Robot “Make in Vietnam”: Bước tiến chiến lược từ phòng thí nghiệm ra đời sống

Từ phòng thí nghiệm ra đời sống

Theo định hướng ưu tiên khoa học - công nghệ của Việt Nam năm 2025, robot di động tự hành là một trong 3 nhóm công nghệ chiến lược được đặc biệt chú trọng. Điều này phản ánh yêu cầu cấp thiết của nhiều lĩnh vực, từ y tế, năng lượng đến dịch vụ công trong bối cảnh nhu cầu tự động hóa ngày càng lớn và áp lực nâng cao chất lượng phục vụ xã hội ngày càng tăng.

Tại Viện Vật lý (Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam), hệ thống robot tự hành thông minh (AMR) gắn tay máy là đại diện tiêu biểu cho bước tiến của công nghệ nội địa. Robot cao 1,6m, hoạt động trong phạm vi 100m² với tốc độ 50m/phút, được trang bị điều hướng thông minh sai số dưới 2cm và cánh tay máy cộng tác 6 bậc tự do có độ chính xác tới 0,1mm. Những thông số cho thấy mức độ làm chủ công nghệ của đội ngũ nghiên cứu trong nước.

Robot AMR đã được thử nghiệm tại nhiều môi trường nguy hiểm như lò phản ứng hạt nhân, các trung tâm chiếu xạ và khu điều trị phóng xạ… Nhóm nghiên cứu cho biết, các thử nghiệm đều đạt kết quả tốt, cho thấy robot đủ khả năng thay thế con người trong vận chuyển hóa chất độc hại, chia liều phóng xạ hay trinh sát trong cứu hộ cấp cứu sự cố bức xạ - những công việc vốn tiềm ẩn rủi ro cao cho con người.

Song song với mảng kỹ thuật phức tạp, robot “Make in Vietnam” đang bước vào lĩnh vực hành chính công, một dấu mốc quan trọng cho thấy công nghệ không còn bó hẹp trong các phòng thí nghiệm mà đã tiến sâu vào đời sống. Tại phường Cửa Nam (Hà Nội), robot AI đã được đưa vào vận hành tại điểm phục vụ hành chính công một cửa, trở thành địa phương tiên phong tại Thủ đô Hà Nội ứng dụng robot để hỗ trợ người dân.

Robot AI tại phường Cửa Nam được trang bị màn hình cảm ứng 21,5 inch, hệ thống nhận diện giọng nói và bản đồ định vị nội bộ SLAM cho phép di chuyển linh hoạt trong không gian trung tâm hành chính. Robot thực hiện nhiều nhiệm vụ: phát số thứ tự tự động, hướng dẫn thủ tục hành chính, tư vấn dịch vụ, hỗ trợ tra cứu thông tin, ghi nhận đánh giá của người dân và thậm chí phát nhạc, phát nước, phát kẹo để giảm căng thẳng cho người chờ đợi…

Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Nam Trịnh Ngọc Trâm cho biết, robot đã tạo ra sự thay đổi rõ rệt ngay khi đi vào vận hành: “Việc đưa robot AI vào hỗ trợ thực hiện thủ tục hành chính là bước đột phá, thể hiện quyết tâm đổi mới của chính quyền phường. Người dân nhận thấy sự thuận tiện và hiện đại ngay từ khi bước vào bộ phận một cửa”.

Người dân cũng đánh giá cao tính hữu ích của robot. Anh Hoàng Mai Linh (phường Cửa Nam) cho biết: “Chỉ mất vài phút để hoàn tất thủ tục nhờ robot hướng dẫn chi tiết và thân thiện”. Việc robot xuất hiện ngay cửa ra vào và chủ động giao tiếp bằng giọng nói giúp giảm cảm giác bỡ ngỡ, đặc biệt với người cao tuổi hoặc những người ít tiếp xúc công nghệ.

Ông Lê Quang Hiệp - Giám đốc Kinh doanh Công ty Cổ phần Phenikaa-X - đơn vị phát triển robot nhận định, mô hình phường Cửa Nam là điểm sáng của Hà Nội cho thấy robot có khả năng đóng vai trò như một “nhân viên hành chính thân thiện”, minh bạch và hiệu quả. Đề xuất nhân rộng mô hình ra toàn Thành phố, ông Hiệp cho biết: “Chúng tôi sẵn sàng đồng hành với Hà Nội để triển khai rộng hơn. Khi người dân hài lòng, chuyển đổi số mới thực sự có giá trị”.

Nhân lực, đầu tư dài hạn và hệ sinh thái kết nối

Trong bối cảnh dịch vụ công đang đẩy mạnh chuyển đổi số, công nghệ robot đã tiến ra khỏi phòng thí nghiệm và bước vào đời sống, điển hình như robot như mô hình ở phường Cửa Nam. Mô hình cho thấy rõ tiềm năng ứng dụng rộng rãi. Khi công nghệ được vận hành đúng cách và tương tác tự nhiên với người dân, robot trở thành một phần trong việc cải thiện dịch vụ công, giảm quá tải cho cán bộ cơ sở và tạo hình ảnh chính quyền hiện đại.

Song, dù vậy, con đường phát triển lâu dài vẫn cần nhiều điều kiện song song. Trước hết là bài toán nhân lực chất lượng cao. Lĩnh vực robot yêu cầu sự kết hợp của cơ khí, điều khiển, AI, cảm biến và tự động hóa. Tuy nhiên, nhiều kỹ sư giỏi trong nước có xu hướng làm việc tại nước ngoài, khiến nguồn lực trong nước chưa đủ mạnh.

PGS.TS Hoàng Văn Xiêm - Chủ nhiệm Bộ môn Kỹ thuật Robot (ĐH Công nghệ - ĐHQG Hà Nội), nhấn mạnh: “Làm robot không phải câu chuyện 1 - 2 năm, mà cần tầm nhìn 5 - 10 năm. Mấu chốt của khoa học công nghệ cao vẫn là con người”.

Thách thức lớn tiếp theo là đầu tư nghiên cứu còn ngắn hạn. Phát triển robot là quá trình phức tạp, đòi hỏi thời gian dài để thử nghiệm, tinh chỉnh và triển khai thực tế. “Phải có mô hình tài trợ ổn định, bền vững, đồng thời xây dựng hệ sinh thái liên kết mạnh mẽ giữa doanh nghiệp và trường đại học nhằm đưa sản phẩm từ nghiên cứu ra thị trường” - PGS.TS Hoàng Văn Xiêm đề xuất.

Tự động hóa đã trở thành “yêu cầu chiến lược” của Việt Nam. Robot không chỉ là thành tựu công nghệ mà còn là nền tảng để Việt Nam tăng tốc trong kỷ nguyên số, khi khoa học - công nghệ trở thành động lực then chốt cho phát triển.