Sinh hoạt thất thường ở người trẻ tuổi: Cảnh báo nguy cơ mắc bệnh mạn tính

Cùng với sự gia tăng các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa... nhiều bệnh diễn tiến âm thầm thành mạn tính. Thực trạng này đặt ra yêu cầu tăng cường tầm soát, dự phòng từ sớm, giúp người trẻ tránh những hệ lụy lâu dài.

Từ thói quen sinh hoạt đến nguy cơ bệnh tật

Anh Nguyễn Đình Trung (19 tuổi, ở xã Đông Anh, Hà Nội) có thói quen thức đến khoảng 1h30 sáng để chơi game, trò chuyện với bạn bè trên mạng xã hội. Những ngày không đi học, anh Trung thường ngủ đến trưa, thậm chí đầu giờ chiều mới dậy. Nhịp sinh hoạt đảo lộn, ít vận động khiến cân nặng của Trung tăng dần, có thời điểm chạm mốc 100kg. Chỉ khi thường xuyên mệt mỏi và đi khám, anh Trung mới biết mình mắc đái tháo đường type 2.

Trong khi đó, anh Đinh Lê Anh Tuấn (24 tuổi, ở phường Việt Hưng, Hà Nội), cũng thường xuyên thức khuya, ăn uống thất thường. Những cơn đau bụng tái diễn nhưng thuyên giảm sau vài giờ khiến anh chủ quan. Đến khi cơn đau trở nên nghiêm trọng, anh mới đi khám và được bác sĩ chẩn đoán mắc bệnh dạ dày.

Theo bác sĩ chuyên khoa I Tăng Thanh Huệ (Khoa Khám bệnh, Phòng khám nội, Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm), khoảng 2 năm gần đây, qua thực tế khám chữa bệnh, số người trẻ đến khám, phát hiện mắc đái tháo đường, tăng huyết áp và béo phì nhiều hơn trước. Nếu bệnh đái tháo đường type 2 trước đây thường được chú ý ở nhóm trung niên trở lên thì hiện nay được phát hiện ở những người trẻ hơn.

Trong nhóm bệnh chuyển hóa, đái tháo đường type 2 đang là vấn đề đáng lưu ý ở người trẻ. Theo Dự án Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (GBD), tỷ lệ mắc mới bệnh này ở nhóm 10-24 tuổi đã tăng hơn gấp đôi trong ba thập kỷ, từ 56 lên hơn 123 ca trên 100.000 dân. Bên cạnh đó, tăng huyết áp, gan nhiễm mỡ cũng được ghi nhận ở người trẻ.

Thông tin từ Trung tâm Thận tiết niệu và lọc máu (Bệnh viện Bạch Mai), những bệnh này đã xuất hiện ở người mới ngoài 20 tuổi. Bệnh diễn biến âm thầm khiến nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng, phải điều trị phức tạp, thậm chí lọc máu kéo dài.

Đánh giá nguyên nhân, theo bác sĩ Tăng Thanh Huệ, chế độ ăn thiếu khoa học, ít vận động và áp lực công việc kéo dài là những yếu tố đáng lưu ý. Thực phẩm giàu năng lượng, nhiều đường, muối, chất béo cùng thói quen thức khuya, sinh hoạt thất thường có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, không thể quy mọi trường hợp mắc bệnh cho lối sống. Tiền sử gia đình, yếu tố di truyền và tình trạng sức khỏe cá nhân cũng đóng vai trò nhất định.

Phòng bệnh từ đâu?

Với người trẻ, việc không chủ động tầm soát, theo dõi sức khỏe có thể khiến nhiều bệnh chuyển hóa diễn tiến thành bệnh mạn tính, kéo theo đó là quá trình điều trị kéo dài.

Với người mắc đái tháo đường, bệnh nhân cần được kiểm soát đường huyết, nếu không sẽ ảnh hưởng đến chất lượng sống và nhiều nguy cơ biến chứng. Trong khi đó, tăng huyết áp không kiểm soát có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, biến cố tim mạch và tổn thương các cơ quan. Một người bệnh cũng có thể đồng thời mắc nhiều bệnh lý, khiến việc điều trị phức tạp và chi phí gia tăng.

Khi bệnh mạn tính xuất hiện sớm, người bệnh trẻ phải chú trọng quản lý sức khỏe trong suốt cuộc đời còn lại, chịu áp lực về chi phí và sinh hoạt. Vì vậy, phát hiện sớm, điều trị phù hợp và kiểm soát tốt không chỉ giúp người trẻ duy trì khả năng lao động, học tập, bảo đảm chất lượng sống mà còn góp phần hạn chế chi phí điều trị khi bệnh tiến triển.

PGS.TS Trần Đắc Phu, chuyên gia cao cấp về dịch tễ học, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) chỉ rõ, một hạn chế trong phòng, chống bệnh không lây nhiễm là nhận thức về nguy cơ của người dân chưa đầy đủ. Do bệnh thường diễn biến âm thầm, nhiều người chỉ đi khám khi xuất hiện triệu chứng, trong khi các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, sử dụng rượu bia, dinh dưỡng không hợp lý và ít vận động chưa được quan tâm đúng mức.

Từ góc độ dự phòng, điều quan trọng là chuyển từ tư duy có bệnh mới chữa sang chủ động bảo vệ sức khỏe từ sớm. Đối với người trẻ, phòng bệnh cần bắt đầu từ việc thay đổi những thói quen có thể điều chỉnh như duy trì giờ ngủ, giờ thức tương đối ổn định; hạn chế thức khuya kéo dài; vận động thường xuyên; ăn uống cân đối, giảm đồ uống có đường, thực phẩm nhiều muối; không hút thuốc và hạn chế rượu bia.

Khám sức khỏe cũng không nên chỉ được thực hiện khi cơ thể xuất hiện triệu chứng. Đo huyết áp, kiểm tra đường huyết và các chỉ số chuyển hóa cần được cân nhắc theo độ tuổi, tiền sử gia đình và yếu tố nguy cơ, với hướng dẫn của nhân viên y tế. Nếu phát hiện chỉ số bất thường, người bệnh cần được đánh giá đầy đủ, tư vấn điều chỉnh sinh hoạt và theo dõi phù hợp, thay vì tự kết luận hoặc bỏ qua kết quả.

Bên cạnh nỗ lực của mỗi cá nhân, gia đình, nhà trường, cơ quan và doanh nghiệp cần tạo điều kiện để người trẻ duy trì lối sống lành mạnh, tiếp cận thông tin sức khỏe đáng tin cậy và thuận lợi hơn khi cần khám, tư vấn. Y tế cơ sở cũng cần phát huy vai trò trong phát hiện yếu tố nguy cơ, hướng dẫn người dân kiểm tra sức khỏe và theo dõi những trường hợp cần quản lý lâu dài.