Tổng thống Trump đặt thời hạn 15 ngày với Iran "chốt" thỏa thuận hạt nhân

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày thứ Năm cảnh báo Iran phải sớm đạt thỏa thuận về chương trình hạt nhân, nếu không nước này có thể đối mặt những hậu quả nghiêm trọng. Ông đưa ra khung thời gian 10 ngày đến 15 ngày, trong khi Tehran tuyên bố sẽ đáp trả các căn cứ Mỹ trong khu vực nếu bị tấn công.

Phát biểu tại cuộc họp đầu tiên của Hội đồng Hòa bình do ông thành lập ở Washington, ông Trump nói các cuộc đàm phán với Iran đang tiến triển nhưng yêu cầu Tehran phải đưa ra một thỏa thuận có ý nghĩa. Ông cho biết nếu không đạt kết quả, Mỹ có thể buộc phải hành động, song không nêu chi tiết.

Trả lời báo chí trên chuyên cơ Air Force One, ông cho rằng khoảng thời gian 10 ngày đến 15 ngày là đủ để đánh giá tiến triển của đàm phán. Tổng thống Mỹ từ chối cung cấp thêm thông tin, chỉ nhắc lại cảnh báo về hậu quả nghiêm trọng nếu không đạt thỏa thuận.

Trong thư gửi Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres, Iran khẳng định không khởi xướng chiến tranh. Tuy nhiên, Tehran tuyên bố sẽ thực hiện quyền tự vệ nếu bị tấn công quân sự. Văn bản nêu rõ các căn cứ và tài sản quân sự của lực lượng đối địch trong khu vực có thể trở thành mục tiêu, đồng thời quy trách nhiệm cho Mỹ đối với các hậu quả phát sinh.

Các tuyên bố cứng rắn xuất hiện trong bối cảnh Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông. Việc triển khai tàu sân bay, tàu chiến và máy bay chiến đấu làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xung đột lan rộng. Một quan chức Mỹ cho biết việc tăng cường lực lượng dự kiến hoàn tất vào giữa tháng Ba.

Trong khi đó, các cuộc tiếp xúc ngoại giao vẫn tiếp diễn. Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết hai bên đã thống nhất một số nguyên tắc định hướng, dù còn khác biệt. Nhà Trắng cũng thừa nhận vẫn tồn tại bất đồng về một số vấn đề then chốt. Một quan chức Mỹ cho biết Iran dự kiến trình đề xuất bằng văn bản nhằm giải quyết các quan ngại của Washington.

Ông Trump kêu gọi Tehran chọn hướng đi hòa bình, đồng thời nhấn mạnh Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân vì điều này có thể làm mất ổn định khu vực.

Iran nhiều lần khẳng định chương trình hạt nhân của nước này phục vụ mục đích hòa bình, trong khi Mỹ và Israel trước đây cáo buộc Tehran theo đuổi năng lực chế tạo vũ khí hạt nhân.

Căng thẳng leo thang đã tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu, góp phần đẩy giá dầu tăng. Cùng thời điểm, một tàu hộ vệ Nga tham gia cuộc tập trận hải quân với Iran tại Vịnh Oman, tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới. Nga cảnh báo nguy cơ leo thang và kêu gọi các bên kiềm chế.

Washington đang thúc ép Iran chấm dứt hoạt động làm giàu uranium ở mức cao, quy trình có thể dùng cho nhiên liệu hạt nhân nhưng cũng có khả năng tạo vật liệu cho vũ khí. Mỹ và đồng minh Israel cũng muốn Iran hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo tầm xa và ngừng hỗ trợ các nhóm vũ trang trong khu vực. Tehran cho biết các vấn đề ngoài chương trình hạt nhân là giới hạn không thể thương lượng và từ chối đưa nội dung này vào đàm phán.

Hình ảnh vệ tinh gần đây cho thấy Iran tiếp tục sửa chữa và củng cố một số cơ sở hạt nhân và tên lửa kể từ mùa hè năm ngoái. Song song đó, các hoạt động chuẩn bị tại các căn cứ của Mỹ trong khu vực cũng được ghi nhận trong tháng qua.

Tình hình căng thẳng gia tăng khiến một số quốc gia châu Âu đưa ra khuyến cáo an toàn. Ba Lan kêu gọi công dân rời khỏi Iran, với cảnh báo thời gian sơ tán có thể rất hạn chế nếu khủng hoảng leo thang.

Các tuyên bố và động thái quân sự gần đây cho thấy môi trường an ninh tại Trung Đông còn tiềm ẩn rủi ro. Dù các cuộc đàm phán tiếp tục, khác biệt về chương trình hạt nhân và an ninh khu vực khiến triển vọng đạt thỏa thuận toàn diện vẫn đối mặt nhiều thách thức.