Quản trị dữ liệu từ nền tảng định danh số

Thách thức từ làn sóng số hóa

Cùng với cơ hội, làn sóng số hóa mạnh mẽ trên toàn cầu cũng đặt Việt Nam trước không ít thách thức trong khai thác, vận hành và quản lý dữ liệu. Việc thiếu liên thông giữa các hệ thống dữ liệu khiến người dân vẫn phải xuất trình nhiều loại giấy tờ khi thực hiện thủ tục hành chính. Nguy cơ giả mạo giấy tờ, gian lận danh tính, thất thoát và mất quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân ngày càng gia tăng…

Những tồn tại này cho thấy, bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, pháp luật, việc ứng dụng các giải pháp công nghệ phù hợp giữ vai trò then chốt trong bảo đảm an toàn, hiệu quả của hệ sinh thái dữ liệu.

Theo Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, quản lý định danh phi tập trung (DID) đang trở thành xu hướng phổ biến trên thế giới. Nhiều quốc gia đã chuyển từ mô hình định danh tập trung sang định danh phi tập trung DID, cho phép người dùng tự sở hữu và kiểm soát danh tính cùng thông tin cá nhân thông qua công nghệ blockchain. Mô hình này được đánh giá là tạo lập môi trường số an toàn, linh hoạt và bền vững hơn, hiện đã được triển khai tại 114 quốc gia.

Tại châu Âu, Liên minh châu Âu đã thông qua Quy định eIDAS 2.0 vào tháng 4/2024, đặt nền móng cho Hệ sinh thái danh tính châu Âu và yêu cầu các quốc gia thành viên triển khai ví định danh quốc gia vào năm 2026. Hoa Kỳ hiện triển khai chứng chỉ số bằng lái xe, sử dụng trong nhiều dịch vụ công và dịch vụ sân bay.

Trong khi đó, Trung Quốc đã ra mắt hệ thống RealDID vào tháng 12-2023, trở thành nền tảng định danh phi tập trung cấp quốc gia đầu tiên, phục vụ xác minh danh tính cho hơn 1,4 tỷ công dân...

Định danh phi tập trung DID – xu thế tất yếu

Viện trưởng Viện Khoa học dữ liệu thuộc Hiệp hội Dữ liệu quốc gia Nguyễn Phú Dũng cho biết: “Định danh phi tập trung vận hành theo nguyên tắc lấy người dùng làm trung tâm, cho phép cá nhân chủ động quyết định chia sẻ thông tin nào, với ai và vào thời điểm nào. Dữ liệu cá nhân được lưu trữ trong ví định danh bảo mật, trong khi định danh và khóa công khai được ghi nhận trên hệ thống blockchain”. Hiện nay, Hiệp hội Dữ liệu quốc gia đang phát triển Hệ thống định danh và xác thực dữ liệu phi tập trung quốc gia nhằm xây dựng hạ tầng định danh an toàn, tin cậy và bảo đảm chủ quyền số.

Định danh phi tập trung có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Trong giáo dục và tuyển dụng, nhà trường có thể khởi tạo chứng chỉ số cho bằng cấp và bảng điểm, cấp phát cho sinh viên lưu trữ trong ứng dụng quản lý danh tính số cá nhân. Khi tham gia tuyển dụng, sinh viên chỉ cần chia sẻ bằng chứng số về bằng cấp cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp có thể xác thực tính toàn vẹn và độ tin cậy của dữ liệu thông qua nền tảng blockchain.

Bên cạnh đó, định danh phi tập trung còn có thể được ứng dụng trong việc cấp chứng chỉ số xác thực sim di động chính chủ, từ đó người dùng chia sẻ bằng chứng số cho ngân hàng khi thực hiện các giao dịch tài chính. Công nghệ này cũng mở ra khả năng truy xuất nguồn gốc hàng hóa trong nhiều lĩnh vực sản xuất và kinh doanh, góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường.

Với nền tảng định danh phi tập trung, các tổ chức như trường học, ngân hàng, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước có thể phát hành định danh số và cấp các giấy tờ xác thực như bằng cấp, giấy phép, hồ sơ y tế hay hợp đồng cho người dân. Người dùng lưu giữ các giấy tờ này trong ví cá nhân và chủ động chia sẻ bằng chứng xác thực khi cần thiết.

Theo ông Nguyễn Phú Dũng, định danh phi tập trung không chỉ là một giải pháp công nghệ mà còn là hạ tầng thiết yếu, góp phần định hình tương lai của các giao dịch số an toàn, minh bạch và bền vững, phục vụ hiệu quả tiến trình xây dựng quốc gia số với ba trụ cột chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Song song với đó, bài toán tạo ra giá trị và hiệu quả kinh tế từ công nghệ cũng được đặt ra.

“Sự bùng nổ của Internet và các kết nối số tạo ra khối lượng dữ liệu khổng lồ, đưa AI trở thành trung tâm của nền kinh tế số, tương tự vai trò của các nhà máy lọc dầu trong nền kinh tế công nghiệp. Song, AI cũng đặt ra những thách thức mới liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư”, ông Nguyễn Phú Dũng nói.

Giáo sư Chu Hoàng Long (Đại học Quốc gia Australia) cho rằng, để thúc đẩy một nền kinh tế dữ liệu phát triển lành mạnh, Việt Nam cần đồng thời quan tâm đến khai thác dữ liệu, cung cấp dữ liệu và xây dựng môi trường chính sách kinh doanh phù hợp. “Dữ liệu chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được khai thác để nâng cao hiệu quả, cá nhân hóa dịch vụ, tự động hóa quy trình và quản lý rủi ro trong một môi trường pháp lý minh bạch, dựa trên các chuẩn mực đạo đức và có sự dẫn dắt rõ ràng của Chính phủ”, Giáo sư Chu Hoàng Long nhận định.