Siết IELTS, rộng cửa cho SAT: vẫn băn khoăn bài toán công bằng

Siết ưu tiên IELTS

Vài năm trước, IELTS từng được xem là “tấm vé vàng” trong tuyển sinh đại học. Ở không ít trường, thí sinh sở hữu IELTS từ 5.0 – 5.5 trở lên có thể được quy đổi thành từ 8 điểm trở lên với môn tiếng Anh, cộng điểm ưu tiên hoặc xét tuyển thẳng ở một số ngành. Tuy nhiên, bước vào mùa tuyển sinh 2026, nhiều trường đại học đã công bố phương án giảm mức điểm cộng, thu hẹp diện ưu tiên, thậm chí không còn quy đổi IELTS thành điểm môn học như trước. Đơn cử, trong mùa tuyển sinh 2026, Trường Đại học Giao thông Vận tải không quy đổi điểm IELTS thành điểm môn tiếng Anh trong các tổ hợp có môn này mà chỉ cộng điểm thưởng (với thí sinh có IELTS đạt 5.0 trở lên).

Một trong những lý do cốt lõi khiến các trường phải điều chỉnh là nguy cơ tạo ra lợi thế kép cho một bộ phận thí sinh. Khi IELTS vừa được quy đổi thành điểm tiếng Anh, vừa được cộng điểm ưu tiên, khoảng cách giữa thí sinh có chứng chỉ quốc tế và thí sinh không có chứng chỉ ngày càng nới rộng, dù năng lực học tập tổng thể có thể không chênh lệch tương ứng.

Bên cạnh đó, IELTS về bản chất là một chứng chỉ đánh giá năng lực ngôn ngữ, không phản ánh đầy đủ khả năng tư duy học thuật, toán học hay năng lực phân tích – những yếu tố quan trọng với nhiều ngành đào tạo ở bậc đại học.

Một yếu tố khác được các trường nhấn mạnh là bài toán công bằng cơ hội. Việc luyện thi IELTS đòi hỏi chi phí không nhỏ, từ học phí, lệ phí thi đến các tài liệu luyện tập. Với học sinh ở khu vực nông thôn, miền núi hoặc có điều kiện kinh tế hạn chế, khả năng tiếp cận các khóa luyện thi chất lượng cao vẫn còn nhiều rào cản. Siết ưu tiên IELTS được xem là cách để giảm bớt áp lực chạy theo chứng chỉ và tránh tình trạng “chứng chỉ hóa” quá mức trong giáo dục phổ thông.

Ưu tiên chứng chỉ SAT

Trái ngược với xu hướng siết IELTS, chứng chỉ SAT – bài thi chuẩn hóa quốc tế do College Board (Mỹ) tổ chức lại xuất hiện nhiều hơn trong các đề án tuyển sinh đại học năm 2026. Không chỉ các trường có chương trình liên kết quốc tế, mà cả nhiều trường đại học công lập top đầu cũng đưa SAT vào danh sách phương thức xét tuyển chính thức.

Trong số các trường đại học đã công bố phương án tuyển sinh năm 2026, một số trường dự kiến xét tuyển độc lập bằng chứng chỉ SAT, như: Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, Trường Đại học Công nghệ, Trường Đại học Việt Nhật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Kinh tế Quốc dân... Trong đó, Đại học Kinh tế Quốc dân chỉ xét tuyển thí sinh có chứng chỉ quốc tế SAT từ 1.200 điểm trở lên.

Ngoài ra, một số trường sẽ xét tuyển điểm SAT kết hợp với các yếu tố khác. Chẳng hạn, Đại học Bách khoa Hà Nội yêu cầu thí sinh phải có điểm trung bình chung học tập từng năm học đạt 8.0 trở lên. Hay Học viện Ngân hàng, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cũng xét chứng chỉ SAT với điểm học bạ...

So với IELTS, SAT có ưu thế đánh giá chặt chẽ hơn, khi không chỉ kiểm tra khả năng sử dụng tiếng Anh, mà tập trung đo lường năng lực đọc hiểu học thuật, tư duy logic, phân tích dữ liệu và toán học – những kỹ năng cốt lõi để theo học đại học. Do đó, SAT được nhiều trường coi là thước đo tương đối toàn diện về năng lực của thí sinh và phù hợp với mục tiêu tuyển chọn đầu vào của các cơ sở đào tạo.

Không chỉ vậy, việc ưu tiên SAT còn gắn liền với chiến lược quốc tế hóa giáo dục đại học. Nhiều trường đang mở rộng các chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh, chương trình liên kết, song bằng hoặc định hướng chuẩn quốc tế. Thí sinh có SAT thường đã quen với cách học, cách tư duy và phương pháp đánh giá theo chuẩn quốc tế, giúp quá trình đào tạo diễn ra thuận lợi hơn.

Việc tăng cơ hội xét tuyển cho thí sinh có chứng chỉ SAT đã mở ra một lối đi rõ ràng cho những học sinh theo đuổi lộ trình học tập chuẩn hóa quốc tế từ sớm, đồng thời giảm áp lực phải cạnh tranh bằng điểm thi THPT truyền thống.

Liệu có bảo đảm công bằng?

Sự dịch chuyển từ ưu tiên IELTS sang mở rộng SAT không phải là phủ nhận vai trò của ngoại ngữ, mà phản ánh cách tiếp cận cân bằng hơn trong đánh giá năng lực thí sinh. IELTS vẫn giữ vai trò quan trọng như một minh chứng về khả năng học tập trong môi trường sử dụng tiếng Anh, song không còn là “chìa khóa vạn năng” như trước.

Về phía các trường đại học, xu hướng này giúp nâng cao chất lượng đầu vào, giảm rủi ro lệch chuẩn giữa năng lực ngoại ngữ và năng lực học thuật. Đồng thời, việc đa dạng hóa phương thức xét tuyển cũng giúp các trường tiếp cận được nhiều nhóm thí sinh khác nhau, phù hợp với mục tiêu đào tạo dài hạn.

Nhiều chuyên gia giáo dục đồng tình về quy định của Bộ GD&ĐT, cũng như phương án tuyển sinh của các nhà trường, khi giảm ưu tiên với chứng chỉ IELTS. Tuy vậy, các ý kiến lại cho rằng, việc mở rộng cơ hội cho SAT chưa hẳn là lời giải trọn vẹn cho bài toán công bằng. SAT là bài thi chuẩn hóa đánh giá tư duy toán – đọc – viết theo chuẩn quốc tế, có độ phân loại cao và phù hợp với yêu cầu đào tạo đại học. Dù vậy, SAT cũng đòi hỏi chi phí thi, lệ phí đăng ký, tài liệu ôn luyện và trình độ tiếng Anh nhất định. Trên thực tế, thí sinh tiếp cận SAT sớm vẫn chủ yếu đến từ các trường chuyên, trường quốc tế hoặc khu vực thành thị, nơi có thông tin và điều kiện học tập thuận lợi hơn.

Như vậy, thay IELTS bằng SAT không đồng nghĩa với việc bảo đảm công bằng tuyệt đối, mà chỉ là sự chuyển dịch từ một thước đo ưu thế này sang một thước đo ưu thế khác. Công bằng trong tuyển sinh chỉ thực sự được bảo đảm khi các chứng chỉ quốc tế được đặt đúng vị trí: là yếu tố bổ trợ, không phải con đường ưu tiên áp đảo và khi các phương thức xét tuyển cốt lõi – như kỳ thi tốt nghiệp THPT hoặc các bài đánh giá năng lực trong nước được đầu tư nghiêm túc, minh bạch và có khả năng tiếp cận rộng rãi. Khi đó, IELTS hay SAT sẽ trở thành lựa chọn, chứ không phải rào cản hay đặc quyền.

Đối với học sinh, mùa tuyển sinh 2026 đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn về chiến lược chuẩn bị sớm và dài hơi. Thay vì chạy theo một chứng chỉ duy nhất, thí sinh cần cân nhắc năng lực cốt lõi và định hướng rõ ngành nghề của bản thân. Việc lựa chọn SAT, IELTS, kết hợp cả hai hoặc các phương thức khác phải gắn với mục tiêu trường và ngành học cụ thể. Và dù chọn phương thức nào, thí sinh vẫn cần nỗ lực hết sức để hoàn thiện chương trình học ở bậc phổ thông, từ đó hoàn thành tốt kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.