Lễ hội Đền Ngô Tướng công 2026 – tưởng niệm bậc danh thần trung quân ái quốc

Người dân các địa phương Ninh Bình và Phú Thọ nô nức dự lễ hội

Mặc dù mưa Xuân dày hạt, nhưng từ sáng sớm Nhân dân các vùng lân cận phường Phúc Yên, tỉnh Phú Thọ cũng như từ các địa phương thuộc tỉnh Nam Định cũ (nay là tỉnh Ninh Bình) đã nô nức tề tựu tại Đền Ngô Tướng công, tại tổ Xuân Mai, phường Phúc Yên, tỉnh Phú Thọ.

Tại khuôn viên Đền Ngô Tướng công, không khí lễ hội diễn ra trang trọng, linh thiêng. Những nén hương thơm được dâng lên bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đối với người đã có công phò vua, đánh giặc và khai hoang mở đất, tạo dựng nên những miền quê trù phú ven biển.

Ông Phạm Văn Thành, trưởng đoàn người thăm viếng đến từ xã Xuân Giang, tỉnh Ninh Bình xúc động chia sẻ: “Nhiều năm nay, cứ đến ngày 9 tháng Giêng, chúng tôi – những người con sinh sống trên mảnh đất được hình thành từ công lao lấp biển lập làng của Ngô Tướng công lại cùng nhau về Xuân Mai dự lễ. Đây là dịp để nhắc nhở cháu con tưởng nhớ công đức tiền nhân, bày tỏ lòng tôn kính với vị anh hùng xả thân vì dân vì nước.”

Lễ hội năm nay diễn ra trong 3 ngày, từ 25 đến 27/2 (mùng 9 đến 11 tháng Giêng), với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, tạo không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng. Đây không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng truyền thống mà còn là dịp để Nhân dân và du khách hướng về cội nguồn, tri ân các bậc tiền nhân.

Ngưỡng vọng bậc danh thần tài cao, chí cả

Theo sử sách, Ngô Tướng công (tên là Ngô Miễn) nguyên quán tại thôn Mai, hương Xuân Hy, huyện Kim Hoa, châu Tam Đái, lộ Đông Đô (nay là tổ Xuân Mai, phường Phúc Yên, tỉnh Phú Thọ) xuất thân trong gia đình vọng tộc, nổi tiếng thông minh tài giỏi, lại khoan hòa rộng rãi nên được người trong vùng nể trọng.

Năm 1393, dưới triều Trần Thuận Tông, Ngô Miễn ra kinh ứng thí và đỗ đạt, được giao giữ chức Đặc tiến quân sử Vinh lộc đại phu, coi quân Thiên Cương. Sau đó, ông được bổ nhiệm làm Xương phủ tổng quản chi lăng, trông coi các lăng tẩm vua Trần ở phủ Thiên Trường.

Trong thời gian trấn nhậm, Ngô Miễn khảo sát tình hình đất đai và phong hóa vùng miền, nhận thấy đất Thiên Trường (Nam Định) trù phú nhưng còn hoang vu, trong khi tại quê hương bản quán của mình, Ngô Tướng công nhận thấy đất chật mà người đông đúc.

Ngô Miễn đã dâng tấu xin vua cho tiến hành các cuộc di dân, sau khi được nhà vua chấp thuận, Ngô Miễn trở về bản quán Xuân Hy kêu gọi nhân dân của 10 dòng họ cử người theo ông xuống vùng duyên hải thuộc phủ Thiên Trường, Nam Định khai hoang các bãi bồi, quai đê lấn biển… Quá trình này đã tạo nên hàng nghìn mẫu ruộng, hình thành những khu sinh cơ lập nghiệp, những làng quê trù phú thuộc vùng Xuân Trường, Nam Định (cũ) nay thuộc tỉnh Ninh Bình.

Đến cuối triều Trần, Ngô Miễn từ quan trở về quê cũ, ông mở trường dạy học và tiếp tục dành thời gian ngao du khảo sát địa thế phong tục tập quán các vùng miền. Đồng thời dốc tiền của mua 72 mẫu ruộng chia cho người dân 4 thôn Mai, Thượng, Triền, Bến lấy nơi cày cấy.

Lẫm liệt can trường, xả thân báo đền nợ nước

Năm 1400 vua Hồ Quý Ly lên ngôi rất mến trọng tài đức của Ngô Miễn, nên vời ra làm quan. Ngô Miễn được triều đình trọng dụng phong chức Hành khiển Thượng thư lệnh Hữu Tham tri chính sự, Đổng Bình chương quân quốc trọng sự (tương đương chức Tể tướng).

Vào năm 1407, nhà Minh dụng chiêu bài phù Trần diệt Hồ phái đại quân sang xâm lược, đất nước lâm nguy dần rơi vào tay giặc. Ngô Tướng công cùng quân dân nhà Hồ tiến hành kháng chiến quyết liệt.

Khi vua quan nhà Hồ phải chạy ra hải khẩu Kỳ La, tỉnh Hà Tĩnh, Ngô Miễn dẫn vợ con cùng theo vua. Đến khi tôn thất nhà Hồ bị giặc Minh bắt, không chấp nhận hàng giặc, Ngô Miễn cùng thuộc hạ Kiều Biểu tuẫn tiết để báo đền ơn vua nợ nước, khi đó Ngô Miễn mới 36 tuổi. Phu nhân của ông là Nguyễn Thị Lệnh cũng tuẫn tiết theo chồng.

Trong Đại Việt sử ký toàn thư, sử thần Ngô Sĩ Liên cũng có những lời bàn bày tỏ lòng kính trọng trước sự hi sinh lẫm liệt của vợ chồng Ngô Tướng công. Tưởng nhớ công đức, sự nghiệp lẫy lừng và sự hi sinh lẫm liệt của Ngô Tướng công, dân gian truyền tụng câu đối: “Chung đỉnh lưỡng triều Nam tướng trọng. Ba đào nhất đới Bắc hầu khinh”.

Tưởng nhớ công lao và khí tiết trung liệt ấy, Nhân dân vùng cựu quán Xuân Mai (Phúc Yên, Phú Thọ) cũng như vùng tân ấp Xuân Trường (Nam Định cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình) đều lập đền thờ, hàng năm khói hương kính ngưỡng.

Trải qua bao biến thiên lịch sử, Lễ hội Đền Ngô Tướng công không chỉ là dịp tri ân một bậc trung thần mà còn là biểu tượng của tinh thần nghĩa khí, lòng yêu nước thương dân và truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc. Trong mưa xuân bảng lảng, dòng người về Xuân Mai hôm nay chính là minh chứng sống động cho giá trị bền vững ấy.