Nắng nóng cực đoan gây tổn thất kỷ lục tại châu Âu

Nắng nóng nghiêm trọng bất thường

Theo nghiên cứu của Đại học Imperial College London cùng Trường Vệ sinh và Y học nhiệt đới London công bố ngày 23/10, nắng nóng trong ba tháng hè năm nay được ước tính liên quan đến 50.391 ca tử vong tại 854 đô thị thuộc 30 quốc gia châu Âu.

Con số này cao hơn 71% so với năm 2022. Mùa hè có số ca tử vong cao thứ hai trong dữ liệu nghiên cứu, đồng thời vượt xa mức 28.462 ca ghi nhận trong đợt nắng nóng lịch sử năm 2003.

Khoảng 2/3 số ca tử vong trong mùa hè 2026 được các nhà khoa học xác định sẽ không xảy ra nếu không có tác động của biến đổi khí hậu do con người gây ra.

Các kết quả dựa trên mô hình kết hợp dữ liệu khí tượng, dân số và mối liên hệ giữa nhiệt độ với tỷ lệ tử vong, thay vì số ca được xác nhận trực tiếp trong hồ sơ y tế.

Mức thương vong đặc biệt cao chủ yếu bắt nguồn từ cường độ và phạm vi của các đợt nắng nóng.

Từ tháng 5 đến tháng 9, nhiều khu vực châu Âu liên tiếp ghi nhận nhiệt độ bất thường, trong đó Tây Âu trải qua mùa hè nóng nhất từng được ghi nhận.

Nhiệt độ trung bình tại khu vực này cao hơn gần 3 độ C so với mức trung bình mùa hè giai đoạn 1991-2020, có những ngày chênh lệch tới 12 độ C.

Các vùng áp cao duy trì trong thời gian dài khiến nhiệt tích tụ trên diện rộng, trong khi sự nóng lên toàn cầu tiếp tục đẩy nhiệt độ lên những mức nguy hiểm hơn.

Theo nhà khoa học Garyfallos Konstantinoudis thuộc Imperial College London, số ca tử vong ước tính năm 2026 vẫn cao hơn đáng kể so với những năm trước ngay cả khi đã tính đến sự gia tăng dân số đô thị.

Kết quả này cho thấy mức tăng thương vong không đơn thuần do biến động dân số mà chủ yếu xuất phát từ mức độ nghiêm trọng bất thường của nắng nóng.

Gia tăng sức ép lên nền kinh tế

Sau thảm họa năm 2003, nhiều quốc gia châu Âu đã xây dựng hệ thống cảnh báo và tăng cường các biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, hơn hai thập kỷ sau, số ca tử vong ước tính vẫn tăng mạnh.

Nhiệt độ cao không chỉ trực tiếp gây sốc nhiệt mà còn làm trầm trọng thêm các bệnh tim mạch, hô hấp và bệnh lý sẵn có, đặc biệt ở người cao tuổi.

Nhiều trường hợp không được ghi nhận là tử vong do nắng nóng trong hồ sơ y tế, khiến thiệt hại thực tế khó xác định đầy đủ.

Theo nghiên cứu của Bloomberg Economics, nắng nóng cực đoan đã làm giảm khoảng 0,17% GDP của Liên minh châu Âu (EU) trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 9-2026, tương đương gần 17 tỷ euro, cao gấp 2,5 lần mức thiệt hại trung bình cùng kỳ trong thập kỷ trước.

Riêng quý II, GDP của Pháp được ước tính thấp hơn 0,2 điểm phần trăm do tác động của nhiệt độ cao; mức suy giảm tương ứng tại Đức là 0,1%, còn Tây Ban Nha là 0,05%.

Nắng nóng làm giảm năng suất lao động, đặc biệt trong xây dựng, nông nghiệp và những công việc phải hoạt động ngoài trời.

Các vụ cháy rừng, gián đoạn giao thông, tình trạng bệnh viện quá nóng và hệ thống làm mát gặp sự cố tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế.

Khi những tác động này kéo dài nhiều tuần và xảy ra đồng thời tại nhiều quốc gia, các tổn thất riêng lẻ tích tụ thành mức suy giảm đáng kể đối với tăng trưởng của cả khu vực.

Các khoản chi nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, duy trì hoạt động của hệ thống điện, giao thông và cải thiện điều kiện lao động cũng đang trở thành một phần của yêu cầu thích ứng với nhiệt độ cao.

Đối với những nền kinh tế vốn phải cân đối nhiều nhu cầu đầu tư, nắng nóng kéo dài có thể gây thêm sức ép về nguồn lực, bên cạnh thiệt hại trực tiếp đối với sản xuất và năng suất.

Theo Báo cáo Khoảng cách phát thải năm 2026 của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), công bố ngày 21-10, dự báo nhiệt độ toàn cầu có thể tăng khoảng 2,8 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp trong thế kỷ này nếu các chính sách hiện tại không thay đổi đáng kể.

Ngay cả khi các quốc gia thực hiện đầy đủ những cam kết khí hậu hiện hành, mức tăng vẫn có thể lên tới 2,6 độ C.

UNEP nhận định việc nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5 độ C gần như không thể tránh khỏi, đồng thời kêu gọi giảm mạnh phát thải để hạn chế mức độ và thời gian vượt ngưỡng.