Kỳ vọng đột phá trong công tác bảo vệ môi trường Hà Nội 

Đòn bẩy kép

Ngay sau khi Đại hội XIV bế mạc, dư luận xã hội và người dân Thủ đô đặc biệt quan tâm đến cách thức mà các quyết sách lớn sẽ đi vào cuộc sống. Khác với những nhiệm kỳ trước, văn kiện Đại hội lần này xác định dứt khoát: Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, đồng thời coi "Chuyển đổi xanh" là một trong những động lực chính để đưa đất nước bứt phá. Đây chính là điểm tựa chính trị vững chắc nhất để Hà Nội nhìn thẳng vào sự thật và xử lý những tồn tại về môi trường đang bủa vây đô thị. Phải thừa nhận rằng, dù đã có nhiều nỗ lực trong nhiệm kỳ qua, nhưng bức tranh môi trường Hà Nội vẫn còn những gam màu xám chưa được xóa bỏ.

Những ngày này, dù không khí hân hoan sau Đại hội lan tỏa khắp các ngõ phố, nhưng bầu trời Hà Nội đôi khi vẫn mờ đục bởi bụi mịn. Những dòng sông nội đô như Tô Lịch, sông Nhuệ vẫn chưa thể xanh trở lại, và câu chuyện xử lý rác thải vẫn là bài toán khiến các nhà quản lý đau đầu. Áp lực dân số cơ học tăng nhanh cùng tốc độ đô thị hóa mạnh mẽ tiếp tục đặt gánh nặng lên hạ tầng kỹ thuật vốn đã quá tải của TP. Chính vì vậy, tinh thần chỉ đạo từ Đại hội XIV được ví như "làn gió mới" thổi vào công tác quản lý đô thị. Nghị quyết không chỉ dừng lại ở lời kêu gọi chung chung mà đã cụ thể hóa các yêu cầu về phát triển kinh tế tuần hoàn, cam kết Net Zero và quy hoạch không gian sống chất lượng cao. Với Hà Nội, điều này đồng nghĩa với việc bảo vệ môi trường không còn là nhiệm vụ "làm thêm" hay "giải quyết hậu quả", mà phải trở thành tư duy dẫn dắt ngay từ khâu quy hoạch và phê duyệt dự án đầu tư.

Nếu Nghị quyết Đại hội XIV là kim chỉ nam về đường lối, thì Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2024 là công cụ sắc bén để Hà Nội thực thi nhiệm vụ. Sự cộng hưởng giữa quyết tâm chính trị cấp cao nhất và hành lang pháp lý đặc thù đang tạo ra một "thời cơ vàng" hiếm có để Hà Nội tạo nên sự đột phá trong nhiệm kỳ này. Phân tích sâu hơn về sự kết hợp này, có thể thấy Hà Nội đang nắm trong tay những cơ chế vượt trội mà trước đây chưa từng có. Luật Thủ đô sửa đổi đã trao quyền cho HĐND TP ban hành các quy định về Vùng phát thải thấp (Low Emission Zones - LEZ). Dưới ánh sáng của Nghị quyết Đại hội XIV về ưu tiên giao thông xanh, Hà Nội giờ đây có đủ cơ sở pháp lý và chính trị để mạnh tay hạn chế phương tiện cá nhân gây ô nhiễm, cấm xe máy tại các khu vực lõi vào thời điểm thích hợp và ưu tiên tuyệt đối cho đường sắt đô thị, xe buýt điện. Đây là bước đi khó khăn nhưng bắt buộc phải làm nếu muốn Thủ đô sánh ngang với các đô thị hiện đại trong khu vực. Bên cạnh đó, cơ chế thu hút đầu tư cho xử lý môi trường cũng được tháo gỡ.

Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh vai trò của kinh tế tư nhân và xã hội hóa nguồn lực. Kết hợp với Luật Thủ đô cho phép áp dụng các ưu đãi về đất đai, thuế ở mức cao nhất, Hà Nội hoàn toàn có thể thu hút các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới đầu tư vào các nhà máy xử lý rác phát điện công nghệ cao, hay các dự án hồi sinh các dòng sông chết bằng công nghệ sinh học tiên tiến mà không phải quá phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. Các chuyên gia nhận định, thành công của Đại hội XIV đã tạo ra một xung lực xã hội rất lớn. Theo đó, cái Hà Nội cần nhất lúc này là sự quyết đoán của đội ngũ lãnh đạo trong việc vận dụng các cơ chế đã có. Luật đã mở, Nghị quyết đã thông, vấn đề còn lại là năng lực tổ chức thực hiện. Bên cạnh đó, Hà Nội cần tận dụng ngay khí thế này để tái cấu trúc lại hệ thống quản lý môi trường, chuyển từ thế bị động chạy theo xử lý sự cố sang chủ động kiểm soát và ngăn ngừa.

Từ nhận thức đến hành động 

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Đại hội XIV là xác định "Kinh tế xanh" và "Chuyển đổi số" là hai cánh cánh chim đưa đất nước bay lên. Đối với cộng đồng doanh nghiệp và người dân Hà Nội, thông điệp này cần được chuyển hóa thành hành động cụ thể ngay từ những ngày đầu của nhiệm kỳ mới. Trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp và xây dựng, các quy chuẩn môi trường sẽ ngày càng khắt khe hơn. Hà Nội cần kiên quyết thực hiện lộ trình di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi nội đô - một nhiệm vụ đã được đề ra từ lâu nhưng thực hiện còn chậm. Với động lực từ Đại hội mới, việc di dời này không chỉ là mệnh lệnh hành chính mà còn là cơ hội để các doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh để phù hợp với xu thế thời đại. Quỹ đất sau khi di dời cần được ưu tiên tuyệt đối cho cây xanh, công viên và không gian công cộng, đúng như tinh thần "nâng cao chất lượng sống nhân dân" mà văn kiện Đại hội đã nêu.

Đối với vấn đề rác thải, Hà Nội cần một cuộc cách mạng về phân loại rác tại nguồn. Không thể chần chừ thêm nữa, TP cần áp dụng triệt để các chế tài xử phạt, đồng thời hoàn thiện hạ tầng thu gom riêng biệt. Mô hình kinh tế tuần hoàn phải được thí điểm và nhân rộng, biến rác thải thành tài nguyên thay vì chôn lấp lãng phí tại Nam Sơn, Xuân Sơn như hiện nay. KTS Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam nhận định, kỳ vọng lớn nhất của người dân sau Đại hội là nhìn thấy sự thay đổi về chất lượng quản trị đô thị. Hà Nội cần xây dựng cơ sở dữ liệu số về môi trường, quan trắc tự động và công khai minh bạch các chỉ số ô nhiễm theo thời gian thực để người dân giám sát. Sự minh bạch này chính là thước đo cho quyết tâm của chính quyền trong kỷ nguyên số.

Với công cụ pháp lý mạnh mẽ là Luật Thủ đô 2024, chưa bao giờ Hà Nội có nhiều điều kiện thuận lợi như lúc này để thực hiện cuộc "lột xác" về môi trường. Thách thức vẫn còn đó, nhưng khát vọng vươn mình của một "Thủ đô Văn hiến - Văn minh - Hiện đại" không cho phép chúng ta chần chừ. Đã đến lúc những điểm nghẽn về môi trường phải được khai thông bằng tư duy đột phá và hành động quyết liệt, để Hà Nội thực sự trở thành một TP đáng sống, xứng đáng với niềm tin yêu của cả nước và vị thế trong kỷ nguyên mới.