Sửa đổi Quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở đồng bằng sông Cửu Long

Ngày 15/9, tại phường Rạch Giá (tỉnh An Giang), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh An Giang tổ chức hội nghị tổng kết mô hình thí điểm sản xuất lúa chuyên canh CLCPTT vụ Hè Thu 2025. Hội nghị do Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam chủ trì, với sự tham dự của lãnh đạo các tỉnh, thành vùng đồng bằng sông Cửu Long, các sở, ngành chuyên môn, doanh nghiệp, hợp tác xã và đông đảo nông dân trực tiếp thực hiện mô hình.

An Giang – sau khi sáp nhập, trở thành địa phương có diện tích sản xuất lúa lớn nhất cả nước – đang giữ vai trò hạt nhân trong triển khai Đề án 1 triệu ha lúa CLCPTT. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ngô Công Thức, An Giang hiện gieo trồng trên 1,3 triệu ha lúa, sản lượng ước đạt khoảng 8,8 triệu tấn mỗi năm. Tuy nhiên, ngành hàng lúa gạo vẫn đang đối mặt hàng loạt thách thức: tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu, tình trạng nắng nóng gay gắt và mưa trái mùa, áp lực sâu bệnh ngày càng tăng, giá vật tư nông nghiệp leo thang khiến chi phí sản xuất cao, lợi nhuận của người trồng lúa bị thu hẹp. Chuỗi liên kết giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp tuy đã hình thành nhưng chưa bền vững, diện tích sản xuất theo hợp đồng bao tiêu còn khiêm tốn.

Trong bối cảnh ấy, việc triển khai thí điểm mô hình sản xuất lúa chuyên canh CLCPTT gắn với Đề án 1 triệu ha được xem như bước đi then chốt. An Giang đã đăng ký 351.000 ha tham gia đề án, trong đó phân theo mức độ áp dụng tiêu chí canh tác bền vững: 150.000 ha áp dụng 3 tiêu chí (xiết nước 1-2 lần, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật), 110.000 ha áp dụng 4 tiêu chí (thêm giảm lượng giống gieo sạ) và 43.000 ha áp dụng 5 tiêu chí (thêm thu gom rơm rạ). Đồng thời, tỉnh đã xây dựng 89 mô hình trình diễn, tổng diện tích trên 2.000 ha để làm “cánh đồng mẫu” cho nông dân tham khảo và học hỏi.

Đặc biệt trong vụ Hè Thu 2025, An Giang đã thí điểm 2 mô hình tại xã Bình Thạnh Đông (huyện Phú Tân) và xã Tân Hội (huyện Tân Châu). Kết quả cho thấy hiệu quả vượt trội: chi phí trung bình giảm hơn 4,1 triệu đồng/ha, năng suất tăng gần 0,8 tấn/ha, lợi nhuận tăng thêm 5 - 8 triệu đồng/ha. Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho người trồng lúa, mô hình còn góp phần giảm phát thải trung bình khoảng 8 tấn CO₂ tương đương/ha – con số rất đáng chú ý trong nỗ lực thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam.

Ở cấp độ toàn vùng, vụ Hè Thu 2025 Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai 11 mô hình tại nhiều địa phương đồng bằng sông Cửu Long, với diện tích hơn 543 ha, thu hút 355 hộ nông dân tham gia. Kết quả bước đầu cho thấy các chỉ tiêu kỹ thuật đều vượt kỳ vọng: lượng giống gieo sạ giảm 50 - 65%, phân đạm giảm trung bình 31,3%, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 1 - 3 lần, nước tưới được quản lý hiệu quả. Đặc biệt, 100% rơm rạ sau thu hoạch được thu gom để bán hoặc tận dụng làm phân bón, góp phần giảm phát thải và tăng thêm thu nhập cho nông hộ.

Tính đến nay, diện tích thực hiện đề án trên toàn vùng đạt 354.839 ha, gấp gần 2 lần so với kế hoạch, với hơn 200.000 hộ đã áp dụng ít nhất một tiêu chí canh tác tiên tiến.

Một điểm nhấn quan trọng tại hội nghị là Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố dự thảo sửa đổi Quy trình sản xuất lúa CLCPTT áp dụng cho toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long. Theo Thứ trưởng Trần Thanh Nam, đây là bước hoàn thiện để cụ thể hóa mục tiêu của Đề án 1 triệu ha, phù hợp với thực tiễn sản xuất và yêu cầu thị trường tiêu thụ.

Dự thảo mới tập trung vào 5 nhóm nội dung chính: giảm lượng giống gieo sạ; cắt giảm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật; quản lý nước tưới tiết kiệm; xử lý, tận dụng rơm rạ sau thu hoạch để giảm phát thải khí nhà kính; tăng cường cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ số. Đồng thời, quy trình cũng bổ sung các hướng dẫn canh tác bền vững theo từng tiểu vùng sinh thái trong đồng bằng sông Cửu Long, giúp nông dân dễ áp dụng và đạt hiệu quả cao hơn.

Bộ đã tiếp thu nhiều ý kiến từ địa phương, hợp tác xã và doanh nghiệp để điều chỉnh quy trình cho sát thực tế. Đây là điều rất quan trọng, bởi sản xuất lúa ở đồng bằng trải dài trên nhiều tiểu vùng: vùng nước ngọt quanh năm, vùng lũ, vùng tôm – lúa, vùng ven biển bị xâm nhập mặn. Mỗi tiểu vùng có điều kiện đất đai, nguồn nước, thổ nhưỡng và thị trường riêng, do đó giải pháp kỹ thuật cũng cần linh hoạt.

Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh: “Kết quả mô hình điểm vụ Hè Thu 2025 là tiền đề quan trọng để nhân rộng trong các vụ tới, tiến tới hình thành vùng sản xuất lúa hàng hóa bền vững. Đây cũng là bước đi cụ thể trong tái cơ cấu ngành lúa gạo, gắn sản xuất với thị trường, nâng cao thu nhập nông dân và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế”.

Không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế và môi trường, các mô hình thí điểm còn mở ra cơ hội liên kết chặt chẽ hơn giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp. Khi áp dụng quy trình canh tác chuẩn, sản phẩm lúa gạo đồng đều hơn về chất lượng, dễ dàng đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu. Điều này tạo niềm tin để doanh nghiệp mạnh dạn ký hợp đồng bao tiêu lâu dài, góp phần hình thành chuỗi giá trị bền vững.