Ký giáp ranh trong thủ tục đất đai: cần linh hoạt để bảo đảm quyền lợi người sử dụng đất
Kinhtedothi - Thủ tục hành chính đất đai có thực hiện đo đạc như cấp sổ lần đầu; đo đạc lại để đổi sổ cũ sang sổ mới phục vụ số hóa, chuyển nhượng; hoặc phục vụ tách thửa, chuyển mục đích… tại nhiều xã phường thường có bước ký giáp ranh với các hộ liền kề. Tuy nhiên, ở bước này, nhiều người đang gặp khó khăn vì chủ sử dụng đất liền kề từ chối ký bằng cách từ chối khéo, mặc dù cho biết hiện họ không tranh chấp quyền sử dụng đất với hộ đang tiến hành đo đạc.
Ảnh minh họa.
Để xử lý trong trường hợp này (chủ có đất liền kề không chịu ký, cũng không tranh chấp), cán bộ địa chính phường có thể tiến hành thủ tục thay thế là niêm yết thông tin theo số ngày quy định. Trong thời gian niêm yết, nếu không phát sinh bất cứ tranh chấp nào thì tiến hành hoàn thiện các thủ tục tiếp theo để cấp sổ cho người dân.
Lý thuyết là vậy nhưng ngoài thực tế, không ít người dân đã rơi vào hoàn cảnh khó khăn, mãi không thể đổi được giấy chứng nhận trong khi nhu cầu đang rất cấp thiết như cần chuyển nhượng, chia thừa kế, gia hạn quyền sử dụng đất, cầm cố ngân hàng… trong khi thời gian không thể chờ đợi, hoặc những tình huống khó khăn trong gia đình cần giải quyết gấp.
Điều này vô tình đã gây khó khăn cho người dân trong khi thực tế đây là tài sản hợp pháp được Nhà nước công nhận, và hằng năm vẫn thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng thuế quyền sử dụng đất.
Trong bối cảnh đó, không ít trường hợp quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất bị “treo” chỉ vì sự thiếu hợp tác mang tính cá nhân của hộ liền kề. Có trường hợp do mâu thuẫn riêng tư, có trường hợp do hiểu sai quy định pháp luật, thậm chí có người cố tình không ký với suy nghĩ “ký là mất đất”, dù ranh giới sử dụng đã ổn định nhiều năm, không có tranh chấp, không thay đổi hiện trạng.
Thực tế cho thấy, quy định ký giáp ranh được đặt ra nhằm phòng ngừa tranh chấp về sau, bảo đảm tính minh bạch trong quản lý đất đai. Tuy nhiên, khi quy định này bị “cứng hóa” trong quá trình thực thi, lại vô tình trở thành rào cản hành chính, đẩy người dân vào thế bị động. Trong khi đó, pháp luật đất đai hiện hành đã có cơ chế xử lý thay thế bằng việc niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã/phường và khu dân cư, nhưng trên thực tế, không phải nơi nào cũng chủ động áp dụng triệt để, thậm chí có nơi còn e dè, lo ngại trách nhiệm nên kéo dài hồ sơ.
Hệ quả là nhiều bộ hồ sơ đo đạc, đăng ký biến động bị “ngâm” hàng tháng, thậm chí hàng năm. Người dân chạy đi chạy lại nhiều lần, tốn thời gian, chi phí, công sức, trong khi quyền sử dụng đất vẫn không thể hoàn tất về mặt pháp lý. Với những gia đình cần chuyển nhượng để xoay vốn, làm ăn; cần chia tách để giải quyết thừa kế; hoặc cần thế chấp ngân hàng để xử lý khó khăn tài chính, sự chậm trễ này gây ra áp lực rất lớn, thậm chí làm lỡ mất cơ hội.
Từ thực tiễn đó, nhiều ý kiến cho rằng cần nhìn nhận rõ bản chất của việc ký giáp ranh: đây không phải là điều kiện bắt buộc tuyệt đối để xác lập quyền sử dụng đất, mà chỉ là một trong những biện pháp hỗ trợ xác minh ranh giới. Khi hồ sơ địa chính, bản đồ đo đạc, hiện trạng sử dụng đất và ý kiến khu dân cư đều thể hiện rõ không có tranh chấp, thì việc mạnh dạn áp dụng thủ tục niêm yết công khai, đúng thời hạn luật định, là hoàn toàn có cơ sở pháp lý.
Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, giải thích cho người dân về ý nghĩa của việc ký giáp ranh cũng cần được chú trọng hơn. Khi hiểu đúng rằng việc ký không làm phát sinh hay mất đi quyền lợi của mình, mà chỉ là xác nhận thực tế sử dụng đất, nhiều trường hợp từ chối ký hoàn toàn có thể được tháo gỡ ngay từ đầu, tránh phát sinh bức xúc không đáng có.
Về lâu dài, để bảo đảm quyền lợi chính đáng của người sử dụng đất, rất cần sự linh hoạt, trách nhiệm và tinh thần “đồng hành cùng người dân” từ cơ quan chuyên môn ở cơ sở.
