"Đòn tấn công" người nhập cư của ông Trump và rủi ro cho Ấn Độ

Thật khó để nói động thái mới nhất của Tổng thống Donald Trump đối với chính sách nhập cư vào Mỹ sẽ ảnh hưởng thế nào đến tương lai thống trị công nghệ của Mỹ. Nhưng có một điều rõ ràng hơn: nó ngay lập tức đặt ra thách thức cho "người bạn" - Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi - chỉ vài ngày sau khi ông chúc mừng sinh nhật lần thứ 75 của nhà lãnh đạo này. 

Người nhập cư Ấn Độ chiếm hơn 70% tổng số visa H-1B. Mức phí nhập cảnh mới lên tới 100.000 USD cho mỗi lao động, do doanh nghiệp chi trả, sẽ trở thành sức ép "không tưởng" đối với các doanh nghiệp. Điều này buộc các tập đoàn gia công phần mềm lớn, như Infosys - có trụ sở tại Bengaluru, phải tính lại chiến lược kinh doanh.

"Biện pháp trừng phạt" kiểu mới?

Điều khiến ông Modi lo lắng hơn là cách quy định mới được áp dụng. Vốn được giới thiệu như một biện pháp hạn chế đi lại, những biện pháp này "mang dáng dấp" của một lệnh trừng phạt kinh tế, tiếp nối chuỗi hình phạt mà Washington đã áp đặt với một đồng minh thân cận trong những tháng gần đây.

Trước đó, Mỹ đã áp thuế 50% lên hàng hóa xuất khẩu của Ấn Độ, với lý do New Delhi nhập dầu từ Nga, qua đó gián tiếp "tiếp lửa" cho cuộc xung đột tại Ukraine. Các ngành xuất khẩu lao động như dệt may, đá quý, trang sức, nuôi tôm đã gần như mất đi thị trường lớn nhất. Ấn Độ hy vọng xoa dịu phần nào bằng việc cắt giảm thuế tiêu dùng trong nước, trùng với mùa lễ hội Hindu thường niên. Nhưng việc Mỹ siết nhập cư đã phá vỡ kế hoạch đó.

Quyết định đưa ra ngày 19/9 vừa qua của Tổng thống Mỹ Donald Trump khiến nhiều gia đình trung lưu Ấn Độ hoang mang. Các lao động H-1B đang ở nước ngoài nghỉ phép được yêu cầu trở về Mỹ trước 0 giờ 1 phút ngày 21/9 (giờ miền Đông). Nếu không, họ hoặc người thân có thể bị mắc kẹt vô thời hạn.

Mặc dù sau đó Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt làm rõ rằng khoản phí chỉ áp dụng cho vòng xét duyệt H-1B tiếp theo chứ không ảnh hưởng tới người đang nắm visa, nhưng thiệt hại tinh thần đã xảy ra. Con đường gian nan để có thẻ xanh giờ càng trở nên vô vọng, khiến nhiều người cân nhắc rời Mỹ sang Canada, Australia, Singapore hoặc quay lại Ấn Độ.

Doanh nghiệp Mỹ tìm hướng đi 

Ngành công nghệ và tài chính Mỹ có vài lựa chọn: kiện tính hợp pháp của khoản phí, hoặc vận động xin ngoại lệ cho nhóm lao động có bằng cấp STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán) tại Mỹ. Các bệnh viện Mỹ vốn thiếu bác sĩ và phụ thuộc nhiều vào lao động H-1B, cũng có thể gây sức ép để duy trì quyền tiếp cận nhân lực nước ngoài với chi phí hợp lý.

Ngoài ra, doanh nghiệp Mỹ có thể tìm giải pháp khác. Nghiên cứu từ Đại học Erasmus và Pennsylvania cho thấy trong quá khứ, khi chương trình H-1B bị siết, nhiều công ty thay vì tuyển dụng trực tiếp đã mua lại doanh nghiệp nhỏ trong nước để sở hữu nguồn nhân lực cần thiết.

Nguy cơ lớn hơn với Ấn Độ

Với Ấn Độ, vấn đề không chỉ nằm ở lợi nhuận bị sụt giảm. Quan hệ kinh tế Mỹ - Ấn từng dựa trên nền tảng vững chắc: cũng như Apple góp phần biến Trung Quốc thành “công xưởng thế giới”, các tập đoàn Mỹ đã thúc đẩy sự bùng nổ xuất khẩu dịch vụ phần mềm của Ấn Độ. Nhưng mô hình này nay đối diện nguy cơ tồn vong do trí tuệ nhân tạo (AI). AI thế hệ mới giúp lập trình viên giỏi năng suất hơn, nhưng cũng đe dọa xóa sổ nhiều việc làm đầu vào. Song song đó, Quốc hội Mỹ đang cân nhắc dự luật áp thuế 25% với các công ty Mỹ khi trả tiền cho dịch vụ của lao động nước ngoài.

Điều khiến đòn trừng phạt của ông Trump thêm nguy hiểm đối với ông Modi là nó diễn ra trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp thanh niên ở Ấn Độ cao, trong khi các nước láng giềng như Sri Lanka, Bangladesh, Nepal đang bất ổn.

Trong bài phát biểu trên truyền hình ngày 21/9, ông Modi cố gắng truyền tải thông điệp lạc quan khi cho rằng chương trình cắt giảm thuế hàng hóa và dịch vụ (GST) mang tính lịch sử từ tuần này sẽ thúc đẩy tăng trưởng. Mặt khác, với thu nhập bấp bênh cho cả lao động phổ thông lẫn trí thức, niềm tin tiêu dùng khó có thể hồi phục nhanh chóng. Động thái mới của Tổng thống Trump lại càng "đảm bảo" điều đó.