Người bệnh không chủ quan với các biến chứng phổi tắc nghẽn mạn tính

Người già, người mắc bệnh COPD nhập viện gia tăng

Những ngày gần đây, khi thời tiết chuyển lạnh sâu, rét đậm, số bệnh nhân nhập viện điều trị tại các bệnh viện (BV) ở Hà Nội gia tăng rõ rệt. Nhiều trường hợp là người cao tuổi, người có bệnh COPD nhập viện trong tình trạng khó thở, tái phát các đợt cấp, phải điều trị kéo dài.

Mới đây, BV Đa khoa Ba Vì đã tiếp nhận một ca bệnh nặng, người bệnh nam B.V.D, 63 tuổi, trú tại xã Vật Lại được người nhà đưa vào Khoa Cấp cứu trong tình trạng ngừng thở, ngừng tim, hôn mê sâu, toàn thân tím tái, đồng tử hai bên giãn rộng. Người bệnh có tiền sử bệnh COPD đang điều trị thuốc đều theo đơn ngoại trú. Tuy nhiên, COPD là bệnh lý mạn tính tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng nặng, có thể gây suy hô hấp, suy tim, thậm chí ngừng tuần hoàn nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Trực tiếp cấp cứu cho bệnh nhân, bác sĩ Nguyễn Đức Đa - Phó Trưởng khoa phụ trách khoa Cấp cứu, BV Đa khoa Ba Vì cho biết, xác định đây là trường hợp bệnh nặng, Khoa Cấp cứu đã kích hoạt quy trình báo động đỏ, huy động toàn bộ ê kíp cấp cứu kịp thời. Người bệnh được cấp cứu ngừng tuần hoàn, ép tim ngoài lồng ngực và bóp bóng qua ống nội khí quản. Sau khoảng 10 phút cấp cứu tích cực, người bệnh có tim đập trở lại và được chuyển ngay đến Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc để tiếp tục điều trị hồi sức nâng cao sau ngừng tuần hoàn.

Bác sĩ Nguyễn Tiến Bình - Phó Trưởng khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, BV Đa khoa Ba Vì nhận định, đây là ca bệnh rất nặng, tiên lượng ban đầu xấu. Sau ngừng tim, dù được cấp cứu thành công, người bệnh vẫn có nguy cơ cao gặp các di chứng thần kinh, như giảm ý thức kéo dài hoặc sống thực vật. Do đó, các bác sĩ nỗ lực hồi sức tối ưu để hạn chế tối đa các di chứng, thông qua việc phối hợp đồng bộ các biện pháp từ hỗ trợ thở máy, chăm sóc hô hấp, sử dụng kháng sinh theo phác đồ đến theo dõi, chăm sóc sát sao của đội ngũ điều dưỡng. Nhờ được cấp cứu kịp thời, sau 2 ngày điều trị, người bệnh dần hồi phục ý thức, được cai máy thở. Bệnh nhân được rút ống nội khí quản, tiếp tục thở máy không xâm nhập và theo dõi tại phòng hồi sức. Sau 1 tuần điều trị, tình trạng ổn định, người bệnh đã rời phòng ICU, các chức năng liên quan đến tri giác, vận động gần như trở lại bình thường. Điều đó cho thấy, bệnh nhân không để lại di chứng.

Tương tự, ông T.V.Đ, 78 tuổi, xã Hồng Sơn có tiền sử mắc bệnh phổi COPD. Khi thời tiết chuyển lạnh, ông Đ xuất hiện tình trạng khó thở, ho nhiều, sức khỏe suy yếu... được đưa đến BV Đa khoa Vân Đình cấp cứu. Tại đây, các y, bác sĩ đã khám, xử trí kịp thời, theo dõi sát sao diễn biến bệnh. Nhờ đó, bệnh nhân đã qua cơn nguy kịch, dần ổn định trở lại. Còn bệnh nhân N.V.T, 69 tuổi, xã Hòa Xá, có tiền sử hen phế quản, tăng huyết áp, bệnh COPD, từng trải qua một đợt cấp, giai đoạn bệnh đột ngột trở nặng với các biểu hiện khó thở nhiều, tăng ho và khạc đờm. Bệnh nhân được các y, bác sĩ BV Đa khoa Vân đình điều trị ổn định và được quản lý ngoại trú. Định kỳ hàng tháng, bệnh nhân đến khám và lĩnh thuốc.

Chủ động phòng ngừa

Bác sĩ Nguyễn Đắc Duy - Trưởng khoa Hồi sức tích cực và chống độc, BV Đa khoa Vân Đình cho biết, thời tiết lạnh là yếu tố nguy cơ rõ rệt khiến bệnh COPD dễ bùng phát các đợt cấp. Do phổi là cơ quan tiếp xúc trực tiếp với môi trường bên ngoài nên mọi biến đổi của không khí đều tác động tức thì đến đường thở. Khi không khí lạnh tràn vào, khả năng làm ấm, ẩm và bảo vệ của niêm mạc hô hấp bị suy giảm, đồng thời sức đề kháng tại chỗ cũng yếu đi, đặc biệt ở người cao tuổi và những người có bệnh nền, làm tăng nguy cơ bệnh trở nặng. Đây là bệnh lý mạn tính khiến người bệnh gặp khó khăn trong hô hấp do đường thở bị hẹp hơn bình thường, lâu dài dẫn đến suy hô hấp và có thể gây tử vong.

Theo bác sĩ Đoàn Thị Anh Đào - Trưởng khoa Nội tổng hợp, BV Thanh Nhàn, bệnh COPD được đặc trưng bởi tình trạng tắc nghẽn đường thở dai dẳng với các triệu chứng như ho kéo dài, khạc đờm, khó thở. Bệnh có thể dự phòng và điều trị được, tuy nhiên các đợt cấp lại là yếu tố khiến chức năng phổi suy giảm nhanh chóng và làm tăng nguy cơ tử vong. Vào mùa lạnh, nhiệt độ môi trường giảm, không khí khô khiến bụi mịn và các chất ô nhiễm như nitrogen dioxide (NO₂), sulphur dioxide (SO₂), ozone, khói thuốc lá dễ xâm nhập sâu vào đường hô hấp. Khi được hít vào phổi, các tác nhân này gây kích ứng, viêm, co thắt phế quản, làm tắc nghẽn đường thở và khởi phát đợt cấp COPD.

Bên cạnh đó, thời tiết lạnh còn làm mạch máu co lại, sức đề kháng suy giảm, tạo điều kiện cho virus cúm, á cúm, virus hợp bào hô hấp và các vi khuẩn đường hô hấp phát triển. Đây là nguyên nhân chiếm tới 70–80% các đợt cấp COPD trong mùa Đông – Xuân. “Mỗi đợt cấp COPD không chỉ khiến người bệnh phải nhập viện, chi phí điều trị tăng cao mà còn để lại hậu quả kéo dài. Sau một đợt cấp nặng, chức năng hô hấp có thể suy giảm trong nhiều tháng, thậm chí tới một năm. Nguy cơ biến chứng tim mạch, tái nhập viện và tử vong trong năm tiếp theo cũng gia tăng rõ rệt. Đáng lo ngại, các đợt cấp thường có xu hướng xuất hiện sớm hơn và nặng hơn nếu người bệnh không được quản lý, điều trị đúng cách ngay từ đầu” – bác sĩ Đoàn Thị Anh Đào cảnh báo.

Theo các chuyên gia y tế, hiện nay, chưa có cách điều trị dứt điểm COPD, thế nhưng việc điều trị sớm và kiểm soát bệnh hiệu quả sẽ giúp giảm bớt triệu chứng, giảm nguy cơ gây biến chứng COPD và cải thiện chất lượng sống của người bệnh.

Để phòng ngừa bệnh COPD và các bệnh lý hô hấp, hạn chế biến chứng trong điều kiện thời tiết chuyển lạnh, ô nhiễm không khí, bác sĩ Nguyễn Đắc Duy - Trưởng khoa Hồi sức tích cực và chống độc, BV Đa khoa Vân Đình khuyến cáo, người cao tuổi và gia đình cần giữ ấm cơ thể khi sáng sớm và ban đêm, chú ý bảo vệ vùng cổ, ngực, mũi, họng; hạn chế ra ngoài vào thời điểm không khí ô nhiễm nặng; đeo khẩu trang khi ra ngoài. Người cao tuổi cần tuân thủ điều trị các bệnh mạn tính theo đúng chỉ định, không tự ý bỏ thuốc; tái khám đúng hẹn; tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine như cúm, phế cầu...; duy trì chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, uống đủ nước để tăng cường sức đề kháng. Khi xuất hiện các dấu hiệu như ho, sốt, khó thở, mệt nhiều... người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám và điều trị kịp thời, tuyệt đối không tự ý điều trị tại nhà.

Ngành y tế Thủ đô cũng lưu ý, đối với những người đã được chẩn đoán mắc bệnh COPD, việc tuân thủ phác đồ điều trị, sử dụng thuốc đúng liều, đúng thời gian là yếu tố then chốt trong kiểm soát bệnh; tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm. Ngoài ra, việc tái khám định kỳ, theo dõi chức năng hô hấp và điều chỉnh thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ là cần thiết để ngăn ngừa đợt cấp và biến chứng.

Để người bệnh có thể kiểm soát COPD hiệu quả, an toàn, các chuyên gia y tế khuyến nghị, mỗi cá nhân cần bỏ thói quen hút thuốc lá; không hút thuốc lá là biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất để phòng ngừa và thay đổi diễn tiến ở các giai đoạn của bệnh kể cả ở mức độ chưa có triệu chứng hay mức độ rất nặng. Bên cạnh đó, mỗi người cần hạn chế đến mức thấp nhất tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ như khí, hóa chất, khói độc hại, bụi. Nếu công việc buộc phải làm việc trong môi trường khói bụi thì cần có bảo hộ lao động để bảo vệ đường hô hấp đúng tiêu chuẩn.