Dịch vụ đổi tiền lẻ, phí cao, rủi ro trực chờ

Phí đổi tiền lẻ lên tới 20%

Thời điểm giáp Tết Nguyên đán, nhu cầu đổi tiền mới, tiền lẻ để mừng tuổi và phục vụ hoạt động lễ hội đầu năm thường tăng mạnh. Lợi dụng tâm lý này, “chợ” đổi tiền lẻ đang nóng lên từng ngày. Trên mạng xã hội Facebook, TikTok…, các lời chào mời đổi tiền mới, tiền lì xì xuất hiện dày đặc, đẩy mức phí lên cao.

Các hội nhóm mua bán, đổi tiền lẻ hoạt động rầm rộ với hàng loạt lời quảng cáo hấp dẫn như “tiền mới 100%”, “đủ mệnh giá”, “nhận tiền nhanh, giao tận nơi”. Họ rao đổi tiền mới với đủ các mệnh giá từ 500 đồng đến 500.000 đồng.

Một người chào dịch vụ cho biết: "Phí trung bình khoảng 7% trên một triệu. Những mệnh giá nhỏ có số lượng ít thì phí cao hơn".

Dịch vụ đổi tiền mới, tiền lẻ thu phí không còn là chuyện mới. Nhiều năm qua, cứ vào khoảng một tháng trước Tết Nguyên đán, dịch vụ này lại hoạt lại nhộn nhịp, đặc biệt trên mạng xã hội. Người rao thường gom tiền mới từ nhiều nguồn rồi bán lại cho người có nhu cầu hưởng chênh lệch. Tùy từng năm và từng mệnh giá, mức phí có thể dao động từ 3–5% nhưng mỗi năm lại cao thêm.

Theo khảo sát, mức chênh lệch khi đổi tiền năm nay tùy theo mệnh giá và thời điểm. Với các mệnh giá rất nhỏ như 1.000 đồng, 2.000 đồng, người đổi thường phải trả thêm khoản chênh tương đương 15 - 20% tổng số tiền. Các mệnh giá phổ biến hơn như 5.000 đồng, 10.000 đồng, 20.000 đồng có mức chênh từ 8 - 12%. Ngay cả những mệnh giá lớn như 50.000 đồng, 100.000 đồng hay 200.000 đồng, người đổi cũng phải chấp nhận mất thêm vài phần trăm giá trị.

Rủi ro pháp lý và nguy cơ lừa đảo

Những năm gần đây, NHNN đã chủ trương hạn chế in tiền lẻ mới để tiết kiệm chi phí, đồng thời khuyến khích người dân sử dụng tiền mệnh giá lớn hoặc lì xì không dùng tiền mặt. Điều này khiến nguồn cung tiền lẻ mới ngoài thị trường càng khan hiếm. Các dịch vụ đổi tiền lợi dụng điều này để tự ý làm giá.

Theo quy định tại Nghị định 88/2019/NĐ-CP của Chính phủ, hành vi thu đổi tiền trái phép, thu phí không đúng quy định trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng có thể bị xử phạt hành chính từ 20 đến 40 triệu đồng. Đây là mức xử phạt đủ mạnh để răn đe, song trên thực tế, hoạt động đổi tiền tự phát vẫn diễn ra phổ biến, nhất là trên không gian mạng.

Còn theo Thông tư 25/2013 của NHNN, chỉ NHNN, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng (ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô, quỹ tín dụng nhân dân), chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Kho bạc Nhà nước mới được thực hiện hoạt động thu, đổi tiền và chỉ áp dụng đối với tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông.

"Điều này có nghĩa là cá nhân tự ý đổi tiền mới còn giá trị lưu thông để kiếm lời là hành vi trái pháp luật"- luật sư Đặng Văn Cường - Đoàn Luật sư TP Hà Nội nói.

Không chỉ tiềm ẩn rủi ro pháp lý, việc đổi tiền lẻ qua mạng xã hội còn là môi trường thuận lợi cho các đối tượng lừa đảo. Để tạo lòng tin, nhiều đối tượng đăng tải hình ảnh tiền thật, video quay sẵn, thậm chí tự xưng là người quen ngân hàng hoặc có “nguồn nội bộ”. Sau khi thỏa thuận, người có nhu cầu thường được yêu cầu chuyển khoản trước một phần hoặc toàn bộ số tiền với lý do giữ tiền, xác nhận đơn hoặc lo chi phí vận chuyển.

Cơ quan chức năng cảnh báo, hoạt động này tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo. Các đối tượng thường đưa ra những lời mời chào dịch vụ đổi tiền qua mạng xã hội với phí thấp hoặc tuyển cộng tác viên đăng bài kiếm lời. Sau khi nạn nhân chuyển khoản, đối tượng sẽ chặn liên lạc hoặc gửi tiền giả, tiền thiếu.

Ngoài ra còn rủi ro lưu hành tiền giả, tiền không đủ tiêu chuẩn, đồng thời gây xáo trộn thị trường tiền tệ.

“Nếu các đối tượng lợi dụng việc này để trà trộn, sử dụng tiền giả nhằm chiếm đoạt tiền thật của khách hàng, hành vi sẽ bị xử lý hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (theo Điều 174 Bộ luật Hình sự). Tùy mức độ vi phạm, người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Đặc biệt, với trường hợp chiếm đoạt tài sản trị giá từ 500 triệu đồng trở lên, khung hình phạt cao nhất có thể lên tới 20 năm tù hoặc tù chung thân”- luật sư Đặng Văn Cường nói thêm.

Các cơ quan chức năng đã tăng cường khuyến cáo người dân cần hết sức tỉnh táo khi có nhu cầu đổi tiền lẻ trong dịp tết. Bên cạnh đó, để đón tết theo hướng văn minh và an toàn, người tiêu dùng được khuyến khích thay đổi thói quen phải có tiền mới để mừng tuổi. Xu hướng lì xì điện tử thông qua các ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử, kèm theo những con số may mắn đang ngày càng phổ biến, vừa bảo đảm an toàn, tiện lợi, vừa góp phần hạn chế lãng phí.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, giá trị của việc lì xì ngày tết nằm ở ý nghĩa tinh thần, ở lời chúc may mắn đầu năm, chứ không phụ thuộc vào việc tiền mới hay cũ.