Quần thể di tích cách mạng và kháng chiến Khu Cháy
KTĐT - Khu Cháy là vùng đồng chiêm trũng của huyện Ứng Hòa, bốn mặt là các tuyến đường 75, 60, sông Nhuệ và tuyến đê Đáy.
Giữa năm 1942, Xứ ủy Bắc Kỳ chọn khu Nam Ứng Hòa và Bắc Kim Bảng (Hà Nam) là An toàn khu để bảo vệ, trong đó Tảo Khê - Trầm Lộng (thuộc Khu Cháy) là những cơ sở trung tâm. Ở đây còn lưu giấu nhiều di tích cách mạng gắn với cuộc tổng khởi nghĩa năm 1945, mặc dù không ít di tích bị chiến tranh, thời gian tàn phá.
Có thể kể đến chùa Tảo Khê - ngôi chùa có khuôn viên rộng 5 sào ở ngay đầu làng Tảo Khê (xã Tảo Dương Văn). Chùa được xây dựng lâu đời, đã qua trùng tu nhiều lần song vẫn mang dáng dấp cổ kính, còn lưu giữ được một số hiện vật có giá trị: Chiếc khánh đá làm từ năm 1756, quả chuông đúc từ năm Minh Mệnh thứ 17 (1836). Trước Cách mạng tháng Tám 1945, ngôi chùa là một cơ sở cách mạng. Đặc biệt khi vùng Nam Ứng Hòa trở thành ATK của Xứ ủy, chùa là một trong những địa điểm bảo vệ đồng chí Hoàng Quốc Việt, Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ. Đồng chí ở và làm việc tại ngôi nhà hậu phía sau chùa. Tại đây, đồng chí đã mở một lớp huấn luyện chính trị cho một số cán bộ Xứ ủy và Ban Tỉnh ủy Hà Đông. Thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, chùa có hầm bí mật bảo vệ cán bộ du kích trong thời gian địch chiếm đóng.
Đình Tảo Khê được xây dựng từ lâu đời cũng là một công trình có ý nghĩa lịch sử - văn hóa và ý nghĩa cách mạng. Hậu cung đình là nơi cán bộ cứu quốc thời tiền khởi nghĩa thường cất giấu tài liệu, vũ khí. Đặc biệt, đình là địa điểm tập kết và xuất kích lực lượng của quần chúng khu vực
Tại Tảo Khê còn có các di tích cách mạng đáng nhớ như ngôi nhà nhỏ bốn gian của đồng chí Nguyễn Văn Lộc ở xóm Giữa là điểm thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên ở Ứng Hòa, cũng là Chi bộ Đảng đầu tiên ở phía Nam tỉnh Hà Tây (cũ). Sau 9/3/1945, Xứ ủy Bắc Kỳ giao cho Chi bộ Tảo Khê nhiệm vụ mua súng phục vụ cho việc chuẩn bị khởi nghĩa. Ngôi nhà thờ ba gian tại lăng miếu ở Đống Quý (đối diện với UBND xã hiện nay) dùng làm kho cất giấu và sứa súng bị hư hỏng. Rất tiếc ngôi nhà ba gian đó đã bị tàn phá trong chiến tranh.
Trầm Lộng là nơi cơ quan của Xứ ủy đóng, ở khu vực này có một số điểm trở thành di tích cách mạng: đình Thượng ở thôn Lương Đa được xây dựng từ cuối thế kỷ XVII, cách xa làng gần 1 km trên một khu đất rộng tới 6 sào, cây cối um tùm, tĩnh lặng, nên trở thành địa điểm họp hành, hội ý liên lạc của cán bộ thời kỳ hoạt động bí mật. Hòa Đống Tự, thường được gọi là chùa Rồng ở thôn Lương Đa là địa điểm nuôi và bảo vệ cán bộ, có thời gian cơ quan Xứ ủy cũng đóng tại đây. Đình và chùa thôn Trầm Lộng cũng là cơ sở cách mạng của Xứ ủy. Đặc biệt tại chùa Chòng là nơi họp hội nghị đại diện các cơ sở cách mạng khu vực
Trong cuộc kháng chiến 1946 - 1954, Khu Cháy là một khu du kích kiên cường, có vị trí quan trọng. Cây đa trên cánh đồng Dương Liễu vẫn còn đó như một chứng nhân ghi lại tội ác của thực dân xâm lược. Khu Cháy còn lưu giữ nhiều chiến tích của quân và dân ta khiến quân thù phải khiếp đảm: trận phục kích diệt đội Bảo an binh tại cánh đồng làng Trạch Xá từ trước ngày tổng khởi nghĩa (10/8/1945); trận chống càn quyết liệt tháng 6/1951 tại Đồng Tân, Minh Đức và đặc biệt tại Trầm Lộng, Bác Hồ đã gửi thư khen ngợi chiến công này. Ngoài ra còn nhiều chiến công vang dội khác tại các xã Đông Lỗ, Kim Đường, Trung Tú.
