Luật Thủ đô tạo nền tảng để Hà Nội dẫn dắt phát triển Vùng Thủ đô

Hà Nội giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc phát triển vùng

Theo điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia, không gian phát triển của đất nước được tổ chức lại theo các vùng kinh tế trọng điểm, với sự phân vai rõ ràng giữa các trung tâm tăng trưởng. Trong cấu trúc đó, Thủ đô Hà Nội được xác định là trung tâm của Vùng Đồng bằng sông Hồng và hạt nhân của Vùng Thủ đô, giữ vai trò kết nối, điều phối và dẫn dắt sự phát triển của các địa phương lân cận.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm cho thấy cách tiếp cận mới, khi không gian phát triển của Hà Nội được mở rộng, gắn kết chặt chẽ với các tiểu vùng và hành lang kinh tế. Với Thái Nguyên và Bắc Ninh, Hà Nội liên kết hình thành chuỗi đô thị – công nghiệp – dịch vụ công nghệ cao dọc các trục Bắc – Nam, Vành đai 3 và các tuyến quốc lộ hướng tâm. Với Hưng Yên, Hải Phòng và Quảng Ninh, sự kết nối được thúc đẩy thông qua hành lang kinh tế Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, cùng các tuyến vành đai và cao tốc, tạo động lực phát triển logistics. Ở phía Nam, Hà Nội kết nối với Ninh Bình qua trục Bắc – Nam và các tuyến cao tốc, hình thành hành lang công nghiệp hỗ trợ, du lịch văn hóa – tâm linh và hệ thống y tế chất lượng cao. Phía Tây và Tây Bắc, liên kết với Phú Thọ gắn với hành lang Xuyên Á, phát triển du lịch sinh thái, công nghiệp cơ khí và công nghiệp hỗ trợ.

Về xác lập mô hình cấu trúc Vùng đô thị Hà Nội “chùm đô thị hướng tâm”, Hà Nội là đô thị trung tâm Vùng Thủ đô; các đô thị thuộc các tỉnh, TP xung quanh là hệ thống đô thị vệ tinh lớn của Hà Nội, có tính liên kết và đối trọng, hỗ trợ, chia sẻ tài nguyên và tạo động lực phát triển chung cho cả vùng và cả nước. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, để các định hướng quy hoạch này đi vào cuộc sống, cần có một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh. Đây chính là yêu cầu đặt ra đối với việc sửa đổi Luật Thủ đô trong giai đoạn hiện nay.

Luật Thủ đô tạo cơ chế để liên kết vùng đi vào thực chất

Từ góc nhìn của các địa phương trong Vùng Thủ đô, liên kết với Hà Nội không chỉ là định hướng lâu dài mà còn là nhu cầu cấp thiết trong phát triển. Theo Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Nguyễn Hữu Nghĩa, kết nối toàn diện với Hà Nội được xác định là định hướng xuyên suốt trong quy hoạch tỉnh giai đoạn 2021 - 2030, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng giao thông. Việc quy hoạch 6 cây cầu qua sông Hồng được xem là giải pháp quan trọng để mở rộng không gian phát triển, tăng cường liên kết đô thị, công nghiệp và dịch vụ giữa Hưng Yên và Hà Nội.

Theo lãnh đạo tỉnh Hưng Yên, để bảo đảm tính đồng bộ và khả thi của quy hoạch, cần làm rõ hướng tuyến các công trình kết nối, bảo đảm thống nhất với quy hoạch các tuyến vành đai của Hà Nội. Đồng thời, trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô, việc quan tâm đến không gian ngầm và hệ thống đường sắt đô thị là yêu cầu không thể thiếu. Hiện Hưng Yên đã quy hoạch 5 tuyến đường sắt đô thị, cơ bản đều hướng về Hà Nội, do đó các tuyến metro của Thủ đô, trong đó có tuyến số 8, cần được định hướng kết nối, đấu nối đồng bộ, tạo thuận lợi cho giao thông, góp phần giãn dân và giảm áp lực cho khu vực nội đô.

Ở góc độ cơ quan T.Ư, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương đánh giá cao Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội được xây dựng công phu, có tầm nhìn dài hạn, kết hợp hài hòa giữa quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội và quy hoạch đô thị, nông thôn. Theo ông Trần Quốc Phương, trong giai đoạn tiếp theo, cần sớm xây dựng nền tảng pháp lý làm cơ sở cho việc lập quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa các cấp quy hoạch.

Thứ trưởng Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh vai trò của công tác công bố và tuyên truyền về quy hoạch. Việc nghiên cứu xây dựng sa bàn Quy hoạch tổng thể Thủ đô sẽ giúp tăng tính trực quan, hỗ trợ người dân dễ tiếp cận, ghi nhớ và tham gia giám sát quá trình thực hiện quy hoạch. Đối với liên kết vùng, theo ông Trần Quốc Phương, cần làm sâu sắc hơn nội dung phối hợp giữa Hà Nội và các địa phương trong Vùng Thủ đô, đồng thời nghiên cứu hoàn thiện mô hình điều phối vùng với cơ chế ràng buộc, cam kết rõ ràng, khắc phục tình trạng triển khai thiếu đồng bộ.

Để quy hoạch sớm đi vào thực tiễn, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Nguyễn Hữu Nghĩa cho rằng Hà Nội cần quản trị phát triển Thủ đô theo đúng quy hoạch đã được phê duyệt. Trong sửa đổi Nghị quyết số 15-NQ/TƯ và Luật Thủ đô, việc trao quyền mạnh hơn cho Thủ đô, gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ, là điều kiện quan trọng để Hà Nội thực hiện tốt vai trò trung tâm điều phối phát triển vùng.

Lan tỏa động lực phát triển từ Thủ đô ra các địa phương

Từ phía Tây Bắc, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương cho biết tỉnh xác định rõ vị trí của mình trong Vùng Thủ đô, với mối liên kết chặt chẽ với Hà Nội cả về không gian phát triển, hạ tầng, dân cư và môi trường. Trên cơ sở quy hoạch điều chỉnh của tỉnh, Phú Thọ định hướng phát triển với vai trò là vùng vệ tinh, gắn kết đồng bộ với Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Với chiều dài tiếp giáp Hà Nội lớn, cùng hai trục sông Hồng và sông Đà chảy qua địa bàn, việc phối hợp giải quyết các vấn đề liên vùng như môi trường, giao thông, phân bố dân cư và phát triển công nghiệp là yêu cầu cấp thiết. Trong quy hoạch, Phú Thọ đã chủ động điều chỉnh định hướng thu hút khu công nghiệp nhằm giảm áp lực cho khu vực nội đô Hà Nội, đồng thời tận dụng động lực từ Khu công nghệ cao Hòa Lạc để lan tỏa sang các khu vực giáp ranh.

Cụ thể, Phú Thọ đề xuất Hà Nội chia sẻ chi tiết quy hoạch hai bên bờ sông Hồng để nghiên cứu nối tiếp cảnh quan dọc sông lên tới Việt Trì, bảo đảm sự đồng bộ toàn tuyến. Bên cạnh đó, việc phối hợp xây dựng các tuyến du lịch dọc sông Hồng và sông Đà, kết nối từ Lào Cai qua Phú Thọ tới Hà Nội, được kỳ vọng sẽ phát huy giá trị văn hóa – lịch sử của các dòng sông, tạo thêm không gian phát triển du lịch cho cả vùng.

Đặt trong tổng thể đó, Luật Thủ đô sửa đổi không chỉ là công cụ quản lý riêng của Hà Nội mà còn là nền tảng thể chế để thiết lập mô hình phát triển mới giữa Thủ đô và các địa phương trong Vùng Thủ đô. Khi quy hoạch và thể chế được triển khai đồng bộ, Hà Nội sẽ có điều kiện thực hiện tốt vai trò trung tâm, dẫn dắt và lan tỏa động lực phát triển, góp phần xây dựng Vùng Thủ đô phát triển bền vững, hài hòa và hiệu quả trong giai đoạn mới.