di động thể hiện quyết tâm rất lớn của cơ quan quản lý nhà nước trong việc làm sạch dữ liệu viễn thông. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế, cần có sự đồng hành và đầu tư nghiêm túc từ các doanh nghiệp viễn thông, bởi lợi ích mang lại là lâu dài nhưng thách thức triển khai là không nhỏ.

Phân tích rõ hơn, ông Vũ Ngọc Sơn cho rằng, việc xác thực sinh trắc học trước đây mới dừng lại ở bước đầu vào, chưa gắn chặt với các thời điểm rủi ro cao trong quá trình sử dụng SIM, đặc biệt là khi thay đổi thiết bị đầu cuối. Đây chính là kẽ hở khiến SIM đã được xác thực vẫn có thể bị mua bán, chuyển nhượng cho các đối tượng lừa đảo mà không bị phát hiện.

Bên cạnh đó, việc thiếu một chuẩn kỹ thuật thống nhất giữa các nhà mạng khiến chất lượng xác thực sinh trắc học không đồng đều, làm giảm hiệu quả của công cụ này trong việc ngăn chặn SIM rác. Dự thảo Thông tư lần này đã khắc phục trực diện những hạn chế đó khi đưa ra yêu cầu kỹ thuật tối thiểu bắt buộc, tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế về độ chính xác và khả năng phát hiện giả mạo sinh trắc học.

Việc kiểm soát chặt danh tính gắn với SIM cũng được xem là điều kiện nền tảng để hạn chế lừa đảo viễn thông, bảo vệ giao dịch điện tử và tạo môi trường số an toàn cho người dân, doanh nghiệp, đặc biệt tại các đô thị lớn nơi mật độ giao dịch số ngày càng cao.

Thách thức triển khai và tác động đến người dùng, doanh nghiệp

Dù được đánh giá là bước đi tất yếu, yêu cầu xác thực sinh trắc học với tỷ lệ chấp nhận sai rất thấp cũng đặt ra áp lực lớn cho các doanh nghiệp viễn thông. Thách thức không chỉ nằm ở thuật toán công nghệ mà còn ở hạ tầng triển khai, từ chất lượng thiết bị đầu cuối, điều kiện sử dụng thực tế đến khả năng xử lý khối lượng lớn yêu cầu xác thực trong thời gian ngắn.

Nếu hệ thống được thiết kế quá chặt nhưng thiếu tối ưu, nguy cơ từ chối nhầm người dùng hợp pháp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm dịch vụ, làm gián đoạn liên lạc và phát sinh chi phí xã hội. Do đó, các nhà mạng buộc phải đầu tư đồng bộ từ hạ tầng, phần mềm đến quy trình vận hành, đồng thời xây dựng cơ chế hỗ trợ và xử lý ngoại lệ minh bạch cho người dùng.

Một vấn đề khác được giới chuyên gia đặc biệt lưu ý là bảo vệ dữ liệu sinh trắc học. Khi sinh trắc học trở thành chìa khóa kích hoạt dịch vụ viễn thông, kho dữ liệu của các nhà mạng sẽ trở thành mục tiêu có giá trị cao đối với tội phạm mạng. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải triển khai các biện pháp bảo mật nhiều lớp, từ mã hóa, phân quyền truy cập đến giám sát và kiểm thử an ninh định kỳ, nhằm bảo đảm dữ liệu người dùng không bị lộ lọt hay lạm dụng.

Bên cạnh đó, thực tế vẫn còn một bộ phận không nhỏ người dùng sử dụng điện thoại phổ thông, không có điều kiện tiếp cận smartphone. Việc triển khai xác thực sinh trắc học cho nhóm đối tượng này đòi hỏi các nhà mạng phải xây dựng quy trình hỗ trợ linh hoạt, bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật nhưng không làm gián đoạn quyền tiếp cận dịch vụ viễn thông, vốn là nhu cầu thiết yếu của người dân.

Theo các chuyên gia, khi SIM rác bị kiểm soát chặt chẽ, các hình thức lừa đảo qua gọi điện, nhắn tin hàng loạt sẽ giảm rõ rệt, song tội phạm có thể dịch chuyển sang các nền tảng khác như mạng xã hội, ứng dụng OTT. Vì vậy, xác thực sinh trắc học cần được nhìn nhận là lớp bảo vệ nền tảng, song song với việc nâng cao nhận thức và kỹ năng số cho người dân.

Thực tế cho thấy, việc kiểm soát thuê bao di động bằng sinh trắc học, tương tự cách ngành ngân hàng đã áp dụng với tài khoản tài chính, là bước đi mang tính chiến lược. Không chỉ góp phần bảo đảm an ninh mạng, chính sách này còn tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của kinh tế số và đô thị thông minh trong giai đoạn tới.