Việt Nam tăng tốc vào chuỗi bán dẫn toàn cầu

Tín hiệu khởi sắc từ chính sách và làn sóng đầu tư quốc tế

Tại triển lãm SEMI EXPO 2025 diễn ra mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng nhấn mạnh, đã đến thời điểm chuyển từ tầm nhìn sang hành động để thực hiện chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn. Bán dẫn là một trong 11 công nghệ chiến lược, giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong 10 năm trở lại đây, Việt Nam liên tục hoàn thiện khung chính sách, từ Nghị quyết 57 đến Luật Khoa học Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Công nghiệp Công nghệ số, nhằm hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm nhân lực bán dẫn toàn cầu vào năm 2030.

Nhờ chính sách rõ ràng và môi trường đầu tư được cải thiện, nhiều tập đoàn lớn tiếp tục mở rộng hiện diện tại Việt Nam. Ông Võ Xuân Hoài - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (Bộ Tài chính) cho biết, lãnh đạo cấp cao các tập đoàn lớn đều có mặt tại sự kiện năm nay. “Nếu năm trước các doanh nghiệp quốc tế mới tìm hiểu thị trường thì năm nay họ đến với các dự án cụ thể. Đây là bước chuyển quan trọng cho thấy mức độ tin tưởng của các tập đoàn công nghệ đối với chiến lược phát triển bán dẫn của Việt Nam” - ông Hoài nhấn mạnh.

Cùng lúc đó, các doanh nghiệp trong nước cũng bắt đầu tìm thấy vị trí trong chuỗi cung ứng. Ông Võ Văn Khôi - Giám đốc Công ty Viet Dynamics cho biết: “Doanh nghiệp đã tận dụng nền tảng tự động hóa, cơ khí và công nghệ lõi về thị giác máy, trí tuệ nhân tạo để phát triển máy kiểm tra bo mạch bán dẫn sau sản xuất. Thiết bị do Việt Nam sản xuất này đã được bán cho các tập đoàn FDI, cho thấy khả năng tham gia vào các mắt xích có giá trị gia tăng cao”.

Việt Nam hiện có 58 doanh nghiệp thiết kế vi mạch, trong đó có 13 doanh nghiệp trong nước. Mảng đóng gói và kiểm thử chip có 8 dự án, bao gồm một dự án của doanh nghiệp Việt Nam. Dự kiến, thời gian tới sẽ có nhà máy sản xuất wafer (tấm bán dẫn) đầu tiên tại Việt Nam, đánh dấu một bước đột phá quan trọng trong chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn của đất nước, đồng thời cũng là bước chuyển từ gia công truyền thống sang những công đoạn công nghệ cao.

Nhân lực trở thành thách thức lớn nhất của ngành bán dẫn

Dù có tín hiệu lạc quan, song bài toán nhân lực vẫn là điểm nghẽn lớn. Hiện, Việt Nam chỉ có khoảng 6.000 đến 7.000 kỹ sư vi mạch, trong khi nhu cầu thị trường và mục tiêu quốc gia đòi hỏi con số cao gấp nhiều lần. Phân tích từ chuyên gia chỉ ra rằng, đây là lĩnh vực đòi hỏi kiến thức nền tảng vững và khả năng cập nhật công nghệ liên tục, điều mà phần lớn nguồn nhân lực trẻ chưa đáp ứng kịp.

Các chuyên gia nhận định, ưu tiên cấp thiết nhất hiện nay là phát triển nhân lực chất lượng cao. Điều này cần sự vào cuộc đồng bộ của các bộ ngành và vai trò đặc biệt quan trọng của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc triển khai chiến lược đào tạo nhân lực bán dẫn.

“Giữ chân”, đãi ngộ cũng là những từ khóa mà chuyên gia nhấn mạnh đối với yếu tố then chốt trong ngành bán dẫn là yếu tố con người. “Việt Nam có một nguồn nhân lực tài năng mà tôi nghĩ rất phù hợp trong lĩnh vực thiết kế chất bán dẫn, chip. Các bạn có thể tập trung đầu tư bằng giữ chân những người này vì đó rất có thể là lợi thế cạnh tranh của Việt Nam” - ông Clark Tseng - Giám đốc cấp cao của Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Đông Nam Á nói.

Ở góc độ quốc tế hóa nhân lực, các chuyên gia cho biết, Chính phủ một số nước sở tại có nhiều chính sách hỗ trợ từ các doanh nghiệp và trường đại học trong đào tạo nhân lực bán dẫn. Hay việc cấp học bổng bán dẫn hiện cũng được triển khai thông qua sự phối hợp giữa trường đại học, doanh nghiệp và ngân sách của Chính phủ… Đây là những mô hình đáng để Việt Nam tham khảo trong bối cảnh thị trường đang thiếu nhân lực nghiêm trọng…

Việt Nam hiện đã ban hành chương trình phát triển nguồn nhân lực công nghiệp bán dẫn với mục tiêu đến năm 2030 đào tạo trên 50.000 kỹ sư và cử nhân bán dẫn. Song song với đó, ưu tiên đầu tư hình thành các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu, các chương trình đào tạo chuyên ngành gắn với nhu cầu doanh nghiệp. Mối liên hệ mật thiết giữa 3 nhà: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp từ các thị trường bán dẫn đã phát triển cũng là chứng minh cho sự thành công.

Với quyết tâm của Chính phủ, sự chủ động của doanh nghiệp và chiến lược dựa trên học hỏi quốc tế, ngành bán dẫn Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Dù còn nhiều thách thức, đặc biệt về nhân lực, nội lực tích lũy và hướng đi đúng đang mở ra cơ hội để Việt Nam tiến sâu hơn trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.