Luật Thủ đô trở thành “thanh bảo kiếm” pháp lý

Một cú hích pháp lý lớn

Chỉ sau một năm Luật Thủ đô 2024 có hiệu lực thi hành (từ ngày 1/1/2025), Hà Nội đã vào cuộc mạnh mẽ nhằm cụ thể hóa Luật, đẩy mạnh phát triển hệ thống giao thông, giải bài toán ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường. HĐND TP Hà Nội đã thông qua hàng loạt Nghị quyết then chốt góp phần tăng tốc đầu tư các dự án trọng điểm như: đường sắt đô thị; đường vành đai; đồng thời triển khai mô hình vùng phát thải thấp...

Trong đó, HĐND TP Hà Nội đã ban hành Nghị quyết quy định chi tiết trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư đối với các dự án quy định tại Điều 37 của Luật Thủ đô, mở đường đưa hàng loạt cơ chế đặc thù, vượt trội của Luật vào cuộc sống như: việc quyết định danh mục dự án trọng điểm; áp dụng phương thức PPP (đối tác công tư); triển khai dự án đường sắt đô thị; dự án đường sắt đô thị theo mô hình TOD không giới hạn tổng mức vốn đầu tư, bao gồm cả trường hợp sử dụng đất có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa nước từ 2 vụ trở lên...

Đặc biệt, với quan điểm phát triển đường sắt đô thị không chỉ là câu chuyện của giao thông, mà là “chìa khóa” cho sự phát triển đô thị bền vững, là động lực để tái cấu trúc không gian đô thị theo định hướng TOD, Hà Nội đã đẩy nhanh tốc độ đầu tư các tuyến đường sắt đô thị.

Với câu chuyện phát triển TOD của Hà Nội, theo ông Nguyễn Đình Nên, chuyên gia cao cấp về quy hoạch giao thông (enCity), sự khác biệt cốt lõi giữa một dự án bất động sản thông thường gần ga tàu và một dự án TOD đúng nghĩa nằm ở cách tiếp cận quy hoạch tích hợp, lấy giao thông công cộng làm trung tâm để phát triển cộng đồng đô thị bền vững, đa chức năng và thân thiện với người đi bộ.

Trong đó, giá trị lớn nhất mà TOD mang lại bao gồm: tăng hiệu quả sử dụng đất, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, cải thiện chất lượng sống và giảm tác động môi trường. Điều này đòi hỏi cần phải có những đánh giá rà soát tổng thể hiện trạng và quy hoạch để đề xuất lộ trình phát triển mạng lưới giao thông công cộng sức chở lớn, tích hợp TOD một cách đồng bộ và hiệu quả. Có như vậy mới hạn chế rủi ro sai lệch về giá trị thị trường của đất dễ dẫn đến tình trạng đầu cơ, lợi ích nhóm hoặc mất công bằng.

Đặc biệt, Hà Nội đã khởi công tuyến đường sắt 2.1 đoạn Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo, đồng thời ban hành quyết định phê duyệt phương án tuyến công trình, vị trí công trình theo tuyến và phê duyệt Đồ án điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chi tiết khu depot Xuân Đỉnh, tỷ lệ 1/500. Tuyến đường sắt số 5: Văn Cao - Ngọc Khánh - Láng - Hòa Lạc cũng đang được chuẩn bị đầu tư để cuối năm nay khởi công. Các dự án đường sắt đô thị khác theo quy hoạch như tuyến số 2A kéo dài đến Xuân Mai, tuyến 3.2 ga Hà Nội - Ngọc Hồi cũng đang được tích cực chuẩn bị đầu tư.

Theo Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP, Phó Trưởng ban Chỉ đạo các dự án đường sắt trên địa bàn TP Hà Nội Dương Đức Tuấn, TP cũng đã chỉ đạo nghiên cứu điều chỉnh Quy hoạch tổng thể giao thông vận tải Thủ đô để chuẩn hóa hạ tầng kỹ thuật mạng lưới đường sắt đô thị, trong đó đặc biệt chú trọng phát triển không gian ngầm hướng tới đa mục tiêu; quy hoạch chi tiết từng tuyến, xác định cụ thể tuyến nào có TOD, khu vực TOD ở vị trí nào để xây dựng danh mục kêu gọi đầu tư.

Một trong những dấu ấn đậm nét nhất sau hơn một năm thực thi Luật Thủ đô chính là Hà Nội đã ban hành nghị quyết về triển khai vùng phát thải thấp (LEZ) thí điểm tại quận Hoàn Kiếm và quận Ba Đình cũ, hạn chế xe xăng dầu, khuyến khích xe điện và giao thông công cộng, góp phần giảm phát thải PM2.5, cải thiện chất lượng không khí...

GS Lã Ngọc Khuê, nguyên Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải (cũ) tin rằng, nếu có các giải pháp tốt, TP Hà Nội đủ sức tổ chức và vận hành mạng lưới giao thông đô thị đạt tỷ lệ sử dụng giao thông công cộng 50% (vào năm 2030); đồng thời, đưa Thủ đô thoát khỏi vị thế là TP ô nhiễm và ùn tắc giao thông vào bậc nhất, nhì trên thế giới.

“Điều đầu tiên Hà Nội cần làm là hoàn thành dứt điểm trong năm 2027 các công trình giao thông trọng điểm có vai trò quan trọng trong việc kiến tạo mạng lưới giao thông công cộng. TP cần thiết lập mạng lưới xe buýt rộng khắp trên địa bàn, khép kín từ đoạn phía Tây của Vành đai 4 nối dài bên phía tả ngạn sông Hồng. Mạng lưới đó phải đáp ứng yêu cầu tiếp cận cho tất cả cư dân khu vực trung tâm TP trong bán kính đi bộ khoảng 500m”, GS Lã Ngọc Khuê cho biết.

Từ kinh nghiệm phát triển đô thị các quốc gia trên thế giới, các chuyên gia đô thị cho rằng, Hà Nội cần tập trung áp dụng các cơ chế đặc thù, vượt trội, với trọng tâm áp dụng phương thức đầu tư đối tác công tư (PPP) và mô hình TOD có thể tạo ra những thay đổi đột phá về hạ tầng giao thông và diện mạo đô thị trong vòng 10-20 năm. Thực tiễn tại các đô thị tiêu biểu như Singapore hay Tokyo (Nhật Bản) chính là minh chứng sống động đem lại niềm tin và hy vọng cho Hà Nội với chiếc “chìa khóa vàng” Luật Thủ đô 2024 và tinh thần tiên phong, bứt phá của kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Những thành tựu trong hơn một năm qua là minh chứng cho sự vận dụng sáng tạo tinh thần Nghị quyết của Đảng vào điều kiện đặc thù của Thủ đô. Tuy nhiên, hành trình xây dựng, tái thiết đô thị vẫn còn dài và đòi hỏi sự kiên trì, nỗ lực không ngừng nghỉ của cả hệ thống chính trị. Với niềm tin tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng và sức mạnh từ Luật Thủ đô, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng rằng Hà Nội sẽ tiếp tục vươn mình, trở thành một Thủ đô bền vững - xanh - sạch - đẹp, một biểu tượng của sự văn minh và phát triển trong khu vực và trên thế giới. Đó không chỉ là mục tiêu, mà là sứ mệnh của chúng ta đối với thế hệ tương lai, để Thăng Long - Hà Nội mãi là trái tim hồng luôn tràn đầy sức sống xanh.