Trời rét đậm, nhiều người nhập viện vì liệt mặt

Không chỉ người già, trẻ nhỏ cũng méo miệng vì nhiễm lạnh đột ngột

Đơn cử như bệnh nhi P.N.C. (11 tuổi, ở Hà Nội) đột ngột méo miệng, cơ mặt cứng đơ không cười được, mắt trái không nhắm kín, được gia đình đưa vào Khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới T.Ư khám. Các bác sĩ chẩn đoán cháu bị liệt dây thần kinh số VII ngoại biên do nhiễm lạnh.

Theo lời kể của cháu C., trước nhập viện, trong lúc đi học cháu cởi áo khoác và chỉ mặc một chiếc áo mỏng suốt cả ngày trong thời tiết rét đậm. Bác sĩ Lê Nguyên Long - Phụ trách Khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới T.Ư cho biết, sau 1 tuần điều trị bằng thuốc kết hợp vật lý trị liệu và phục hồi chức năng, vận động cơ mặt của cháu đã cải thiện rõ rệt.

Tương tự, bệnh nhân N.V.N. (58 tuổi, Hà Nội) sau vài ngày thời tiết trở lạnh xuất hiện đau họng, sưng đau vùng tai trái và được chẩn đoán viêm tai giữa tại cơ sở y tế gần nhà. Sau 3 ngày điều trị không đỡ, ông bắt đầu méo miệng, nói khó, mắt không nhắm kín. Lo ngại đột quỵ, gia đình đưa ông đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới T.Ư.

Kết quả chụp cắt lớp vi tính sọ não giúp loại trừ tổn thương mạch máu não. Các bác sĩ xác định ông bị liệt dây thần kinh số VII ngoại biên bên trái do biến chứng viêm tai giữa cấp tính, kèm liệt dây thanh âm. Bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp nhiều năm cùng một số bệnh lý nền khiến hệ miễn dịch suy giảm. Sau điều trị bằng thuốc kháng viêm, giảm phù nề kết hợp vật lý trị liệu phục hồi chức năng cơ mặt, tình trạng của ông cải thiện rõ sau 10 ngày.

Còn với bà B.T.T. (83 tuổi, ở Hà Nội) sau khi đi ăn sáng về thì xuất hiện tình trạng miệng méo sang trái, mắt phải không nhắm kín. Khi vào viện, bà được chẩn đoán liệt dây thần kinh số VII ngoại biên bên phải.

Tương tự, BV Đa khoa Đông Anh cũng đã cấp cứu kịp thời cho nhiều bệnh nhân đột quỵ bằng kỹ thuật mới. Đơn cử như bệnh nhân N.T.M, 59 tuổi, (trú tại xã Thiên Lộc, Hà Nội) bị đột quỵ đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng. Khi gia đình phát hiện bà M có biểu hiện bất thường cứng miệng, nói khó, nửa người trái khó cử động..., đã khẩn trương đưa đến BV Đa khoa Đông Anh cấp cứu kịp thời. Bệnh nhân N.T.M nhập viện giờ thứ 3,5 của bệnh, trong tình trạng tỉnh, liệt nửa người trái và tê bì nửa người trái, liệt mặt bên trái... Tại đây, bà M được chẩn đoán bị đột quỵ. Sau điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch (Alteplase), bệnh nhân đã phục hồi hoàn toàn, chân và tay trái hết liệt, vận động đi lại bình thường, nói chuyện lưu loát.

Bác sĩ Ngô Trung Hải - Trưởng khoa Hồi sức tích cực và chống độc, BV Đa khoa Đông Anh cho biết, bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não vốn phụ thuộc hoàn toàn vào thời gian vàng, tốt nhất trong 3 giờ đầu tiên và có chỉ định đến 4,5 giờ với điều trị thuốc tiêu huyết khối. Với điều trị lấy huyết khối tốt nhất là 6 giờ đầu và có thể mở rộng đến 24 giờ. Với khoảng cách xa xôi của BV cơ sở, việc đưa người dân không may bị đột quỵ đến BV tuyến trên trong giờ vàng rất khó khăn, mất cơ hội cấp cứu kịp thời bệnh nhân. Vì vậy, việc làm chủ kỹ thuật tiêu sợi huyết cứu sống người bệnh mắc đột quỵ trong giờ vàng vô cùng quan trọng.

"Thời điểm vàng" để tránh di chứng vĩnh viễn

Theo bác sĩ Lê Nguyên Long, dây thần kinh số VII chi phối vận động các cơ mặt, tham gia dẫn truyền vị giác, tiết nước mắt và nước bọt. Do đi qua ống xương hẹp ở xương thái dương, dây thần kinh này rất nhạy cảm và dễ bị phù nề. Khi vùng đầu – mặt – cổ tiếp xúc lạnh đột ngột, mạch máu co thắt gây thiếu máu cục bộ, kích hoạt phản ứng viêm, dẫn đến phù nề và chèn ép dây thần kinh, làm rối loạn dẫn truyền xung động đến cơ mặt.

Thời tiết lạnh cũng tạo điều kiện cho các loại virus, đặc biệt là herpes simplex type 1 (HSV-1) tái hoạt. Virus này tồn tại tiềm ẩn trong hạch thần kinh mặt ở nhiều người khỏe mạnh. Khi tái hoạt, phản ứng viêm miễn dịch tăng mạnh, khiến phù nề dây thần kinh nặng hơn và gây liệt mặt khởi phát đột ngột.

Người bệnh thường xuất hiện triệu chứng nhanh, có thể ngay khi thức dậy buổi sáng đã thấy méo miệng, cười lệch, nói khó, chảy nước miếng hoặc nước mắt bên liệt, nhắm mắt không kín, kèm đau âm ỉ sau tai. Các biểu hiện tiến triển trong vài giờ đến một, hai ngày nhưng không gây rối loạn ý thức.

Bác sĩ Lê Nguyên Long lưu ý, liệt mặt do nhiễm lạnh thường không kèm yếu tay chân, tê nửa người hay rối loạn ngôn ngữ trung ương như đột quỵ. Tuy nhiên, do biểu hiện méo miệng khá giống đột quỵ nên người bệnh dễ nhầm lẫn, dẫn tới nhập viện muộn hoặc xử trí sai cách. “Thời điểm vàng” trong điều trị liệt dây thần kinh số VII ngoại biên là 72 giờ đầu, nhằm giảm phù nề, bảo vệ bao myelin và tăng khả năng hồi phục hoàn toàn chức năng vận động cơ mặt.

Trước tình trạng trẻ hóa lứa tuổi bị đột quỵ, PGS.TS Nguyễn Sinh Hiền - Giám đốc BV Tim Hà Nội, Chủ tịch Hội Tim mạch TP Hà Nội khuyến cáo, giới trẻ trong xã hội hiện nay cần nghiêm túc thiết lập và thực hiện chế độ ăn cân đối giữa đạm, đường, mỡ, bảo đảm nhiều rau xanh, các loại hạt, hạn chế việc sử dụng thức ăn chiên, rán chế biến sẵn. Để tránh đột quỵ, người trẻ cần xây dựng chế độ vận động hợp lý, thể dục tối thiểu 30 phút mỗi ngày. Bên cạnh đó, giới trẻ cần tránh thức đêm, lười vận động, không dùng các chất kích thích như thuốc lá, rượu, bia, ma túy...

Lưu ý việc khám sức khỏe định kỳ cho bản thân và gia đình, ngành y tế Hà Nội cũng khuyến nghị, mỗi người cần chủ động trang bị kiến thức để phân biệt rõ đột quỵ và đột tử để kịp thời can thiệp đúng cách. Những dấu hiệu như méo miệng, sụp mi một bên, giọng nói thay đổi, tay yếu liệt một bên... thậm chí là hôn nhưng nếu vẫn bắt được mạch cảnh, mạch bẹn thì đó chính là đột quỵ, cần phải đưa ngay vào BV cấp cứu.

Để phòng bệnh, các chuyên gia y tế cũng khuyến cáo, người dân cần giữ ấm vùng đầu, mặt, cổ khi ra ngoài trời lạnh; tránh để quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mặt, đặc biệt khi ngủ; không tắm khuya, không xối nước lạnh hoặc nước nóng đột ngột lên đầu, mặt. Khi xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, lệch mặt, mắt không nhắm kín, cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa để được thăm khám, loại trừ đột quỵ và điều trị kịp thời.

Người bệnh cũng cần bảo vệ mắt bên liệt bằng nước mắt nhân tạo, băng che khi ngủ để tránh tổn thương giác mạc; kết hợp điều trị thuốc với các phương pháp y học cổ truyền như châm cứu, xoa bóp, cùng vật lý trị liệu và tập vận động cơ mặt; không tự ý điều trị bằng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng tại nhà.