Đổi mới và hiện đại hóa công nghệ trong ngành công nghiệp khai khoáng

Tại Tọa đàm, TS Đào Duy Anh - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương); PGS.TS Phùng Mạnh Đắc - Tổng Thư ký Hội Khoa học và Công nghệ Mỏ Việt Nam; PGS.TS Lã Đức Dương - Phó Trưởng Phòng Nghiên cứu phát triển Viện Vật liệu Sinh học và Môi trường đã chia sẻ để có thể thấy rõ hơn định hướng phát triển của ngành công nghiệp khai khoáng Việt Nam trong giai đoạn mới.

Các chuyên gia, nhà quản lý khẳng định, đổi mới và hiện đại hóa công nghệ không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là lựa chọn mang tính chiến lược, con đường duy nhất để ngành khai khoáng phát triển hiệu quả, thân thiện với môi trường và hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững.

Sự đồng hành của Nhà nước, nỗ lực của doanh nghiệp và trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học sẽ là nền tảng để xây dựng một ngành khai khoáng Việt Nam hiện đại, an toàn, đóng góp tích cực vào quá trình chuyển đổi năng lượng và cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Bởi, trong kỷ nguyên số và sản xuất thông minh, các nước có ngành khai khoáng phát triển trên toàn cầu thì họ đang ở trong một giai đoạn gọi là đổi mới cấu trúc rất sâu rộng, chuyển từ cơ giới hóa cao, cơ giới hóa đồng bộ đến các mỏ số, mỏ thông minh và tự động hóa với một mức độ tích hợp dữ liệu và điều khiển rất là cao. Trong bối cảnh yêu cầu mới của an ninh năng lượng quốc gia cũng như là yêu cầu về chuyển đổi xanh, ngành khai khoáng của Việt Nam cũng cần thiết phải có những đánh giá một cách tổng thể về hiện trạng công nghệ của ngành khai khoáng và từ đó định ra những chiến lược, lộ trình để phát triển.

Ngành công nghiệp khai khoáng và đối với các khoáng sản mà có cái quy mô trữ lượng cũng như là cái công suất tương đối lớn, như là than, bô xít, đồng, sắt và một số các khoáng sản khác như là titan. Về trình độ công nghệ ở đây là các mỏ, hầu hết là đều khai thác bằng công nghệ khai thác lộ thiên và công nghệ khai thác hầm lò. Nếu nói về mức độ,  phương pháp, thiết bị để khai thác lộ thiên thì trình độ của Việt Nam chúng ta cũng tương đương với những mỏ của thế giới mà có quy mô và tương đương và trong cùng một cái điều kiện cụ thể. Đối với các mỏ hầm lò thì mức độ cơ giới hóa của chúng ta có thấp hơn rất là nhiều. 

Tuy nhiên hiện nay các mỏ, đặc biệt là của Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) trong các mỏ than, rồi mỏ quặng cũng đang trong quá trình chuyển đổi số, tự động hóa và hướng tới xây dựng mỏ thông minh. Nếu như đánh giá một cách tổng thể, đến thời điểm hiện nay, Việt Nam đang có một khởi đầu tương đối vững để chuẩn bị bước tới một giai đoạn mới, là xây dựng mỏ thông minh. Nếu quyết liệt với một định hướng lớn, đúng thì trong từ 5 - 10 năm tới Việt Nam có thể theo kịp được xu hướng hiện đại hóa hiện nay ở các mỏ có công suất tương đương và trong điều kiện tương tự. 

Trước thực tế đó, ngày 22/2/2017 tại Quyết định 259/QĐ-TTg Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án đổi mới và hiện đại hóa công nghệ trong ngành khai khoáng. Đây là một chủ trương đúng và trúng của Chính phủ. Đổi mới và hiện đại hóa công nghệ sẽ giúp cho ngành công nghiệp nói chung, ngành công nghiệp khai khoáng nói riêng Việt Nam có thể nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí nguyên nhiên liệu và nó làm tăng sức cạnh tranh của sản phẩm, hàng hóa cũng như là đóng góp vào quá trình bảo vệ môi trường và đạt được cái mục tiêu phát thải ròng vào giữa thế kỷ XXI như đã cam kết.

Để thực hiện những nội dung của Quyết định 259, thời gian qua Bộ Công Thương đã lồng ghép tất cả những nội dung vào trong chương trình hoạt động thông qua việc xây dựng các chiến lược phát triển ngành, các quy hoạch, các kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực. Bộ Công Thương cũng đã xây dựng một chương trình khoa học công nghệ gọi là chương trình đổi mới khoa học công nghệ trong ngành khai khoáng. Thông qua chương trình đó nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ, thiết bị ở trong lĩnh vực của mình. Đồng thời, Bộ cũng ban hành những chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tự đổi mới công nghệ, thiết bị để nhằm đạt được các mục tiêu mà Đề án đã ban hành.

Ngoài ra, Bộ Công Thương sẽ luôn song hành cùng các doanh nghiệp trong quá trình đổi mới và hiện đại hóa công nghệ trong ngành khai thác, chế biến khoáng sản nói riêng và trong ngành công nghiệp nói chung để đạt được hai mục tiêu 100 năm mà Đảng và Chính phủ đã đặt ra.