Siết chặt kỷ cương, xóa bỏ gian lận thi cử

Một kết quả thi chỉ có ý nghĩa khi phản ánh đúng năng lực, quá trình học tập và sự nỗ lực của người học. Nếu điểm số bị làm sai lệch bởi sự gian lận, người có năng lực thực chất có thể phải chịu thiệt thòi, trong khi những kết quả không xứng đáng lại được sử dụng làm căn cứ xét tuyển, khen thưởng, đánh giá chất lượng.

Đáng lo ngại hơn, nếu gian lận không được phát hiện, xử lý nghiêm, những hành vi sai trái có thể tạo ra tâm lý coi nhẹ quy chế, xem thành tích quan trọng hơn sự trung thực. Điều đó đi ngược với mục tiêu xây dựng con người phát triển toàn diện, làm suy giảm niềm tin của phụ huynh, học sinh và xã hội đối với ngành Giáo dục.

Vì thế, Chỉ thị số 37/CT-TTg ngày 20-10-2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo đã đặt ra yêu cầu cấp thiết. Đó là phải chuyển mạnh từ tập trung phát hiện, xử lý vi phạm sang chủ động quản trị rủi ro, phòng ngừa từ sớm, từ xa. Đây là hướng tiếp cận cần thiết để khắc phục những lỗ hổng trong tổ chức thực hiện, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ tính liêm chính của giáo dục.

Để làm được điều đó, trước hết cần rà soát, hoàn thiện quy chế thi, quy trình kiểm tra, đánh giá; phân định rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân ở mỗi khâu. Những khâu có nguy cơ cao phải được kiểm soát chéo, lưu vết hoạt động và kiểm tra độc lập, hạn chế tối đa khả năng can thiệp trái quy định. Việc ứng dụng camera, công nghệ bảo mật và các giải pháp kỹ thuật phải được triển khai để đẩy lùi nguy cơ gian lận trong mỗi kỳ thi.

Cùng với đó, phải đổi mới cách đánh giá thi đua, khen thưởng trong các cơ sở giáo dục. Chỉ thị yêu cầu không tạo áp lực thành tích, không lấy riêng tỷ lệ học sinh khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi làm căn cứ đánh giá, xếp loại, khen thưởng tập thể, cá nhân. Đây là giải pháp có ý nghĩa căn cơ, bởi khi bệnh thành tích còn chi phối, nguy cơ chạy theo điểm số, tìm cách làm đẹp kết quả vẫn sẽ nảy sinh.

Về phía Bộ Giáo dục và Đào tạo, cần hoàn thiện quy định, tăng cường kiểm soát chất lượng đề thi, xây dựng ngân hàng câu hỏi và cơ sở dữ liệu phục vụ phân tích, đối sánh kết quả, kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường. Về phía các địa phương, cơ sở giáo dục, phải tổ chức thi nghiêm túc, khách quan; chủ động kiểm tra, tiếp nhận phản ánh và xử lý vi phạm.

Kỷ cương không thể chỉ được bảo đảm bằng thiết bị hiện đại hay quy định. Yếu tố quyết định vẫn là phẩm chất, trách nhiệm và sự liêm chính của đội ngũ cán bộ quản lý, nhà giáo và người học. Mỗi thầy, cô giáo phải là tấm gương về sự trung thực; mỗi cơ sở giáo dục phải xây dựng môi trường coi trọng thực chất; mỗi học sinh cần hiểu rằng thành công chỉ có giá trị bền vững khi được tạo nên bằng năng lực và nỗ lực của chính mình.

Siết chặt kỷ cương thi cử không phải để gia tăng áp lực cho người học, mà để bảo vệ những người học nghiêm túc; không phải chỉ để xử lý người vi phạm, mà để ngăn ngừa sai phạm từ khi chưa phát sinh. Khi trách nhiệm được xác định rõ, quy trình được kiểm soát chặt và thành tích được đặt đúng vị trí, giáo dục mới có thể củng cố niềm tin xã hội, bảo đảm công bằng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Thực hiện nghiêm Chỉ thị số 37/CT-TTg vì thế phải bắt đầu bằng hành động cụ thể, kiểm tra thường xuyên và trách nhiệm đến cùng của từng cấp, từng ngành, từng cơ sở giáo dục. Kiên quyết chống gian lận, loại bỏ bệnh thành tích, đề cao sự liêm chính chính là con đường để mỗi kỳ thi thực sự phản ánh đúng năng lực người học, hiện thực hóa phương châm “học thật, thi thật, đánh giá thật”.