Văn hóa doanh nghiệp – từ yếu tố “mềm” trở thành năng lực cốt lõi

Đây là đánh giá của các chuyên gia từ VCCI, Blue C, Viettel và Vietnam Airlines… tại hội thảo đo lường mức độ trưởng thành văn hoá DN và đổi mới Sáng tạo 2025 & xu hướng 2026”, dựa trên khảo sát 505 DN. Chương trình do Viện Phát triển DN (VCCI) và Blue C tổ chức, sáng 4/12.

Văn hóa DN phục hồi mạnh, trở lại vai trò năng lực cốt lõi

Bối cảnh năm 2025 cho thấy Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển có ý nghĩa lịch sử, với mục tiêu tăng trưởng GDP 8-8,5% và chuẩn bị cho quãng tăng trưởng hai con số 2026-2030. Ba đột phá chiến lược về thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực đang đòi hỏi động lực phát triển mới, dựa trên chất lượng tổ chức, con người và năng lực đổi mới sáng tạo. Trong quá trình ấy, văn hoá DN không còn được xem như “phần mềm bên ngoài”, mà trở thành năng lực lõi quyết định khả năng thích ứng và phát triển bền vững.

Kết quả khảo sát 505 DN trong Báo cáo CCMM 2025 cho thấy, văn hoá DN đã có bước phục hồi ấn tượng. Điểm trưởng thành đạt 43,84 - tương đương cấp độ 4/6 (quản lý), tăng 4,12 điểm so với năm 2024 và cao hơn mức trung bình ba năm gần nhất. Đáng chú ý, tỷ lệ DN đạt cấp độ cao (5-6) tăng gần gấp đôi, phản ánh sự nâng mặt bằng văn hoá một cách đồng bộ chứ không chỉ ở nhóm tiên phong.

Ông Lê Quang Vũ – Chuyên gia tư vấn Văn hoá doanh nghiệp, CEO Blue C nhận định: “Văn hoá đã trở lại đúng vai trò nền tảng, gắn chặt với vận hành và chiến lược. DN không chỉ nói về giá trị, mà đầu tư trở lại vào chuẩn hành vi, cơ chế đo lường và quy trình quản trị để mở ra năng lực tổ chức bền vững”.

Sự phục hồi này đồng thời thể hiện qua mức độ thẩm thấu văn hoá vào thực tế. Tỷ lệ DN áp dụng chuẩn hành vi hàng ngày đạt 26,94%, tăng gấp đôi so với năm 2024. Con số này cho thấy các giá trị cốt lõi đang được chuyển hóa thành cách ra quyết định, ứng xử và phong cách làm việc - yếu tố quan trọng giúp tổ chức tạo bản sắc và nâng cao chất lượng nhân sự.

Ngoài ra, 52,67% DN đã xây dựng, lưu truyền câu chuyện nội bộ - một dạng “vũ khí mềm” giúp nuôi dưỡng tự hào tổ chức. Trong bối cảnh cạnh tranh nhân sự gay gắt, việc có câu chuyện văn hoá rõ ràng giúp DN định vị bản sắc và tăng sức hấp dẫn đối với cả nhân sự mới và nhân sự hiện hữu.

Một điểm đáng chú ý là yếu tố đo lường vốn là “điểm nghẽn” nhiều năm ghi nhận cải thiện mạnh nhất, tăng 0,52 điểm so với 2024. Tỷ lệ DN đo lường văn hoá định kỳ tăng gần gấp đôi, đạt 29,31%. Xu hướng quản trị bằng dữ liệu đang thúc đẩy DN coi văn hoá như “chỉ số sức khỏe tổ chức”, cần được theo dõi định kỳ như tài chính, năng suất hay vận hành.

Dù vậy, ngân sách dành cho văn hoá lại cho thấy sự thận trọng. 45,54% DN duy trì ngân sách thường xuyên, nhưng tỷ lệ gặp khó khăn khi xin ngân sách tăng 12,18%. Điều này phản ánh thách thức chung: cân bằng giữa phục hồi kinh doanh ngắn hạn và đầu tư dài hạn cho nền tảng văn hoá. Hơn 70% DN dự kiến giữ nguyên hoặc chưa tăng ngân sách năm 2026 là một tín hiệu cho thấy văn hoá vẫn đang cần nhiều nỗ lực để trở thành ưu tiên chiến lược.

Đổi mới sáng tạo nổi lên như động lực dẫn dắt văn hóa

Báo cáo cũng đánh giá mức độ đổi mới sáng tạo (ĐMST) của DN Việt Nam thông qua bộ chỉ số IQ (Innovation Quotient). Điểm trung bình đạt 3,81/5, cho thấy tinh thần ĐMST đã hình thành tương đối tốt, nhưng chưa trở thành năng lực sâu rộng.

Các ngành truyền thông, quảng cáo và dược phẩm, y tế dẫn đầu với điểm số trên 4; trong khi DN Nhà nước có điểm thấp nhất (3,63), chủ yếu do hạn chế về tính linh hoạt và mức độ chấp nhận rủi ro.

Sáu trụ cột của văn hoá ĐMST cho thấy hai yếu tố được đánh giá cao nhất là giá trị thúc đẩy đổi mới (3,92) và hành vi nhân viên (3,80). Nhân sự được đánh giá cao ở tinh thần học hỏi (4,02), tính sáng tạo (3,84) và tinh thần khởi nghiệp (3,89). Đây cũng là nền tảng quan trọng để DN đẩy nhanh tốc độ đổi mới trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đặt mục tiêu tăng năng suất mạnh mẽ.

Tuy nhiên, hai tiêu chí “chấp nhận rủi ro” và “xây dựng năng lực đổi mới” lại nằm ở nhóm thấp nhất. Các chương trình đào tạo và phát triển năng lực sáng tạo cho nhân viên còn hạn chế, trong khi lãnh đạo nhiều DN vẫn chưa sẵn sàng đầu tư vào các sáng kiến có tính thử nghiệm. Tính thận trọng này trở thành rào cản lớn nhất khiến ĐMST chưa trở thành năng lực vận hành thực sự.

Viện trưởng Viện Phát triển DN (VCCI) Lương Minh Huân phân tích: “Tinh thần đổi mới đã hình thành tương đối rõ, nhưng chưa đủ mạnh để trở thành năng lực cốt lõi. Điều DN còn thiếu không phải con người, mà là môi trường tổ chức, cơ chế khuyến khích và năng lực quản trị rủi ro”.

Bốn xu hướng văn hoá dẫn dắt 2026 cũng nhấn mạnh vai trò của ĐMST: học tập chủ động để bắt kịp thay đổi, xây dựng chuẩn mực sử dụng AI, cân bằng ổn định, linh hoạt trong tổ chức và biến đổi mới sáng tạo thành thói quen hàng ngày. Những xu hướng này cho thấy năm 2026, văn hoá DN Việt Nam sẽ không chỉ gắn với giá trị, mà đi sâu vào hành vi, năng lực và tư duy vận hành thực tế.

Hội thảo cũng ghi nhận chia sẻ từ DN lớn như Viettel và Vietnam Airlines - những đơn vị đang đặt văn hoá và đổi mới sáng tạo vào vị trí trung tâm của chuyển đổi số và chiến lược nhân sự. Các diễn giả khẳng định: trong bối cảnh thị trường biến động, văn hoá không chỉ là “bản sắc”, mà là “năng lực mềm” quyết định tốc độ thích ứng và khả năng bứt phá.