Đổi tiền lẻ online “hét giá” cao trước Tết 2026: Cẩn trọng kẻo “lộc” hóa… tiền phạt

Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm trên Facebook, Zalo hay TikTok, người dùng có thể dễ dàng bắt gặp hàng loạt tài khoản cá nhân, fanpage nhận đổi tiền lẻ với đủ mệnh giá từ 20.000 đồng, 50.000 đồng đến 100.000 đồng, 200.000 đồng. Lời chào mời thường rất hấp dẫn như: “tiền mới 100%”, “ship tận nơi”, “nhận số lượng lớn”, “đảm bảo đủ mệnh giá đẹp”. Phí chênh lệch được công khai, dao động từ 3% đến 10%, thậm chí cao hơn nếu là tiền mới, tiền số đẹp hoặc đổi sát Tết. Giao dịch nhanh, thủ tục gọn, khiến “chợ đổi tiền lẻ online” trở nên sôi động chỉ trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, đằng sau sự thuận tiện ấy là những rủi ro pháp lý không nhỏ. Theo quy định của pháp luật hiện hành, hoạt động đổi tiền để hưởng chênh lệch, thu phí không thuộc phạm vi được phép đối với cá nhân. Điều 12 và Điều 13 Thông tư số 25/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định rõ: việc thu, đổi tiền chỉ được thực hiện bởi các đơn vị có thẩm quyền như Ngân hàng Nhà nước, chi nhánh Ngân hàng Nhà nước, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Kho bạc Nhà nước. Cá nhân tự ý đổi tiền để thu phí là hành vi vi phạm.

Không chỉ dừng lại ở quy định “cấm”, pháp luật còn có chế tài xử phạt khá nặng. Tại điểm a khoản 5 Điều 30 Nghị định số 88/2019/NĐ-CP, hành vi đổi tiền mới, tiền lẻ để hưởng phần trăm chênh lệch hoặc thu phí trái phép có thể bị phạt từ 20 triệu đồng đến 40 triệu đồng đối với cá nhân. Nếu tổ chức thực hiện hành vi này, mức phạt sẽ gấp đôi, tức từ 40 triệu đồng đến 80 triệu đồng. Đây không phải là con số nhỏ, nhất là với những giao dịch tưởng chừng “làm thêm mùa Tết” của nhiều người.

Đáng lưu ý, Nghị định số 88/2019/NĐ-CP sẽ hết hiệu lực từ ngày 9/2/2026 và được thay thế bằng Nghị định 340/2025/NĐ-CP. Theo quy định mới, mức phạt đối với hành vi thực hiện quy trình thu, chi, giao nhận tiền mặt không đúng quy định sẽ là từ 5 đến 10 triệu đồng. Dù mức phạt giảm so với trước, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc hoạt động đổi tiền lẻ trái phép được “nới lỏng” hay hợp pháp hóa. Bản chất vi phạm vẫn còn nguyên và rủi ro pháp lý vẫn hiện hữu.

Ở chiều ngược lại, cũng cần nói rõ để tránh hiểu nhầm trong dư luận, pháp luật không cấm người dân đổi tiền lì xì nếu việc đổi diễn ra ngang giá, mang tính trao đổi cá nhân, không thu phí, không nhằm mục đích sinh lời. Các quy định xử phạt chủ yếu áp dụng với các tổ chức, cá nhân thực hiện đổi tiền như một hoạt động dịch vụ có thu phí, có tính chất kinh doanh trái phép trong lĩnh vực tiền tệ.

Không chỉ người trực tiếp đổi tiền trái phép đối mặt nguy cơ bị xử phạt, người dân tham gia giao dịch trôi nổi trên mạng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thực tế đã ghi nhận không ít trường hợp nhận phải tiền giả, tiền kém chất lượng, tiền nhàu nát nhưng được quảng cáo là “tiền mới”.

Việc giao dịch qua mạng, chuyển khoản trước, nhận tiền sau còn tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp, lừa đảo, thậm chí bị lợi dụng thông tin cá nhân. Khi xảy ra sự cố, người mua rất khó khiếu nại, bởi bản thân giao dịch đã nằm ngoài khuôn khổ pháp luật.

Các chuyên gia tài chính ngân hàng nhiều năm qua vẫn liên tục khuyến nghị người dân cần tỉnh táo trước những lời mời chào đổi tiền lẻ “tiện, nhanh, rẻ” online. Nhu cầu lì xì là chính đáng, nhưng không nên vì tâm lý “sợ thiếu tiền mới” mà vô tình tiếp tay cho các hoạt động vi phạm pháp luật.

Theo quy định hiện hành, người dân có nhu cầu đổi tiền lẻ hoàn toàn có thể thực hiện tại các địa chỉ hợp pháp như Ngân hàng Nhà nước, chi nhánh Ngân hàng Nhà nước, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Kho bạc Nhà nước. Đây là những đơn vị được phép thực hiện nghiệp vụ thu, đổi tiền, bảo đảm an toàn, đúng quy định, không thu phí trái phép.

Bên cạnh đó, một lời khuyên thực tế là người dân nên chủ động chuẩn bị tiền lì xì sớm, sử dụng các mệnh giá phổ biến, hoặc linh hoạt hơn trong hình thức mừng tuổi. Giá trị của lì xì nằm ở lời chúc tốt đẹp đầu năm, không nằm ở việc tờ tiền mới hay cũ, mệnh giá lớn hay nhỏ. Tránh tâm lý chạy theo tiền lẻ sát Tết, thời điểm thường xảy ra khan hiếm và phí chênh lệch bị đẩy lên cao.

Tết là dịp trao gửi may mắn, niềm vui và sự sum vầy. Nhưng nếu không cẩn trọng, việc đổi tiền lẻ có thể biến “lộc đầu năm” thành rủi ro pháp lý, thậm chí là bài học đắt giá. Tuân thủ quy định pháp luật không chỉ là trách nhiệm của mỗi cá nhân, mà còn góp phần giữ gìn trật tự, kỷ cương trong hoạt động tiền tệ, điều đặc biệt quan trọng trong giai đoạn cao điểm cuối năm, khi niềm vui Tết nên được trọn vẹn và bình an.